Birçe Hasko: Mësuesi i Dukatit që e solli Labërinë në ekran

TIRANË — Në sallën e Teatrit Kombëtar të Operas dhe Baletit, nga ora 10:00 deri në 12:00 të 24 majit 2026, kolegë, studentë dhe qytetarë u përkulën para arkivolit të Birçe Haskos. Aktorin e vlerësuar me titullin "Mjeshtër i Madh" e përcollën për në banesën e fundit jo me zhurmë, por me heshtjen e njohur të atyre që e kanë parë shumë herë në skenë — një publik që e njihte nga rolet e Milos, të njeriut me top, të zakonshmit që bënin të pazakontën e kinematografisë shqiptare.

Dukati dhe mësimdhënia

Birçe Hasko lindi në Dukat të Vlorës, fshat që do të mbetej gjithmonë pika e tij e kthimit — aty do të prehej, sipas njoftimeve të mediave shqiptare. Para se të hynte në Institutin e Lartë të Arteve, punoi si mësues dhe drejtues shkolle. Kjo përvojë, sipas përshkrimit të botasot.info, i dha një njohje të thellë të natyrës njerëzore, të cilën e transferoi më pas në interpretim: personazhet e tij "nuk dukeshin të krijuara për skenën, por sikur kishin dalë enkas nga rrugët, oborret, arat dhe odat shqiptare."

Kalimi nga mësimdhënia në aktrim nuk e shkëputi Haskon nga formatimi. Ai mbeti pedagog deri në vitet e fundit të jetës, duke dhënë mësime në Akademinë e Arteve. Aktori Petrit Malaj, i cituar nga ata.gov.al, e përkujtoi si "mentor, pedagog dhe njeri shumë të dashur". Malaj shtoi: "Skena ka humbur aktorin e karaktereve, aktorin e mrekullueshëm që njerëzit e donin shumë sepse profesor Birçe Hasko ishte një nga aktorët që e njihte jetën më shumë se të gjithë."

Karakteret në skenë dhe ekran

Filmografia e Haskos, e përmendur nga disa burime, përfshin tituj që mbulojnë gati katër dekada: "Radiostacioni", "Njeriu me top", "Koncert në vitin 1936", "Përrallë nga e kaluara", "Dhe vjen një ditë", "Shkëlqim i përkohshëm", "I dashur armik". Por roli që përmendet më shpesh është ai i Milos në komedinë "Shi në plazh" — një personazh që, sipas regjisorit Mevlan Shanaj të cituar nga botasot.info dhe javanews.al, Hasko e bëri "popullor" duke "gërshetuar humorin spontan me rreptësinë dhe mjeshtërinë e interpretimit."

Ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, në një reagim të 23 majit 2026 të publikuar nga ata.gov.al, vlerësoi se "me humorin spontan, interpretimin plot ritëm dhe karakteret popullore që mbartnin shpirtin e jugut, Birçe Hasko krijoi një stil unik artistik." Kjo lidhje me jugun — me Labërinë specifikisht — është theksuar nga disa prej atyre që e njihnë. Në zërin e tij, sipas botasot.info, "dëgjohej Labëria me gjithë mençurinë dhe humorin e saj."

Regjisori Kiço Londo, i cituar nga të njëjtat burime, e cilësoi Haskon si figurë që "më shumë se mjeshtërinë e aktorit teknikisht, na mësoi njerëzoren." Londo, që e pati pedagog në Akademinë e Arteve, shtoi: "Nuk predikonte, udhëhiqte me shembullin e tij." Aktori Timo Flloko, gjithashtu i pranishëm në homazhe, e vlerësoi "si një mik dhe koleg të paharruar, me një integritet të lartë qytetar e njerëzor, duke theksuar se karakteret e tij në kinematografi do të jenë të vështira për t'u zëvendësuar."

Pedagogu dhe titujt

Përtej filmave, Hasko mbeti i lidhur me institucionin formativ. Ministri Gonxhja, sipas ata.gov.al, e cilësoi "një nga pedagogët më të rëndësishëm të aktrimit në Shqipëri, i cili deri në vitet e fundit formoi dhe frymëzoi breza të tërë artistësh të rinj." Kjo dyfishtësi — aktor dhe formues aktorësh — është e dokumentuar edhe në reagimet e kolegëve.

Titujt që mbarti — "Artist i Merituar", "Profesor", "Mjeshtër i Madh" — i përmendin të gjitha burimet. Por asnjë prej tyre nuk i atribuon datë të saktë dhënieje. botasot.info shkon më tej, duke sugjeruar se "titulli më i bukur që ai fitoi ishte ai që nuk jepet me dekret" — një formulim që, megjithë retorikën e zakonshme të nekrologjive, nuk e zbulon një burim të veçantë të cituar.

Vdekja dhe përcjellja

Birçe Hasko vdiq më 23 maj 2026, në moshën 84-vjeçare. Homazhet u zhvilluan një ditë më pas në Tiranë, ndërsa varrimi u bë në Dukat. Në ceremoni merrnin pjesë, përveç familjarëve, përfaqësues të institucioneve kulturore dhe artistë të shumtë — një fakt që, sipas ata.gov.al, tregon "ndikimin që ka dhënë në formimin e brezave të rinj të aktorëve shqiptare."

Në mungesë të burimeve që dokumentojnë polemika, konflikte profesionale ose vlerësime kritike të karrierës së tij, profili mbetet ai që japin vetë burimet: një aktor karakteresh, pedagog, figurë e lidhur me jugun dhe me një repertor që i mbeti kryesisht brenda kinemasë së diktaturës dhe tranzicionit shqiptar. Asnjë nga burimet e përdorura nuk trajton raportin e tij me regjimin, nuk përmend censurë ose ndërprerje karriere, nuk dokumenton një vlerësim kritik që do të nxirrte në pah kufizime ose dështime.

Burimet:

• ATA — homazhet në Teatrin Kombëtar të Operas dhe Baletit, 24 maj 2026
• ATA — reagimi i ministrit Blendi Gonxhja, 23 maj 2026
• Bota Sot — përcjellja në banesën e fundit, citate nga Flloko, Londo, Shanaj
• Bota Sot — profil biografik me theks të veçantë te lidhja me Labërinë dhe formimi si mësues
• Java News — përsëritje e citateve nga homazhet, filmografia

— Redaksia ZHURMA