Fisi Berisha: lidhja me familjen Jashari dhe rrënjët në Drenicë
Fisi i lashtë i malësisë veriore — i dokumentuar që nga viti 1242 — ruan linjën Berisha e Kuqe të Drenicës, nga ku rrjedh familja Jashari e Prekazit dhe komandanti Adem Jashari.
Vol. I
Nr. 178
viti 2026 i pavarësisë
Ekspozita Permanente
Arkiva Historike
Një bibliotekë e hapur e popullit shqiptar. Zbuloni historinë, origjinën dhe figurat që formësuan kombin.
I
Galeria e plotë →
Galeria e Figurave Historike
Ismail Qemali: si një zyrtar osman u bë themelues i shtetit shqiptar
Figurë Historike
Aleksandër Moisiu: si u bë aktori shqiptar zëri i teatrit gjerman
Figurë Historike
Faik Konica: si një shqiptar i Konicës e bëri gjuhën shqipe të flitej në Uashington
Figurë Historike
Ibrahim Kodra: si u bë piktori shqiptar i Milanos mik me Picasson
Figurë Historike
Migjeni: si u bë zëri i varfërisë një poet që vdiq 26-vjeçar
Figurë Historike
Nënë Tereza: nga Shkupi në Kalkutë, një jetë mes identitetit dhe misionit
Figurë Historike
Ismail Kadare: shkrimtari që e kaloi cenzurën me fabul e kod
Figurë Historike
Birçe Hasko: Mësuesi i Dukatit që e solli Labërinë në ekran
Figurë Historike
Skanderbegu: një çerek shekulli rezistencë kundër Perandorisë Osmane
Figurë Historike
Adem Demaçi: si ia mohoi heshtjen burgosësve dhe çlirimtarëve
Figurë Historike
Familja Kastrioti: mbajtja e kombit pa atdhe
Figurë Historike
Familja Arianiti: vulat e Lidhjes së Lezhës në luftën kundër osmanëve
Figurë Historike
II
Sipas Epokës
Fisi Gashi: çfarë zbulojnë defterët osmanë për origjinën dhe zgjerimin
Nga defteret osmane të 1485-ës deri te shpërhapja e 1690-ës — historia e dokumentuar e fisit Gashi, tri vëllazëritë e tij dhe lidhjet me "malazezizimin" e malësisë shqiptare.
Fisi Hoti: si e mbajti Tuzin shqiptar përgjatë shekujve
I dokumentuar qysh në 1330 si 'Malet e Hotit', fisi Hot ka qenë 'flamuri i parë i Malësisë'. Ded Gjo Luli ngriti flamurin shqiptar në Deçiq (6 prill 1911). Sot mban komunën e Tuzit, me shumicë shqiptare 50.2%.
Fisi Kelmendi: 400 vjet rezistencë ndaj Perandorisë Osmane
Fisi i Alpeve Shqiptare që mundi 15,000 ushtarë osmanë në 1638, dërgoi stradiotë në armatat e Venedikut, dhe lë pasardhës direkt në Rugovë, Peshter dhe Syrmia — i dokumentuar nga osmanët vetë.
Fisi Krasniqi: nga Tropoja në Gjakovë, shpina e një historie kufitare
I regjistruar dokumentarisht që nga 1628, fisi Krasniqi numëron sot mbi 56 000 pasardhës në Kosovë — dhe dy emra historikë, Binak Alia e Haxhi Zeka, drejtpërdrejt në themelet e Lidhjes së Prizrenit.
Fisi Kuçi: si e dokumenton historia origjinën shqiptare të Brdave
Meduni ilir (shek. IV–III p.K.), defteri osman i 1485-ës, 'Chuzzi Albanesi' i Bolizzës (1614) — Kuçit ishin shqiptarë të dokumentuar. Pohara e 1855–1858 u mundua t'i shuajë. ADN-ja dhe Koja e Kuçit vërtetojnë se nuk arriti.
Fisi Thaçi: zemra e rezistencës shqiptare në Drenicë, shekuj përballjeje
Fisi i Iballjës e Pukës me gjashtë shekuj histori: nga beteja e 1610-ës kundër osmanëve deri te dy liderët e Kosovës pasluftë — Hashim Thaçi dhe Ramush Haradinaj.
Mazrekët e Dukagjinit: rrënja e Kastriotëve dhe fisit që sundoi mesjetën
Mazrekët e Dukagjinit — fisi nga i cili rrjedh familja Kastrioti dhe, përmes tyre, Skanderbegu. Dokumentuar nga Angelo (1603) si «Meserechus», sipas Malaj (Studime Historike) dhe Elsie.
Besimet popullore: ora, zana dhe kuçedra
Nën dyshemenë e besimeve zyrtare ka mbijetuar një botë e dytë shqiptare — orë mbrojtëse, zana malesh dhe kuçedra shtatkrenë — ku drita dhe errësira ende ndeshen mbi male.
Mitologjia shqiptare: perëndi e krijesa të lashta
Nga Zojzi i qiellit te Kulshedra e ferrit, mitologjia shqiptare ruan një panteon të lashtë indoevropian — kujtesa pagane e një populli para shkrimit.
Bardhyli: mbreti që ndali Maqedoninë
Nga qymyrxhi në mbret: Bardhyli e bëri Dardaninë fuqinë e parë të Ballkanit, vrau një mbret maqedonas dhe ra në fushë në moshën nëntëdhjetë vjeç.
Agroni dhe Teuta: fuqia detare ilire
Nën Agronin dhe Teutën, mbretëria ardiane e ilirëve u bë zonjë e Adriatikut — derisa anijet e saj u ndeshën me Romën, e cila për herë të parë kaloi detin për të luftuar në Ballkan.
Teuta, mbretëresha që sfidoi Romën
Mbretëresha ilire Teuta, e veja e Agronit, mbajti për pak vite Adriatikun nën flamurin e saj dhe u bë gruaja e parë që Roma e detyrua ta njihte si kundërshtare në luftë.
Genti: mbreti i fundit ilir
I biri i Pleuratit, Genti e mbylli historinë e pavarur të mbretërisë ilire në Shkodër, i mundur nga Roma në njëzet ditë rreth vitit 168 p.e.s.
Arvanitët e Greqisë: shqiptarët që ndërtuan Athinën
Nga shekulli XIII zbritën në Atikë e Peloponez; mbushën Athinën, Hidrën e Specën, ngritën flotën që fitoi më 1821 — dhe pastaj harruan gjuhën që i bëri ata që ishin.
Arbërit dhe Perandoria Bizantine
Nga tema e Durrësit te kryengritjet e shekullit XI dhe lindja e principatave, marrëdhënia mes arbërve dhe Bizantit i dha emrit tonë faqen e parë të historisë së shkruar.
Arbër dhe Arbanon: kur u shfaq emri i shqiptarëve
Si emri i një fisi ilir, i kapur nga Ptolemeu në shekullin II, u rikthye në kronikat bizantine të shekujve XI–XII për të emërtuar një popull të tërë: arbërit.
Principata e Arbërit: shteti i parë i emrit shqiptar
E themeluar rreth vitit 1190 nga arkonti Progon në malet rreth Krujës, Principata e Arbërit qe shteti i parë mesjetar që historia e njeh me emrin tonë — dera e Progonëve nga Progoni te Dhimitri.
Regnum Albaniae: mbretëria e Arbërisë e vitit 1272
Më 1272 Karli I Anzhu u shpall Mbret i Arbërisë në Durrës: shteti i parë që mbante emrin "Mbretëri e Arbërisë", lindur nga marrëveshja mes fisnikërisë arbërore dhe një mbreti perëndimor.
Despotati i Epirit dhe sundimtarët arbër
Nga shteti bizantin i Mihal Komnenit deri te despotët arbër të Artës, Epiri mesjetar tregon se si fisnikëria arbërore u ngjit në fronet e Jugut gjatë shekullit XIV.
Arbëria mesjetare: nga Bizanti te principatat
Nga autonomia bizantine e Arbanonit te mbretëria latine e vitit 1272 dhe principatat e shekullit XIV — historia e gjatë e Arbërisë mesjetare, e treguar pa miuk dhe pa mit.
Topiajt: zotët e Arbërisë qendrore
Nga Tanush Topia te Karl Topia, dera që sundoi Arbërinë qendrore, mori Durrësin dhe e quajti veten "i lindur prej gjakut të mbretërve të Francës".
Defterët osmanë: emrat shqiptarë në regjistrat e 1485-ës
Regjistrat kadastralë osmanë — defteri i Arvanidit më 1431 dhe ai i Shkodrës më 1485 — ruajnë me bojë zyrtare mijëra emra shqiptarë: dëshmia më e ftohtë e kujt jetonte në këto troje.
