Nënë Tereza: Nga Shkupi në Kalkutë, një jetë mes identitetit dhe misionit

SHKUP — «Me gjak jam shqiptare; me nënshtetësi, indiane. Përsa i përket besimit, jam murgeshë katolike. Sipas thirrjes, i përkas botës. Por zemra ime i përket plotësisht Zemrës së Krishtit». Kështu e përkufizonte veten Gonxhe Anjeze Bojaxhiu, e njohur më pas si Nënë Tereza, në një citat të dokumentuar nga shkoder.info.

Shkupi i fëmijërisë dhe humbja e hershme

U lind më 26 gusht 1910 në Shkup, atëherë qendër e Vilajetit të Kosovës në Perandorinë Osmane, sipas të dhënave të sq.wikipedia.org. Një ditë pas lindjes u pagëzua në kishën e Zemrës së Krishtit nga famulltari dom Zef Ramaj — ditë që ajo vetë e konsideronte «datëlindjen e saj të vërtetë», raporton botasot.info. Ishte fëmija më e vogël e Nikollë dhe Drane Bojaxhiut; babai me origjinë nga Rrethi i Shkodrës, nëna nga Novo Sella e Gjakovës, sipas telegrafi.com.

Babai, tregtar dhe i përfshirë në politikën e komunitetit shqiptar, vdiq në 1919 kur Gonxhja nuk kishte mbushur ende 8 vjet. shkoder.info shkruan se vdekja e tij solli vështirësi ekonomike për familjen, ndërsa nëna Drane i rriti fëmijët «plot dashuri, duke ndikuar shumë në karakterin dhe rrugën e jetës që do të zgjidhte e bija». sq.wikipedia.org shton një detaj më të errët: vdekja e Nikollës i atribuohet «agjentëve serbë» pas një vizite politike në Beograd.

Mësimet e para i mori në një shkollë shqipe në Shkup, ku kreu edhe gjimnazin — por në gjuhën serbo-kroate, sipas botasot.info. Pasionet e rinisë ishin të bëhej mësuese, të shkruante poezi, të kompozonte muzikë. Më 12 shtator 1928, pak para nisjes, i shkroi tezes së saj një letër lamtumire: «Më 26 të këtij muaji po nisem prej Shkupit. S'po mund mos me ju shkrue dy tri rreshta për juve», citon telegrafi.com.

Irlanda, India dhe «thirrja brenda thirrjes»

Më 26 shtator 1928 u nis për në Institutin e së Lumes Zojë — «Motrat e Loretos» — në Irlandë, ku mori emrin motër Mari Tereza, sipas shkoder.info. Në dhjetor të atij viti u nis për Indi, duke arritur në Kalkutë më 6 janar 1929. Pas viteve formimi, më 24 maj 1937 paraqiti kushtet e përjetshme dhe nga ajo ditë u quajt Nënë Tereza. shkoder.info raporton se më 1944 u emërua drejtoreshë e shkollës St. Mary për vajza, ku dha mësim për njëzet vjet.

Pika e kthesës, sipas të njëjtit burim, erdhi më 10 dhjetor 1946 gjatë një udhëtimi me tren nga Kalkuta në Darjeeling. Ajo ndjeu «thirrjen brenda thirrjes» — një «frymëzim» që e shtyu të themelonte një bashkësi të re, Misionaret e Bamirësisë, të kushtuar «më të varfërve ndër të varfër». Pas dy vjetësh arsyetimesh dhe verifikimesh, më 17 gusht 1948 la kuvendin e Loretos, veshi sarin e bardhë me anë blu dhe hyri në lagjet e të varfërve të Kalkutës.

en.wikipedia.org dokumenton se kongregacioni u rrit në më shumë se 4,500 motra në 133 shtete deri në 2012, duke menaxhuar shtëpi për të vdekurit nga HIV/AIDS, lebroza dhe tuberkulozi, supë kuzhina, dispansere, klinika të lëvizshme, jetimore dhe shkolla. Anëtarët marrin katër betime: dëlirësi, varfëri, bindje, dhe «shërbim falas e me gjithë zemër për më të varfrit e të varfërve».

Nobeli, fama botërore dhe heshtja e Tiranës

Në 1962 fitoi Çmimin e Paqes Ramon Magsaysay; në 1979, Çmimin Nobel për Paqe, sipas sq.wikipedia.org. Në çastin e marrjes së Nobelit, një klerik e pyeti se nga ishte. «Kam lindur në Shkup, jam shkolluar në Londër, jetoj në Kalkutë dhe punoj për të gjithë njerëzit e varfër në Botë. Atdheu im është një vend i vogël me emrin Shqipëri», citon botasot.info.

Por Shqipëria e Enver Hoxhës nuk e priti. sq.wikipedia.org dhe botasot.info dokumentojnë të njëjtin fakt: regjimi komunist i mohoi vazhdimisht vizën, edhe për të parë nënën Drane në Tiranë, edhe për varrimin e motrës Age më 1974, edhe kur fama e saj kishte «marrë dhenë në të katër anët e botës». Familja e saj ishte transferuar në Tiranë më 1934, jetonte në rrugën «Hajdar Hidi» 41. sq.wikipedia.org citon Dom Lush Gjergjin që e përshkruan duke qarë në ambasadë: «Dear God, I can understand and accept that I should suffer, but it is so hard to understand...» Vetëm pesë vjet pas rënies së regjimit komunist ajo mundi të vizitojë Shqipërinë.

Bill Clinton, në qershor 2002, e vlerësoi si «urë ndërlidhëse të njohjes së shqiptarëve në botë»: «Nënë Tereza, ishte e para Ajo që më bëri ta dua kombin shqiptar», citojnë botasot.info dhe telegrafi.com. Ronald Reagan i dha Medal of Freedom më 1985.

Kritikat dhe kanonizimi

Nënë Tereza nuk u pranua pa kundërshtime. en.wikipedia.org dhe sq.wikipedia.org dokumentojnë kritika për kushtet e strehimit të të vdekurve buzë vdekjes — mungesë kujdesi mjekësor dhe lehtësimi dhimbjeje — si dhe për pikëpamjet e saj mbi abortin dhe kontracepsionin. sq.wikipedia.org e përshkruan si «figurë e diskutueshme si gjatë jetës dhe pas vdekjes së saj».

U lumturua më 19 tetor 2003 si «Tereza e Bekuar e Kalkutës». Një mrekulli e dytë iu njoh nga Papa Françesku në dhjetor 2015, duke i hapur rrugën kanonizimit, sipas sq.wikipedia.org. U shpall shenjtore më 4 shtator 2016 — një ditë para 19-vjetorit të vdekjes së saj më 5 shtator 1997. Më 6 shtator 2017 u emërua bashkë-mbrojtëse e Arqipeshkvisë Katolike Romake të Kalkutës me Shën Françesk Saverin.

Biografia e autorizuar u shkrua nga Navin Chawla dhe u botua më 1992, sipas en.wikipedia.org.

Burimet:

• shkoder.info — detajet e fëmijërisë, «thirrja brenda thirrjes», formimi në Loreto
• botasot.info — letër lamtumire, mohimi i vizës nga Shqipëria, citati i Clintonit, deklarata e Nobelit
• telegrafi.com — origjina familjare, largimi nga Shkupi, citati i Clintonit
• en.wikipedia.org — dimensioni ndërkombëtar, kritikat, kanonizimi, biografia e Chawlas
• sq.wikipedia.org — detaje biografike, familja në Tiranë, mrekullitë për kanonizim, kritika

— Redaksia ZHURMA