Ka një luginë në zemër të Kosovës që, brez pas brezi, ka refuzuar të gjunjëzohet. Drenica nuk është thjesht një vend në hartë — është djepi ku rezistenca shqiptare ka rilindur sa herë e ka kërcënuar shuarja. Nga kaçakët e Galicëve te Ushtria Çlirimtare, i njëjti zjarr, e njëjta tokë.
Vendi
Drenica është një krahinë kodrinore në qendër të Kosovës, rreth 700 km², e përbërë nga komunat e Drenasit dhe Skenderajt, me fshatra që shtrihen edhe drejt Klinës, Mitrovicës e Vushtrrisë. Mali i Çiçavicës e mbron; toka e ashpër e ka formësuar karakterin e saj — të mbyllur, krenar, të papërkulur.
Kaçakët dhe Galicët
Në vitet 1920, kur Kosova ra nën sundimin e Mbretërisë Jugosllave, Drenica u bë qendra e Lëvizjes Kaçake — një kryengritje e gjerë e armatosur. Në krye të saj qëndronte Azem Galica (Azem Bejta), i lindur në fshatin Galicë, që drejtoi një revoltë me rreth 10,000 burra kundër pushtimit. Pranë tij luftoi gruaja e tij, Shote Galica — "Heroina e Drenicës" — që pas vdekjes së Azemit më 1924 mori vetë komandën dhe e mbajti luftën deri më 1926. Ata u bënë simboli i parë modern i qëndresës së armatosur shqiptare në Kosovë.
Djepi i UÇK-së
Shtatëdhjetë vjet më vonë, i njëjti zjarr u rindez në të njëjtën tokë. Fshatrat rreth Drenasit e Skenderajt u bënë vendlindja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës: këtu UÇK-ja nisi veprimet e para më 1996; këtu qëndroi Adem Jashari me familjen e tij në Prekaz më 1998; këtu ranë dëshmorët e Likoshanit e Çirezit. Drenica u bë sërish bërthama e luftës çlirimtare.
Filli i pakëputur
Drenica është dëshmia më e qartë e asaj që Enciklopedia jonë e quan kodi që ende merr frymë: një fill rezistence i pakëputur nga Azem e Shote Galica te Adem Jashari, nga kaçaku te komandanti. Brezat ndryshojnë, armët ndryshojnë — por besa, toka dhe vendosmëria mbeten. Drenica nuk u mësua kurrë të dorëzohet; ajo ua mësoi të tjerëve si të mos dorëzohen.
Burimet
Vendi i Drenicës si djep i qëndresës mbështetet te Noel Malcolm, Kosovo: A Short History (1998), Miranda Vickers, Between Serb and Albanian (1998), dhe Tim Judah, Kosovo: War and Revenge (2000).
Faktet: Në vitet 1920 Drenica u bë qendër e Lëvizjes Kaçake nën Azem Bejtën (Galica), që ra më 1924; gruaja e tij Shote Galica vazhdoi qëndresën deri rreth 1927. Shtatëdhjetë vjet më vonë e njëjta zonë (Drenas, Skenderaj, Prekaz) u bë bërthama e UÇK-së; Adem Jashari me familjen ranë në Prekaz më 5–7 mars 1998; masakrat e Likoshanit e Çirezit ndodhën më 28 shkurt–1 mars 1998 (dokumentuar nga Human Rights Watch).
Kujdes: shifra prej ~10,000 burrash nën Azem Galicën është vlerësim historik që luhatet sipas burimeve; sipërfaqja ~700 km² dhe kufijtë e krahinës janë të përafërt.
Harta mendore
Tërhiqi nyjet, zmadho, dhe kliko për të lëvizur nëpër muze.