Islamizimi i shqiptarëve: si dhe pse
Konvertimi i shumicës së shqiptarëve në Islam nuk qe një natë e vetme besimi, por një proces i ngadaltë tre-shekullor i nxitur nga taksa, pushteti dhe mbijetesa.
Timari dhe administrata osmane në trojet shqiptare
Si e ndau Perandoria Osmane tokën shqiptare në timare e sanxhakë, si i shtyu spahinjtë vendas drejt kryengritjes, dhe si u rrëgjua sistemi në çifligun e rëndë të shekullit XVIII.
Malësia autonome: krahinat që s'u nënshtruan kurrë plotësisht
Nga Kelmendi te Suli, malet shqiptare ruajtën një vetëqeverisje që Stambolli s'arriti ta shuante kurrë — të lira me ligjin e tyre, me besën dhe me pushkën në krye.
Pashallëku i Shkodrës dhe Bushatllinjtë
Për tre çerek shekulli (1757–1831) dera e Bushatllinjve sundoi veriun shqiptar nga Rozafa, një shtet brenda shtetit që Stambolli e duroi sa s'mundi ta thyente.
Bushatllinjtë: dinastia që sundoi veriun
Nga një familje tabakësh të Shkodrës, Bushatllinjtë ngjitën një pashallëk gjysmë të pavarur që për tre breza sundoi veriun shqiptar — dhe vdiq duke i bërë qëndresë reformave të Stambollit.
Kurbeti: mërgimi si fat dhe si këngë
Për shekuj me radhë shqiptari u nis në kurbet me një trastë në krah dhe një këngë në gojë — largimi u bë fat kombëtar dhe, njëkohësisht, lëndë e parë e poezisë popullore.
Vatra dhe shqiptarët e Amerikës
E themeluar në Boston më 1912, Federata Panshqiptare "Vatra" u bë gati një qeveri shqiptare në mërgim — zëri që ruajti idenë e kombit kur shteti ende lëkundej.
Alfabeti i shqipes: nga shumë shkronja te një
Pesë shekuj me shumë alfabete — latin, grek, arab e shpikje vendore — derisa Kongresi i Manastirit në 1908 i dha shqipes një shkrim të vetëm, krejt latin.
Romantizmi shqiptar dhe poetët e Rilindjes
Nga Këngët e Milosaos te Bagëti e Bujqësia, romantizmi shqiptar e ktheu mallin për atdhe në program kombëtar — vargu u bë armë, e gjuha amtare u bë flamur.
Jeronim de Rada: zëri arbëresh i romantizmit
Nga malet e Kalabrisë, Jeronim de Rada (1814–1903) i dha shqipes të parin zë romantik dhe Rilindjes njërin prej etërve të saj — pa parë kurrë Shqipërinë që këndoi.
Letërsia arbëreshe: mërgata që ruajti fjalën
Pesë shekuj larg atdheut, arbëreshët e Italisë jo vetëm ruajtën gjuhën shqipe, por i dhanë asaj poetin e saj të parë dhe zërin e parë romantik.
Tranzicioni i vështirë i viteve '90
Pas rënies së komunizmit, Shqipëria nisi një dekadë eufori dhe katastrofe: zgjedhje të lira, eksod masiv, "terapi tronditëse" ekonomike dhe një shtet që ngrihej e shembej brenda dhjetë vitesh.
Viti 1997: skemat piramidale dhe shteti që u shemb
Kur ranë skemat piramidale në janar 1997, ranë me to kursimet e një kombi të tërë — dhe vetë shteti shqiptar, që u shkri në kryengritje, plaçkitje arsenalesh dhe dy mijë të vdekur.
Rënia e komunizmit shqiptar 1990–1991
Si u shemb në pak muaj diktatura më e ngurtë e Evropës: nga protesta studentore e dhjetorit 1990 te rrëzimi i shtatores së Enver Hoxhës dhe zgjedhjet e para shumëpartiake.
Izolimi dhe bunkerizimi i vendit
Pas prishjes me të gjithë aleatët, Shqipëria u mbyll në vetvete dhe e ktheu tërë territorin në kala betoni: doktrina e "mbështetjes në forcat e veta" e shndërroi në vend bunkerësh.
Kosova në Jugosllavinë socialiste
Nga terrori i Rankoviçit te autonomia e Kushtetutës së 1974-ës dhe varfëria që ndezi 1981-shin: gjysmëshekulli kosovar nën Beogradin titist, i lexuar pa iluzione.
