Vend · Lufta e Kosovës
Drenica
Lugina që e rilindi qëndresën shqiptare nga kaçakët te UÇK-ja
Djepi i qëndresës shqiptare — nga kaçakët e Galicëve te UÇK-ja
Më 25 korrik 1990, te varri i Azem Galicës në Drenicë, një burrë nga Prekazi u betua se do ta vazhdonte rrugën e tij. Quhej Adem Jashari. Tetë vjet më vonë, po në Drenicë, shtëpia e tij u rrethua dhe brenda saj u vranë 57 anëtarë të familjes. Mes atij varri dhe asaj shtëpie qëndron shtatëdhjetë vjet historie e së njëjtës luginë — dhe arsyeja pse Drenica, një zonë kodrinore me pak mbi njëqind mijë banorë, është qendra simbolike e qëndresës shqiptare në Kosovë.
Përmbajtja7 pjesë
Pse ka rëndësi
Sepse Drenica tregon se si një vend i vogël bëhet vend historie: jo nga pasuria, jo nga qyteti, por nga vazhdimësia. Katër herë brenda një shekulli — në vitet 1920, në 1944–45, në 1981 dhe në 1997–99 — qëndresa e armatosur shqiptare nisi ose u përqendrua aty. Asnjë prej këtyre valëve nuk e dinte se do të kishte një vazhdim. Secila e dinte se kishte pasur një paraardhëse.
Lugina
Drenica shtrihet në Kosovën qendrore, rreth Skenderajt e Drenasit, e mbyllur nga masivi i Çiçavicës. Terreni është kodrinor, i ashpër, me fshatra të shpërndara dhe rrugë të pakta — gjeografi që e ka bërë historikisht të vështirë për kontroll ushtarak dhe të lehtë për strehim. Ky është faktori fizik pas gjithë asaj që ndodhi atje; pjesa tjetër është zgjedhje njerëzish.
Kaçakët
Pas vitit 1918, kur Kosova u përfshi në Mbretërinë Serbo-Kroato-Sllovene, qëndresa mori formën e lëvizjes kaçake. Azem Galica (1889–1924), i lindur në fshatin Galicë, u bë udhëheqësi i saj kryesor në Drenicë, me kërkesën e hapur për bashkim me Shqipërinë. Ai vdiq nga plagët në vitin 1924, duke lënë amanet të varrosej thellë, nga frika e përdhosjes së varrit — një detaj që thotë më shumë për atë kohë se çdo statistikë.
Shote Galica
E shoqja, Qerime Halil Radisheva — e njohur si Shote Galica (1895–1927) — kishte luftuar krah tij prej martesës në vitin 1915 dhe mori në dorë çetën pas vdekjes së tij, duke vepruar më pas edhe me Bajram Currin. Ajo mbetet gruaja e vetme e periudhës që udhëhoqi një formacion të armatosur në Kosovë, dhe figura e saj e ndryshoi përfundimisht atë që mund të ishte një shqiptare në rrëfimin kombëtar.
Vazhdimësia
- 1944–45: me riintegrimin me forcë të Kosovës në Jugosllavinë e re, Drenica u bë qendër e kryengritjes së shtypur ashpër nga forcat e reja.
- 1981: demonstratat studentore që nisën në Prishtinë gjetën mbështetje të gjerë në fshatrat e Drenicës; pasuan arrestime masive dhe dënime të gjata.
- 1989–90: pas shfuqizimit të autonomisë dhe grevës së minatorëve, organizimi i fshehtë u rikthye në të njëjtat fshatra.
Llausha, 1997
Më 28 nëntor 1997, në varrimin e mësuesit Halit Geci në Llaushë të Skenderajt, tre burra me uniformë dhe fytyra të mbuluara dolën para turmës dhe folën në emër të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ishte shfaqja e parë publike e UÇK-së. Ndodhi në Drenicë, para disa mijëra njerëzve, në dritë të ditës — dhe pikërisht publiciteti ishte qëllimi: një organizatë që deri atëherë ekzistonte si thashethem u bë fakt.
Prekazi
Në fillim të marsit 1998, forcat policore serbe rrethuan kompleksin e familjes Jashari në Prekaz. Rrethimi zgjati tri ditë dhe përfundoi me vrasjen e 57 anëtarëve të familjes, përfshirë gra, fëmijë dhe të moshuar. Adem Jashari, vëllai i tij Hamëz dhe i ati Shaban u vranë aty. Efekti ishte i kundërt me atë të synuar: brenda javësh, regjistrimet në UÇK u shumëfishuan dhe konflikti u zgjerua në gjithë Kosovën, drejt eksodit të pranverës 1999. Kompleksi i Prekazit është sot memorial kombëtar.
Trashëgimia
Drenica mbart edhe një rrezik: ajo e vazhdimësisë së kthyer në mit, ku çdo brez pret betejën e vet dhe ku sakrifica bëhet masë e vlerës. Historia e luginës është reale dhe e dokumentuar; leximi i saj si fat i pashmangshëm është zgjedhje e mëvonshme. Ajo që qëndron pa diskutim është më e thjeshtë — dhe më e rëndë: brenda një shekulli, në një hapësirë sa një komunë, u vunë katër herë të njëjtat pyetje, dhe katër herë u dhanë me armë.
Lidhjet
32Personat
- Adem Jashari — Prekazi
- Azem Galica — kaçaku, vitet 1920
- Shote Galica — Heroina e Drenicës
- Agim Çeku — lidhje reciproke
- Besarta Jashari — lidhje reciproke
- Hamëz Jashari — lidhje reciproke
- Anton Çetta: folkloristi që pajtoi gjakun — lidhje reciproke
- Shaban Polluzha — komandanti që në shkurt 1945 refuzoi urdhrin dhe u vra në Tërstenik duke mbrojtur Drenicën
- Zahir Pajaziti — djepi motër i UÇK-së; Llapi ishte zona e tij
- Ilir Konushevci — furnizoi frontin nga Tropoja, 1997–98
Ngjarjet
- Lëvizja Kaçake — vitet 1920
- Lufta e Kosovës — 1998–99
- Masakra e Reçakut — vazhda e masakrave të 1998-ës — kthesa që e nxori botën nga heshtja
- Likoshani e Çirezi — masakra e parë e vargut të Drenicës, 28 shkurt 1998
- Masakra e Izbicës — masakra e Drenicës gjatë bombardimeve, 28 mars 1999
- Sundimi jugosllav — lidhje reciproke
- Masakra e Tivarit — kryengritja e Polluzhës kundër mobilizimit paraprin masakrën e Tivarit, pranverë 1945
- Marie Shllaku — Si lidhëse e NDSH-së, Shllaku mori pjesë në kuvendet e qëndresës në Drenicë më 1945–46.
- Dëshmorët e Arllatit — dy dëshmorë të fshatit drenicas, njohur 27 vjet më vonë
- Masakra e Poklekut — masakra e 17 prillit 1999 në Poklek
- Masakra e Rezallës — masakra e Rezallës, 5 prill 1999
Vendet
- Prekazi — epopeja, 1998
- Lumi i Gashit — vend-binjak i malësisë — pasuri botërore e UNESCO-s në Tropojë
- Zona e Llapit — zona motër e lëvizjes
- Burgu i Smrekonicës — qendra e torturës në kufi të Drenicës gjatë luftës së 1999-ës
- Rudnica — gurorja në Serbi ku përfunduan 52 civilë nga katër fshatra të Drenicës
- Skënderaji — qyteti më i madh i Drenicës
- Vushtrria — drenicasit morën Vushtrrinë, 1912
- Klina — Klina, në skajin perëndimor të Drenicës
- Drenasi — njëri nga dy qytetet e krahinës
Organizatat
- UÇK — vendlindja
- Xhemijeti: beteja parlamentare për tokën, gjuhën dhe besimin, 1919–1925 — lidhje reciproke
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Vendet →
Valbona: lugina e Krasniqes ku Bajram Curri bëri qëndresën e fundit
· 11 min
Thethi: lugina e Shalës, kulla e ngujimit dhe kambana që ndali pushkën
· 11 min
Hoti: flamuri i parë i Malësisë që kufiri i 1913-s e ndau më dysh
· 12 min
Kelmendi: fisi i luginës së Cemit që luftoi Portën dhe mbijetoi dëbimin
· 13 min
Konispoli: qyteti më jugor i Shqipërisë dhe cepi shqiptar i Çamërisë
· 10 min
Himara: bregu i Jonit që nuk pranoi spahi dhe e mbajti armën
· 12 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar