Vazhdo leximin
⌕ ☆

Vend · Lufta e Kosovës

Drenica

Lugina që e rilindi qëndresën shqiptare nga kaçakët te UÇK-ja

Djepi i qëndresës shqiptare — nga kaçakët e Galicëve te UÇK-ja

Kulla e Azem dhe Shote Galicës
Kulla e Azem dhe Shote Galicës · Foto: Wikimedia Commons

Më 25 korrik 1990, te varri i Azem Galicës në Drenicë, një burrë nga Prekazi u betua se do ta vazhdonte rrugën e tij. Quhej Adem Jashari. Tetë vjet më vonë, po në Drenicë, shtëpia e tij u rrethua dhe brenda saj u vranë 57 anëtarë të familjes. Mes atij varri dhe asaj shtëpie qëndron shtatëdhjetë vjet historie e së njëjtës luginë — dhe arsyeja pse Drenica, një zonë kodrinore me pak mbi njëqind mijë banorë, është qendra simbolike e qëndresës shqiptare në Kosovë.

Përmbajtja7 pjesë
  1. Lugina
  2. Kaçakët
  3. Shote Galica
  4. Vazhdimësia
  5. Llausha, 1997
  6. Prekazi
  7. Trashëgimia

Pse ka rëndësi

Sepse Drenica tregon se si një vend i vogël bëhet vend historie: jo nga pasuria, jo nga qyteti, por nga vazhdimësia. Katër herë brenda një shekulli — në vitet 1920, në 1944–45, në 1981 dhe në 1997–99 — qëndresa e armatosur shqiptare nisi ose u përqendrua aty. Asnjë prej këtyre valëve nuk e dinte se do të kishte një vazhdim. Secila e dinte se kishte pasur një paraardhëse.

Lugina

Drenica shtrihet në Kosovën qendrore, rreth Skenderajt e Drenasit, e mbyllur nga masivi i Çiçavicës. Terreni është kodrinor, i ashpër, me fshatra të shpërndara dhe rrugë të pakta — gjeografi që e ka bërë historikisht të vështirë për kontroll ushtarak dhe të lehtë për strehim. Ky është faktori fizik pas gjithë asaj që ndodhi atje; pjesa tjetër është zgjedhje njerëzish.

Kaçakët

Pas vitit 1918, kur Kosova u përfshi në Mbretërinë Serbo-Kroato-Sllovene, qëndresa mori formën e lëvizjes kaçake. Azem Galica (1889–1924), i lindur në fshatin Galicë, u bë udhëheqësi i saj kryesor në Drenicë, me kërkesën e hapur për bashkim me Shqipërinë. Ai vdiq nga plagët në vitin 1924, duke lënë amanet të varrosej thellë, nga frika e përdhosjes së varrit — një detaj që thotë më shumë për atë kohë se çdo statistikë.

Shote Galica

E shoqja, Qerime Halil Radisheva — e njohur si Shote Galica (1895–1927) — kishte luftuar krah tij prej martesës në vitin 1915 dhe mori në dorë çetën pas vdekjes së tij, duke vepruar më pas edhe me Bajram Currin. Ajo mbetet gruaja e vetme e periudhës që udhëhoqi një formacion të armatosur në Kosovë, dhe figura e saj e ndryshoi përfundimisht atë që mund të ishte një shqiptare në rrëfimin kombëtar.

Vazhdimësia

  • 1944–45: me riintegrimin me forcë të Kosovës në Jugosllavinë e re, Drenica u bë qendër e kryengritjes së shtypur ashpër nga forcat e reja.
  • 1981: demonstratat studentore që nisën në Prishtinë gjetën mbështetje të gjerë në fshatrat e Drenicës; pasuan arrestime masive dhe dënime të gjata.
  • 1989–90: pas shfuqizimit të autonomisë dhe grevës së minatorëve, organizimi i fshehtë u rikthye në të njëjtat fshatra.

Llausha, 1997

Më 28 nëntor 1997, në varrimin e mësuesit Halit Geci në Llaushë të Skenderajt, tre burra me uniformë dhe fytyra të mbuluara dolën para turmës dhe folën në emër të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ishte shfaqja e parë publike e UÇK-së. Ndodhi në Drenicë, para disa mijëra njerëzve, në dritë të ditës — dhe pikërisht publiciteti ishte qëllimi: një organizatë që deri atëherë ekzistonte si thashethem u bë fakt.

Prekazi

Në fillim të marsit 1998, forcat policore serbe rrethuan kompleksin e familjes Jashari në Prekaz. Rrethimi zgjati tri ditë dhe përfundoi me vrasjen e 57 anëtarëve të familjes, përfshirë gra, fëmijë dhe të moshuar. Adem Jashari, vëllai i tij Hamëz dhe i ati Shaban u vranë aty. Efekti ishte i kundërt me atë të synuar: brenda javësh, regjistrimet në UÇK u shumëfishuan dhe konflikti u zgjerua në gjithë Kosovën, drejt eksodit të pranverës 1999. Kompleksi i Prekazit është sot memorial kombëtar.

Trashëgimia

Drenica mbart edhe një rrezik: ajo e vazhdimësisë së kthyer në mit, ku çdo brez pret betejën e vet dhe ku sakrifica bëhet masë e vlerës. Historia e luginës është reale dhe e dokumentuar; leximi i saj si fat i pashmangshëm është zgjedhje e mëvonshme. Ajo që qëndron pa diskutim është më e thjeshtë — dhe më e rëndë: brenda një shekulli, në një hapësirë sa një komunë, u vunë katër herë të njëjtat pyetje, dhe katër herë u dhanë me armë.

Lidhjet

32

Personat

Ngjarjet

Vendet

  • Prekazi — epopeja, 1998
  • Lumi i Gashit — vend-binjak i malësisë — pasuri botërore e UNESCO-s në Tropojë
  • Zona e Llapit — zona motër e lëvizjes
  • Burgu i Smrekonicës — qendra e torturës në kufi të Drenicës gjatë luftës së 1999-ës
  • Rudnica — gurorja në Serbi ku përfunduan 52 civilë nga katër fshatra të Drenicës
  • Skënderaji — qyteti më i madh i Drenicës
  • Vushtrria — drenicasit morën Vushtrrinë, 1912
  • Klina — Klina, në skajin perëndimor të Drenicës
  • Drenasi — njëri nga dy qytetet e krahinës

Organizatat

Lajmi i fundit

Vendet →

Koleksione · të dhëna të verifikuara

Nga lajmet më të lexuara sot

Përditësuar

Redaksia ZHURMA · · Përditësuar · 5 min lexim

Pyet Zhurmën
Shërbime, enciklopedi dhe lajme