Adem Jashari

Adem Jashari (Prekaz i Epërm, 28 nëntor 1955 – 7 mars 1998), i njohur si «Komandant Legjenda», ishte bashkëthemelues i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës; ra në rrethimin serb të Prekazit më 5–7 mars 1998 bashkë me dhjetëra pjesëtarë të familjes së vet.

Asnjë emër i vetëm nuk e mban peshën e luftës së Kosovës ashtu si emri i Adem Jasharit. Bashkëthemelues i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ai zgjodhi të mos largohej nga shtëpia e tij në Prekaz kur erdhi ora — dhe me atë zgjedhje, rënia e tërë familjes së tij u bë shkëndija që ndezi një komb. Nga një luftëtar i Drenicës, ai u bë mit: Komandant Legjenda.

Pse ka rëndësi

• Bashkëthemelues i UÇK-së, i lindur më 28 nëntor 1955 në Prekaz të Epërm; familja e tij iu përgjigj me armë sulmit të parë serb më 30 dhjetor 1991.
• Në operacionin serb të 5–7 marsit 1998 mbi Prekaz u vranë rreth 58 shqiptarë, shumica pjesëtarë të familjes së zgjeruar Jashari; sipas Human Rights Watch, 18 prej tyre gra dhe 10 fëmijë gjashtëmbëdhjetë vjeç e poshtë.
• Rënia e familjes nuk e theu qëndresën — pas saj radhët e UÇK-së u mbushën dhe Prekazi u bë vend pelegrinazhi kombëtar.

Kush ishte Adem Jashari

Adem Shaban Jashari lindi më 28 nëntor 1955 në Prekaz të Epërm, në zemër të Drenicës — krahina që do të bëhej djepi i kryengritjes shqiptare në Kosovë. I rritur në një familje me tradita të forta atdhetare, ai e ndjeu herët se rezistenca ndaj sundimit serb nuk do të vinte nga letrat, por nga mali.

Që nga viti 1991, Jashari mori pjesë në veprimet e para të armatosura kundër policisë serbe dhe udhëtoi në Shqipëri për stërvitje ushtarake: në dhjetor të atij viti, sipas historianit ushtarak Bernard Zotaj, ishte në krye të njërit prej dy grupeve të para të vullnetarëve kosovarë që u stërvitën në Shqipëri — grupi i tij, 34 vetë, u përgatit nga oficerë të ushtrisë shqiptare në Surrel, në malin e Dajtit mbi Tiranë. Më 30 dhjetor 1991 forcat serbe sulmuan për herë të parë shtëpinë e Jasharëve dhe familja u përgjigj me armë. Vitet që pasuan i ndau mes Drenicës dhe Shqipërisë, ku u kthye sërish, si ilegal, më 1993; po atë vit Ademi u arrestua e më pas u lirua, duke u kthyer sërish në Drenicë për të vazhduar qëndresën. Bashkë me të vëllanë, Hamzën, dhe një bërthamë burrash të Drenicës, ai u bë një nga themeluesit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) — në një kohë kur shumica e botës ende nuk e kishte dëgjuar atë emër. UÇK-ja doli haptazi për herë të parë më 28 nëntor 1997, te varrimi i mësuesit Halit Geci në Llaushë, kur tre burra të maskuar shpallën se ushtria ekzistonte. Deri në atë vit shqiptarët kishin nisur ta quanin Drenicën territor të çliruar, sepse prania e UÇK-së i detyronte policët serbë të braktisnin natën pikat e kontrollit; Beogradi e shihte si vatrën e asaj që e quante terrorizëm shqiptar. Disa herë forcat serbe u përpoqën ta kapnin ose ta vrisnin; disa herë ai u shpëtoi rrethimeve, përfshirë sulmin e 22 janarit 1998 mbi oborrin e familjes.

Kronologjia

• 1955Lind në Prekaz të Epërm, Drenicë.
• 30 Dhj 1991Sulmi i parë serb mbi shtëpinë e Jasharëve; familja përgjigjet me armë.
• 1993Arrestohet e më pas lirohet; kthehet në Drenicë për të vazhduar qëndresën.
• 1996–97Ndër themeluesit e UÇK-së; oborri i Jasharëve bëhet bazë e qëndresës.
• 28 Nën 1997UÇK-ja del haptazi te varrimi i Halit Gecit në Llaushë.
• 22 Jan 1998I shpëton sulmit të dytë serb mbi oborrin e Jasharëve në Prekaz.
• 5–7 Mars 1998Epopeja e Prekazit: sulmi i tretë, rrethimi dhe rënia e familjes Jashari.

Epopeja e Prekazit: rënia e Adem Jasharit (5–7 mars 1998)

Lajmi i kasaphanës u përhap si zjarri. Ajo që Beogradi e mendoi si fund, u bë fillim: popullariteti i UÇK-së shpërtheu, fshatra të tëra u ngritën, dhe mijëra shqiptarë u radhitën për t'u bashkuar me ushtrinë. Deri atëherë UÇK-ja kishte qenë një grup i vogël e anësor rezistence të armatosur, përballë rezistencës paqësore qytetare që udhëhiqte Ibrahim Rugova; rënia e familjes Jashari i hapi rrugën rekrutimit masiv — nga Kosova, nga trojet përreth dhe nga mërgata. Human Rights Watch, në raportin e tetorit 1998, e lidh Prekazin me sulmin e 28 shkurtit dhe 1 marsit mbi Likoshanin e Qirezin: ngjarjet e Drenicës morën 83 jetë dhe ishin, sipas raportit, pika e kthesës së krizës: sulmet e verbëra mbi gra e fëmijë e radikalizuan popullsinë shqiptare dhe ia mbushën radhët UÇK-së. Prekazi nuk e theu qëndresën — e lindi atë në shkallë kombëtare.

Legjenda

Sot Adem Jashari nuk është thjesht një hero lufte — është simbol. Kompleksi Përkujtimor “Adem Jashari” në Prekaz, ku prehet familja, është shndërruar në vend pelegrinazhi kombëtar, ku çdo vit në mars mblidhen mijëra njerëz. Rrënojat e djegura të oborrit nuk u rindërtuan: u hapën për vizitorët ashtu siç i lanë tri ditët e predhave, dhe janë qendra e përkujtimeve vjetore mbarëkombëtare që njihen si Epopeja e UÇK-së. Epiteti “Komandant Legjenda” ka hyrë në këngë, në mure e në kujtesën e përbashkët shqiptare — nga Kosova te Shqipëria e te diaspora.

Si u bë kjo legjendë e kanë studiuar Anna Di Lellio dhe Stephanie Schwandner-Sievers, që e vëzhguan Prekazin nga viti 2000 deri më 2005 dhe e quajnë faltoren më të shquar të Kosovës së pasluftës. Në ditët e para, kur lajmet ishin ende të paqarta, luftëtarë të UÇK-së përhapën fjalën se Ademi kishte shpëtuar, duke e lidhur me Azem Galicën, kaçakun e Drenicës që edhe ai besohej i gjallë pas vdekjes; rrëfimi i Besartës, dëshmitares së vetme, e ngurtësoi tregimin në një epos qëndrese. Po ato studiuese shënojnë se vendi u bë edhe pikë referimi në politikë, në vitet kur partitë dhe grupet shoqërore garonin për pushtet nën kujdestarinë ndërkombëtare.