Person · Jugosllavia
Jusuf Gërvalla
–
Poeti që Beogradi e vrau, dhe rrjeti që pas tij ndërtoi UÇK-në
Poeti dhe veprimtari i vrarë nga shërbimi sekret jugosllav më 17 janar 1982 — një nga themeluesit e lëvizjes që përgatiti UÇK-në.
Natën e 17 janarit 1982, në qytezën gjermane Untergruppenbach pranë Heilbronit, tri plumba i dhanë fund njërës prej zërave më të pastër të lëvizjes kombëtare shqiptare në mërgim. Në një makinë ranë të vrarë tre veprimtarë: poeti dhe publicisti Jusuf Gërvalla, vëllai i tij Bardhosh Gërvalla dhe Kadri Zeka — të tre organizatorë të rrjetit klandestin që, një dekadë më vonë, do të mishërohej te Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Atentati mban vulën e shërbimit sekret jugosllav, i cili e ndoqi kundërshtarin shqiptar tej kufijve të vet. Jusuf Gërvalla — shkrimtar, muzikant, gazetar dhe themelues i lëvizjes popullore për Republikën e Kosovës — nuk ishte thjesht një viktimë e Beogradit: ishte dëshmi se sa larg ishte gati të shkonte shteti për të shuar një rrjet shqiptar që nuk lejohej të ngrihej.
Përmbajtja6 pjesë
Pse ka rëndësi
- Poet, gazetar e muzikant, themelues i lëvizjes popullore për Republikën e Kosovës në mërgim.
- U vra me dy shokë (Bardhosh Gërvalla e Kadri Zeka) më 17 janar 1982 në Gjermani; atentati mban vulën e shërbimit sekret jugosllav.
- Rrjeti klandestin që organizoi u mishërua një dekadë më vonë te UÇK-ja.
Kush ishte Jusuf Gërvalla
Jusuf Gërvalla lindi më 1 tetor 1945 në fshatin Dubovik të Deçanit, në Kosovën e atëhershme brenda Jugosllavisë federative. Studimet e larta i ndoqi në Prishtinë dhe në Lubjanë, dhe u formua si njeri i fjalës: poet, prozator, muzikant dhe gazetar që punoi në redaksi të Shkupit e të Prishtinës. Në vitet '70 botoi tri përmbledhje poetike — Fluturojnë e bien (1975), Kanjushë e verdhë (1978) dhe Shenjat e shenjta (1979) — vepra që e vendosën mes zërave letrarë të brezit të tij. Por letërsia për Gërvallën nuk qëndronte veçmas nga çështja kombëtare: ashtu si te breza të tërë intelektualësh shqiptarë, fjala dhe angazhimi ishin i njëjti veprim. Kjo binte ndesh me kufijtë e ngushtë që Beogradi u lejonte shqiptarëve të Kosovës — një komb i ndarë mes disa republikave, i mbajtur nën vëzhgim sa herë kërkonte të fliste për vete si tërësi.
1981-shi dhe rrjeti klandestin
Pika e kthesës erdhi me demonstratat e vitit 1981, kur studentët e Universitetit të Prishtinës mbushën rrugët me thirrjen "Kosova Republikë". Përgjigjja e Jugosllavisë qe dhuna, gjendja e jashtëzakonshme dhe një valë e gjatë arrestimesh e përndjekjesh. Gërvalla, tashmë nën shënjestrën e sigurimit, u detyrua të kërkonte strehim politik në Gjermani. Nga mërgimi ai nuk u tërhoq: themeloi Lëvizjen Popullore për Republikën e Kosovës, bërthamën organizative që më vonë do të ndahej në dy rrjedha — Lëvizjen Popullore të Kosovës (LPK) dhe Lëvizjen Kombëtare për Çlirimin e Kosovës — të dyja paraardhëse të drejtpërdrejta të UÇK-së. Zëri i tyre arriti edhe te mërgata shqiptare, e cila e ktheu diasporën në prapavijë të një lufte të gjatë politike. Ky ishte modeli i rrjetit shqiptar që Gërvalla mishëronte: i shpërndarë tej kufijve, i lidhur nga një ide e vetme, dhe pikërisht për këtë i rrezikshëm për një shtet që mbahej mbi mohimin e tij.
17 janari 1982: atentati i Untergruppenbach-ut
Aksioni erdhi shpejt dhe ftohtë. Më 17 janar 1982, në Untergruppenbach afër Heilbronit, të tre burrat u qëlluan në makinën e tyre. Bardhosh Gërvalla dhe Kadri Zeka ranë në vend; Jusuf Gërvalla, i plagosur rëndë, ndërroi jetë pak orë më vonë, në agimin e 18 janarit, pas ndërhyrjes kirurgjikale. Vrasja e tre veprimtarëve shqiptarë në tokë gjermane pati jehonë ndërkombëtare — deri edhe java gjermane Der Spiegel i kushtoi shkrim ngjarjes më 25 janar 1982. Dora u atribuohet shërbimeve sekrete jugosllave (UDB-së), të cilat gjatë Luftës së Ftohtë ndoqën dhe eliminuan mërgimtarë politikë të konsideruar armiq të shtetit. Atentati nuk qe një rast i izoluar dhune, por pjesë e një logjike shtetërore: rrjeti shqiptar në mërgim duhej goditur pikërisht sepse po ngrihej.