Demonstratat e vitit 1981 në Kosovë
Nga një mensë studentore në Prishtinë lindi kërkesa "Kosova Republikë" — pranvera e vitit 1981 që Beogradi e shtypi me tanke dhe që, pas tetëmbëdhjetë vjetësh, do të hapte rrugën drejt lirisë.
Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore
Pesë vjet pushtimi, rezistence dhe lufte vëllavrasëse: si nisi me 7 prillin 1939 dhe përfundoi më 29 nëntor 1944 epoka që përcaktoi fatin e Shqipërisë për gjysmë shekulli.
Pushtimi italian i 7 prillit 1939
Më 7 prill 1939 Italia fashiste zbarkoi në katër portet shqiptare, rrëzoi mbretërinë e Zogut dhe e shndërroi vendin në protektorat — por në Durrës mësoi se pushtimi nuk do të blihej falas.
Batalioni Gardist "Shkëlzen Haradinaj": emrat e 16 luftëtarëve të rënë në Dukagjin
Ramush Haradinaj publikoi listën e 16 luftëtarëve të rënë të Battalionit Gardist "Shkëlzen Haradinaj" që u luftua në Dukagjin — një dëshmi e rrallë e dokumentuar nga një nga kryetarët e luftës.
Dom Nikollë Kaçorri: prifti i pavarësisë
Prift katolik nga malet e Lurës, organizator kryengritjesh dhe zëvendëskryeministri i parë i shtetit shqiptar — Kaçorri vendosi kryqin krah gjysmëhënës mbi flamurin e Vlorës.
Kongresi i Manastirit 1908: tri fe, një alfabet
Nëntë ditë negociata mes myslimanësh, katolikësh dhe ortodoksësh prodhuan alfabetin latin që shqipja përdor deri sot.
Mihal Grameno: pushka dhe pena
Korçar, çetar i Çerçiz Topullit dhe gazetar pa pushim: Mihal Grameno (1871–1931) e mbajti penën dhe pushkën në të njëjtën dorë, duke i shërbyer Shqipërisë me të dyja.
Themistokli Gërmenji: roja e Korçës
Kaçak në male, prefekt i Republikës Autonome të Korçës, pushkatuar nga aleati francez në një gjyq të kurdisur — Themistokli Gërmenji mbeti roja që ruajti një qytet shqiptar.
Bajram Curri: malësori që s'u përkul
Nga Rahoveci te shpella e Dragobisë, jeta e Bajram Currit ishte një gjysmë shekulli pushkë në dorë për Kosovën dhe lirinë — dhe një vdekje që s'pranoi pranga.
Hasan Prishtina: kryengritja e 1912-s
Deputeti që paralajmëroi Stambollin se Shqipëria do të ngrihej — dhe e ngriti: nga besa e Junikut te Katërmbëdhjetë Pikat, te plumbat në shpinë në Selanik.
Isa Boletini: pushka e Kosovës
Malësori i Boletinit që mbajti pushkën në duar nga Sliva e vitit 1881 deri te Konferenca e Londrës, dhe ra në Podgoricë më 1916 si simbol i qëndresës së Kosovës.
Miti 'shqipja s'ka letërsi të vjetër'
Pohimi se shqipja qenka gjuhë pa letërsi të vjetër bie ndesh me një varg dëshmish nga viti 1462 e këtej; problemi s'ishte mungesa e fjalës, por persekutimi i shkrimit.
Miti 'feja i ndan shqiptarët më shumë se kombi'
Pohimi se besimi e copëton kombin shqiptar bie ndesh me vetë historinë: te ne feja s'u bë kurrë vijë ndarjeje shtetesh, por shtresë mbi një themel më të vjetër — gjuhën dhe gjakun.
Shqipëria e Kaukazit: miti që nuk ka lidhje me shqiptarët e Ballkanit
Shqipëria e Kaukazit ishte një shtet antik kaukazian — gjuhë verilindore jo-indo-europiane, popullatë e ndryshme, asnjë migrim i dokumentuar. ADN, gjuhësia dhe historia flasin njëzëri: asnjë lidhje me shqiptarët ballkani
Identiteti shqiptar: çfarë e mban gjallë përtej kufijve të fesë
Pashko Vasa e tha: 'Feja e shqiptarit asht shqiptaria'. Gjuha, besa, trojet, pluralizmi fetar toleron — karakteristika të kombit që nuk kanë vdekur.
Muzeu tregon perlat — arkiva mban gjithçka.
Arkiva e plotë e Historisë →