Dom Nikollë Kaçorri: prifti i pavarësisë

Ka një imazh që historia jonë e ka mbajtur me kursim, sikur të kishte frikë se duke e thënë qartë do ta prishte: një prift katolik që ecën krah një bejlereshe myslimane drejt Vlorës, në nëntor të vitit 1912, për të shpallur një shtet ku xhamia dhe kisha do të rrinin nën të njëjtin flamur. Prifti ishte Dom Nikollë Kaçorri. Bashkudhëtari, Ismail Qemali. Dhe ai hap i përbashkët — i një kleriku nga malet katolike të veriut me një bej liberal nga jugu mysliman — është, në vetvete, e gjithë doktrina e kombit shqiptar të shprehur me këmbë në vend të fjalëve.

Nga Lura te Troshani

Nikollë Kaçorri lindi më 21 shkurt 1862 në fshatin Kreja të Lurës, në krahinën e Dibrës — një vis malor ku besimi katolik dhe ndjenja e farefisit ruheshin me të njëjtën këmbëngulje. U formua për meshtari në seminarin françeskan të Troshanit, pranë Lezhës, e më pas studioi teologji në Itali, ashtu si shumë klerikë shqiptarë të kohës që e morën dijen e tyre përtej Adriatikut dhe e kthyen prapa si armë. U shugurua prift dhe u kthye në atdhe më 1895, ku mori famullinë e Durrësit. Aty do të qëndronte, me ndërprerje, rreth tre dekada.

Por Kaçorri nuk ishte njeriu i sakristisë. Si shumë figura të mëdha të kombit në fund të shekullit XIX, ai e kuptoi shpejt se predikimi për shpëtimin e shpirtit, në një vend pa shkollë, pa alfabet të pranuar e pa shtet, ishte gjysmë pune. Shpëtimi i shpirtit kërkonte para tij shpëtimin e kombit.

Prifti që organizoi pushkë

Në vitet e para të shekullit XX, Dom Nikolla u bë një nga organizatorët e qarkullimit kombëtar në Shqipërinë e Mesme. Mes viteve 1905 dhe 1907 ai ishte ndër ata që ndezën dhe drejtuan kryengritjet e armatosura në Kurbin, Krujë e Mirditë kundër sundimit osman — krahina ku fjala e priftit peshonte sa fjala e bajraktarit. Ishte një rol i pazakontë për një meshtar, dhe pikërisht aty qëndron madhështia e tij: ai nuk e ndau kurrë veshjen e zezë nga çështja e armatosur.

Çmimi erdhi më 1910, kur autoritetet osmane e dënuan me trembëdhjetë muaj burg për veprimtarinë e tij revolucionare. Ai mori pjesë gjithashtu në kuvendet e mëdha që po formësonin vetëdijen kombëtare — në frymën e Kongresit të Manastirit (1908), që njësoi alfabetin, dhe në mbledhjet e Elbasanit. Brezi i tij e kuptoi se kombi ndërtohej në dy fronte njëherësh: me shkronja dhe me plumb. Vepra e tij i mban të dyja.

Rruga për në Vlorë

Vjeshta e vitit 1912 e gjeti Perandorinë Osmane në shpërbërje, ndërsa ushtritë ballkanike po copëtonin trojet shqiptare. Ishte çasti i fundit. Kur Ismail Qemali u nis nga Bukureshti për të shpallur shtetin, Kaçorri u bashkua me të dhe e shoqëroi në udhëtimin drejt Vlorës, duke u pritur edhe vetë në Durrës ndër njerëzit e tij. Prania e tij nuk ishte rastësore: një prift katolik krah një burrështeti mysliman ishte mesazhi politik më i fortë që mund të dërgohej. Shqipëria nuk po lindte si shtet i një feje, por i një kombi.

Më 28 nëntor 1912, në sallën e shtëpisë së Vlorës, kur u ngrit flamuri dhe u lexua akti, Dom Nikollë Kaçorri vuri firmën — sipas traditës, i dyti pas vetë Ismail Qemalit. Pak ditë më vonë, më 4 dhjetor, u formua Qeveria e Përkohshme e Vlorës, institucioni i parë i shtetit shqiptar, dhe Kaçorri u emërua zëvendëskryeministër — i pari në historinë e shtetit. Një prift në krye të qeverisë së një vendi me shumicë myslimane: rrallë e ka thënë ndonjë komb me kaq qartësi se feja nuk e përcakton kombësinë. Kjo ishte fryma e Pavarësisë së vitit 1912 në mishin dhe gjakun e një njeriu.

Heshtja dhe largimi

Detyra zgjati pak. Në mars të vitit 1913 Kaçorri dha dorëheqjen, pas mosmarrëveshjeve me Ismail Qemalin për drejtimin e qeverisë — një ndarje që historiografia jonë e ka mbuluar me hije, ndoshta sepse na pëlqen që etërit e kombit të mos grinden kurrë. Por Konica do të na kujtonte se njerëzit e mëdhenj nuk janë shenjtorë pa të meta; ata janë njerëz që e duan vendin më shumë se vetveten, edhe kur nuk pajtohen me njëri-tjetrin. Mosmarrëveshja e Kaçorrit me Qemalin nuk e zvogëlon asnjërin.

Pjesën e fundit të jetës e kaloi në mërgim, kryesisht në Vjenë, qendër e diplomacisë shqiptare të kohës dhe e atyre shqiptarëve të mërgimit që e mbajtën çështjen gjallë në sallonet e Evropës. Edhe i sëmurë rëndë, ai vazhdoi punën: në pranverën e vitit 1917 mori pjesë në një delegacion shqiptar para perandorit austro-hungarez, duke kërkuar mbështetje për trojet shqiptare në një kohë kur fati i Shqipërisë po vendosej në tavolinat e të mëdhenjve.

Vdekja larg vendit, kthimi në vend

Kanceri e mposhti më 29 maj 1917, në një sanatorium pranë Vjenës. U varros në varrezat qendrore të kryeqytetit austriak, larg maleve të Lurës dhe larg famullisë së Durrësit ku kishte shërbyer për tridhjetë vjet. Por kombi nuk i harron lehtë ata që e themeluan: eshtrat e tij u gjetën më vonë dhe u rikthyen në atdhe, që prifti i pavarësisë të prehet në tokën që ndihmoi ta bënte të lirë.

Dom Nikollë Kaçorri mbetet figura që na kujton një të vërtetë të papërtypshme për provokatorët e ndarjes fetare: shteti shqiptar lindi nga dora e përbashkët e një prifti katolik dhe e një beu mysliman. Krahas burrave të armatosur si Isa Boletini dhe diplomatëve si Hasan Prishtina, ai e provoi se atdhetaria shqiptare nuk ka kishë e xhami — ka vetëm atdhe. Dielli i tij u perëndua në Vjenë, por agimi që ndihmoi të lindte mban ende firmën e tij.

Burimet:

• Robert Elsie, A Biographical Dictionary of Albanian History, I.B. Tauris, London, 2012 (zëri "Kaçorri, Nikollë").
• Encyclopædia Britannica, zërat "Ismail Qemali" dhe "Albania: Independence (1912)".
• Frank Shkreli, "Dom Nikollë Kaçorri, prifti dhe strategu i harruar dhe firmëtari i Deklaratës së Pavarësisë", Gazeta Telegraf.
• "Imzot Nikollë Kaçorri – figurë e ndritur e Kombit Shqiptar", Gazeta Dielli (gazetadielli.com).
• "Provisional Government of Albania" dhe "Nikoll Kaçorri", Wikipedia (verifikuar kundrejt burimeve parësore).

— Redaksia ZHURMA