Tahir Zemaj: gjenerali që solli shkollën ushtarake në luftën e Kosovës

Kur qëndresa e armatosur në Kosovë kaloi më 1998 nga guerilja e fshehtë në përballje të hapur, asaj i mungonte një gjë që asnjë vullnet nuk e zëvendëson dot: shkolla ushtarake. Tahir Zemaj e solli atë. Major i dikurshëm i Ushtrisë Popullore Jugosllave, i shkolluar në akademitë e Zagrebit, Beogradit e Sarajevës, ai u bë komandant i përgjithshëm i FARK-ut — ushtrisë së qeverisë shqiptare në mërgim — dhe më vonë gjeneral i UÇK-së në Zonën Operative të Dukagjinit. Jeta e tij mban brenda vetes gjithë dramën e asaj lufte: fraksionet që u bashkuan para armikut, dhe hakmarrjet që nuk u shuan kur armiku iku.

Oficeri i karrierës

Tahir Zemaj lindi më 28 dhjetor 1951 në Strellcin e Epërm të Deçanit, në zemër të Dukagjinit — trekëndëshit Pejë–Deçan–Gjakovë që do të bëhej vatra e luftës gjashtë dekada më vonë. Rrugën ushtarake e nisi më 1973 në radhët e Ushtrisë Popullore Jugosllave, ku u ngjit deri në gradën major dhe u diplomua në Akademinë Ushtarake, pasi kishte kaluar nëpër shkollat e Zagrebit e Beogradit. Ishte, pra, jo një kryengritës i improvizuar por një oficer i mirëfilltë i karrierës — një profil i rrallë mes shqiptarëve të Kosovës, të cilëve regjimi ua kishte mbyllur me kohë dyert e komandës.

FARK-u: ushtria e qeverisë në mërgim

Ndërsa Beogradi shtrëngonte, kryeministri i qeverisë së Kosovës në mërgim, Bujar Bukoshi, nisi të ndërtonte në Shqipëri një forcë të armatosur me oficerë të dalë nga radhët jugosllave: Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës, FARK. Struktura e re i përgjigjej presidencës legjitime të Ibrahim Rugovës dhe synonte t'i jepte kryengritjes një spinë ushtarake e komandë të unifikuar. Zemaj u bë komandanti i saj kryesor. Më 21 qershor 1998, ai dhe qindra ushtarë të FARK-ut bënë betimin para ministrit të mbrojtjes Ahmet Krasniqi — një akt që shënoi njëkohësisht kulmin dhe fundin e FARK-ut si strukturë e veçantë, pasi terreni real i luftës do t'i shtynte forcat drejt një komande të vetme.

Loxha dhe bashkimi në një front

Ballafaqimi i parë i madh erdhi mbi kodrat e Pejës. Në fazën e parë të Betejës së Loxhës, në korrik 1998, njësitë nën Zemajn thyen një ofensivë jugosllave — një nga fitoret e rralla të hapura të asaj vere, ku luftëtarë të UÇK-së dhe të FARK-ut mbajtën krah për krah të njëjtën vijë. Ishte pikërisht ai bashkim i dy krahëve rivalë që i dha betejës peshën e saj simbolike. Pak muaj më vonë, kur logjika e terrenit e tejkaloi ndarjen politike, Zemaj u integrua në strukturën e UÇK-së: mori nën komandë Brigadën 134 dhe bërthamën e brigadave 131 e 133, u gradua gjeneral në nëntor 1998 dhe u emërua zëvendëskomandant për Mbrojtjen Territoriale në Zonën Operative të Dukagjinit.

Bashkimi mbeti i brishtë. Metoda e tij — disiplina klasike e oficerit ndaj spontanitetit të njësive lokale — hasi në kundërshti brenda komandës. Nga shtatori 1998, tensionet kulmuan; Zemaj u tërhoq, dhe vëllezërit Ramush e Shkëlzen Haradinaj riorganizuan zonën e Dukagjinit. Kjo çarje — mes ushtarakut të shkollës jugosllave dhe komandantëve të dalë nga vetë malet — nuk u mbyll me luftën. Ajo mbeti një plagë e brendshme që do të dilte sërish në sipërfaqe pas paqes, kur pushkët nuk drejtoheshin më nga armiku i përbashkët.

Dëshmia, dhe një vrasje e pazgjidhur

Pas luftës, Zemaj u bë njëra nga zërat e kujtesës së FARK-ut. Ai dëshmoi në gjyqin ndaj gjeneralit Daut Haradinaj, të cilin një panel ndërkombëtar gjyqtarësh në Prishtinë e dënoi në nëntor 2002, bashkë me katër ish-pjesëtarë të UÇK-së të njohur si «grupi i Dukagjinit», për torturimin dhe vrasjen e katër njerëzve në qershor 1999 — të katër, ushtarë të FARK-ut. Pak javë më vonë, më 4 janar 2003, Tahir Zemaj u vra në një atentat me armë automatike në rrugët e Pejës, bashkë me të birin, Enesin, dhe kushëririn Hasan Zemaj. Ai sapo kishte shpallur synimin për të drejtuar Trupat Mbrojtëse të Kosovës.

Vrasja e tij mbetet zyrtarisht e pazgjidhur. Shumë vëzhgues e lidhën me dëshminë e tij; të tjerë me rivalitetet e vjetra të Dukagjinit. Zhurma nuk shqipton emra që gjykata nuk i ka vërtetuar: e vërteta e verifikuar është se një gjeneral i luftës u vra në paqe, bashkë me birin e vet, dhe se atentati i tij hyri në vargun e gjatë të vrasjeve të pasluftës që kurrë nuk u zbardhën plotësisht. Kjo heshtje është vetë plaga.

Kujtesa

Shteti i Kosovës e nderoi Tahir Zemajn pas vdekjes me titullin «Hero i Kosovës»; presidenti i Shqipërisë i dha dekoratën «Nderi i Kombit». Por përtej medaljeve, figura e tij mbetet një pasqyrë e ndershme e asaj që ishte lufta e Kosovës në të vërtetë: jo një bllok monolit, por një rrjet fraksionesh, ambiciesh e besnikërish që u bënë front kur duhej — dhe që, kur fronti u shpërbë, lanë pas hesape të hapura. Krahas oficerëve të tjerë të karrierës si Agim Çeku, Zemaj i dha kryengritjes atë që i mungonte më shumë; dhe fati i tij tregon se çmimi më i rëndë nuk u pagua gjithnjë në fushëbetejë.