Kadri Zeka dhe Bardhoshi — tre emra, një natë
Kujtesa kombëtare i mban të tre bashkë, sepse ranë bashkë. Kadri Zeka lindi më 25 prill 1953 në fshatin Poliçkë të anës së Kamenicës. Gazetar në Radio Prishtinë, ai qe angazhuar që i ri në radhët e grupeve revolucionare klandestine të viteve '70 dhe u ngjit deri në organet drejtuese të organizatës marksiste-leniniste të Kosovës, duke punuar krah figurave si Rexhep Mala e Hydajet Hyseni. Bardhosh Gërvalla, vëllai i Jusufit, ndau me të edhe idealin edhe fatin. Të tre i bashkoi e njëjta bindje — se çështja e shqiptarëve të Jugosllavisë kërkonte organizim, jo pritje — dhe po ajo bindje i bëri shënjestër. Përkujtimi i tyre çdo 17 janar është kthyer në një nga ritet e kujtesës politike të Kosovës; Jusuf Gërvalla nderohet sot me titullin Hero i Kosovës.
Trashëgimia: nga dëshmorët te UÇK-ja
Vdekja e Gërvallëve dhe e Zekës nuk e ndrydhi lëvizjen — e forcoi. Rrjeti që ata ndihmuan të ngrihej mbijetoi arrestimet, mërgimin dhe dekadën e grevave e represionit të viteve '80, u organizua nëpër strukturat paralele të Kosovës nën shtypje, dhe nga bërthama e LPK-së prodhoi kuadrot që në vitin 1997–1998 hapën frontin e armatosur me UÇK-në. Ndonëse rruga e Kosovës do të kalonte edhe përmes rezistencës paqësore të Ibrahim Rugovës dhe përpjekjes së gjatë të Adem Demaçit në burg, krahu që nisi te Untergruppenbach-u përfundoi te Prekazi. Kjo është arsyeja pse Jusuf Gërvalla, poeti i vrarë në një makinë të huaj, mbetet një nga figurat themeltare të Kosovës moderne: jo si viktimë, por si njeriu që i dha rrjetit shqiptar formën që Beogradi u përpoq — dhe dështoi — ta zhdukte.
Burimet
Kjo faqe mbështetet në biografinë e verifikuar të Jusuf Gërvallës të përmbledhur nga Wikipedia në shqip (data e lindjes më 1 tetor 1945 në Dubovik të Deçanit, formimi në Prishtinë e Lubjanë, veprat poetike, themelimi i lëvizjes popullore dhe atentati i 17 janarit 1982); në zërin përkatës të Wikipedia në anglisht për ndarjen e lëvizjes në LPK dhe Lëvizjen Kombëtare për Çlirimin e Kosovës si paraardhëse të UÇK-së; dhe në të dhënat biografike të Kadri Zekës (lindur më 25 prill 1953, gazetar në Radio Prishtinë, drejtues i organizatës klandestine, i rënë në të njëjtin atentat). Rrethanat e vrasjes në Untergruppenbach dhe jehona e saj ndërkombëtare, përfshirë shkrimin e Der Spiegel të 25 janarit 1982, konfirmohen nga kronika e kohës.
Lidhjet
13Personat
- Kadri Zeka — veprimtar i vrarë bashkë me Gërvallët më 17 janar 1982
- Bardhosh Gërvalla — vëllai i Jusufit, i rënë në të njëjtin atentat
- Adem Jashari — krahu i armatosur që nisi te rrjeti i Gërvallës arriti te Prekazi
- Ibrahim Rugova — rruga paqësore paralele e rezistencës kosovare
- Adem Demaçi — veteran i lëvizjes, dënuar me dekada burg
Ngjarjet
- Demonstratat e 1981-shit — kthesa që e çoi Gërvallën në mërgim politik
- Mërgata dhe rezistenca 1981 — diaspora si prapavijë e lëvizjes
- Greva e Trepçës 1989 — represioni i viteve '80 që lëvizja i mbijetoi
- Kushtetuta e Kaçanikut — strukturat paralele të Kosovës nën shtypje
- Untergruppenbach 1982 — atentati i 17 janarit 1982 ku ranë tre organizatorët e mërgatës
Vendet
- Deçani — vendlindja e tij, Duboviku
Organizatat
- UÇK — rrjedhë e drejtpërdrejtë e lëvizjes popullore që Gërvalla themeloi
- Lëvizja Revolucionare për Bashkimin e Shqiptarëve — rrjeti i viteve '60 nga i cili e trashëgoi kërkesën e bashkimit
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Personat →
Bardhyli: mbreti ilir që e mbajti Maqedoninë nën haraç
· 11 min
Hakif Zejnullahu: zëvendësi i heshtur që ra me Zahirin te Pestova
· 10 min
Pal Engjëlli: kryepeshkopi që la fjalinë më të vjetër të datuar shqip
· 11 min
Marin Barleti: dëshmitari shkodran që i dha Europës Skënderbeun
· 12 min
Hamza Kastrioti: nipi që kaloi te sulltani dhe ra rob në Ujëbardhë
· 11 min
Ilirikianët: perandorët ilirë të Romës që ndryshuan historinë
· 4 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar