Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK)
Nga një grusht burrash të armatosur në malet e Drenicës, te ushtria që, krah për krah me aleancën më të fuqishme ushtarake në botë, çliroi një vend — Ushtria Çlirimtare e Kosovës është organizata që e ktheu ëndrrën e lirisë në fakt historik. UÇK-ja nuk ishte thjesht një forcë luftarake; ishte kulmi i një shekulli qëndrese shqiptare.
Çfarë ishte UÇK
Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) ishte forca çlirimtare shqiptare që luftoi për shkëputjen e Kosovës nga sundimi serb gjatë viteve '90. Bërthama e saj e parë, në fillim të dekadës, u formua nga oficerë e ushtarakë shqiptarë — shumë me përvojë nga radhët e ushtrisë jugosllave — që e kuptuan se pas heqjes së autonomisë më 1989, rezistenca paqësore nuk mjaftonte më për të mbrojtur popullin.
Lindja në Drenicë
Drenica ishte djepi. Që nga viti 1996, UÇK-ja nisi sulme të koordinuara kundër stacioneve policore serbe. Doli haptas për herë të parë në fund të vitit 1997, gjatë ceremonisë mortore të një mësuesi shqiptar të vrarë nga policia serbe — momenti kur emri i saj hyri në histori. Pak muaj më vonë, qëndresa e familjes Adem Jashari në Prekaz më mars 1998 e shndërroi UÇK-në nga një lëvizje në një kauzë kombëtare: mijëra vetë u radhitën të bashkohen.
Nga qëndresa te kryengritja
Brenda pak kohësh, UÇK-ja e kaloi në hije rrugën e rezistencës paqësore të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Gjatë vitit 1998 lufta u përhap në tërë vendin; nën komandën e gjeneralëve si Sylejman Selimi e më vonë Agim Çeku, dhe me udhëheqës zonash si Ramush Haradinaj, çetat shqiptare mbajtën territore të tëra përkundër ofensivave serbe.
1999 — beteja e përbashkët për lirinë
Kthesa erdhi në mars 1999, kur NATO nisi fushatën ajrore 11-javore kundër forcave serbe. Kjo nuk ishte një luftë e largët bombardimesh: në terren, forcat e UÇK-së luanin një rol vendimtar — angazhonin trupat serbe dhe u jepnin NATO-s pozicionet e tyre, duke i bërë goditjet ajrore shumë më efikase. Ndërkohë, në tryezën e Rambujesë, Hashim Thaçi udhëhoqi delegacionin shqiptar. Bashkëpunimi mes UÇK-së dhe aleatëve perëndimorë — mbi të gjitha Shtetet e Bashkuara — ishte boshti që çoi te çlirimi i qershorit 1999 dhe hyrja e KFOR-it.
Shpërbërja dhe trashëgimia
Në shtator 1999, me luftën të mbaruar dhe forcat ndërkombëtare në vend, UÇK-ja u shpërbë zyrtarisht; mijëra pjesëtarë të saj kaluan në Trupat Mbrojtëse të Kosovës dhe, më vonë, në institucionet e shtetit të ri. Shumë nga arkitektët e pavarësisë erdhën pikërisht nga radhët e saj.
Sot, disa nga udhëheqësit e UÇK-së përballen me gjykimin para Dhomave të Specializuara në Hagë — një proces që në Kosovë ndiqet me vëmendje të madhe dhe konsiderohet nga shumëkush si i padrejtë ndaj atyre që sollën lirinë. Deri në vendimin përfundimtar, mbetet parimi i prezumimit të pafajësisë. Çfarëdo qoftë epilogu juridik, vendi i UÇK-së në historinë e çlirimit të Kosovës është i pacenueshëm: ajo është ushtria që, me sakrificën e mijëra dëshmorëve, e bëri Kosovën të lirë.
Burimet
Fakte të dokumentuara. Dalja e parë publike e UÇK-së ndodhi më 28 nëntor 1997 në Llaushë (komuna e Skenderajt), gjatë ceremonisë mortore të mësuesit Halit Geci, të plagosur për vdekje nga policia serbe pak ditë para. Aty, përpara dhjetëra mijëra njerëzve, Rexhep Selimi, i maskuar, lexoi manifestin e organizatës. Ngjarja është dokumentuar gjerësisht në historiografinë e luftës dhe në arkivat pamore të kohës.
Pozicionim. Kronologjia — bërthama e hershme në Drenicë, sulmet ndaj stacioneve policore nga 1996, kthesa pas Prekazit (mars 1998) dhe roli i komandantëve Sylejman Selimi, Agim Çeku e Ramush Haradinaj — mbështetet te studimet e specializuara (Tim Judah, Kosovo: War and Revenge; Henry H. Perritt Jr., Kosovo Liberation Army: The Inside Story of an Insurgency). Fushata ajrore e NATO-s zgjati 78 ditë (24 mars – 10 qershor 1999).
Burime: Tim Judah, Kosovo: War and Revenge (Yale University Press); Henry H. Perritt Jr., Kosovo Liberation Army: The Inside Story of an Insurgency (University of Illinois Press); Human Rights Watch, raportet mbi Kosovën 1998–99.
Harta mendore
Tërhiqi nyjet, zmadho, dhe kliko për të lëvizur nëpër muze.