Ilir Konushevci: rruga e armëve që e mbajti UÇK-në në këmbë

Çdo ushtri ka dy histori: atë të betejave dhe atë të furnizimit. E para shkruhet menjëherë; e dyta shkruhet vonë, ose nuk shkruhet fare. Ilir Konushevci — «Mërgimi» — e bëri të dytën. Në vitet kur Ushtria Çlirimtare e Kosovës numërohej me dhjetëra pushkë, ai e kaloi kufirin shqiptaro-kosovar më shumë se tridhjetë herë me armë mbi kurriz e nën dërrasat e kamionit. Ra më 9 maj 1998 mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri, në territor shqiptar, në një pritë për të cilën, edhe sot, nuk ka një përgjigje gjyqësore.

Kush ishte

Ilir Konushevci lindi më 20 qershor 1969 në fshatin Llugë të komunës së Podujevës, fëmija i tretë i Halitit dhe i Nazmisë. Bëri fillorën në Lluzhan, të mesmen në Podujevë dhe u regjistrua në një shkollë të lartë në Ferizaj, të cilën nuk e përfundoi: veprimtaria ilegale ia hëngri kohën. U martua me Luljeta Ramadanin nga Ferizaji dhe la pas një vajzë, Nertilën.

Llapi i viteve '90 ishte një prej atyre thellësirave ku shteti serb sundonte me polici e ku shqiptarët mbanin gjallë një jetë paralele — shkolla nëpër shtëpi, shëndetësi nëpër bodrume, taksa vullnetare të mbledhura nga mërgata. Ky rrjet civil i durimit e mbajti popullin bashkë për një dekadë. Por një brez i ri e lexoi durimin si mungesë rrugëdaljeje. Më 13 maj 1992 — njëzet e dy vjeç, dhe vite para se ndonjë kancelari perëndimore ta shqiptonte shkurtesën UÇK — Konushevci themeloi bashkë me shtatë shokë — Rexhep Uka, Selim Haziri, Naim Hyseni, Lulëzim Podvorica, Naim Haziri, Bejtush Llugaliu, Shaip Haziri — një grup ilegal e apolitik të quajtur Shqiponjat. Betimi i grupit ruhet i shkruar: «Betohem para flamurit dhe shokëve se do t'i kryej detyrat e grupit me besnikëri dhe, nëse duhet, do të flijoj jetën për idealin tonë.» Deri në qershor 1993 grupi kishte vendosur lidhje me LKÇK-në dhe shpërndante organin e saj, Çlirimi.

Kronologjia

• 20 qershor 1969Lind në Llugë të Podujevës.
• 13 maj 1992Themelon grupin ilegal Shqiponjat me shtatë shokë.
• qershor 1993Lidhje me LKÇK-në; shpërndarja e gazetës Çlirimi në Llap.
• qershor 1996Takohet me Zahir Pajazitin dhe hyn nën komandën e tij.
• 31 janar 1997Rënia e Pajazitit; Konushevci kalon në Shqipëri dhe merr mbi vete logjistikën.
• 1997–98Mbi tridhjetë kalime kufiri me armatim; bashkëpunim me Adrian Krasniqin.
• 9 maj 1998Ra në pritë te Miliskaja, mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri, bashkë me mjekun Hazir Mala.
• pas luftësShpallet Hero i Kosovës; Komanda e Logjistikës së UÇK-së mban emrin e tij.

Rruga e armëve

Kjo është anë e historisë që shpesh humbet. Të betejat e mëdha — Koshara, Drenica, Llapi — kanë datë, hartë dhe fotografi. Zinxhiri që i mbajti ato beteja me fishekë nuk ka asnjërën prej tyre. Ai ishte një rrjet: mërgata në Zvicër e Gjermani që mblidhte para, familjet në Tropojë që fshihnin ngarkesa nëpër hone, kurrierët që ecnin natën, mjekët që shkonin bashkë me kolonat. Rrjeti shqiptar i shekullit XX ka funksionuar gjithnjë kështu — jo si shtet, por si lidhje midis njerëzish që e mbajnë njëri-tjetrin në këmbë kur institucionet u mohohen.

Nata e 8 majit

Natën e 8 për 9 maj 1998, rreth orës dy pas mesnate, një kamion i ngarkuar me pajisje ushtarake lëvizte mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri. Pranë fshatit Miliskajë, një grup i armatosur hapi zjarr mbi automjet nga një shkëmb mbi rrugë. Shoferi dhe Konushevci u plagosën. Mjeku Hazir Mala u përpoq ta nxirrte të plagosurin nga vendi i pritës, por u ndeshën përsëri me grupin. Të dy mbetën të vrarë.

Kujtesa publike kosovare e ka quajtur prej fillimit pritë të organizuar nga forcat serbe, dhe kjo mbetet leximi më i përhapur në përvjetorët zyrtarë. Por vendi ku ndodhi — territor i Republikës së Shqipërisë, në një zonë ku në 1998-n vepronin njëkohësisht kontrabanda, shërbime dhe grupe të armatosura pa asnjë zinxhir të vetëm komande — e ka mbajtur çështjen të hapur. Rasti nuk është zgjidhur asnjëherë me vendim gjyqësor. Në vitin 2016, bashkëluftëtari Qerim Kelmendi kërkoi publikisht rihapjen e hetimeve dhe identifikimin e personave që e shoqëronin transportin atë natë. Emra kanë qarkulluar në shtypin shqiptar prej vitesh; asnjë prej tyre nuk është vërtetuar në gjykatë, dhe këtu nuk i përsërisim si përfundim. Fakti i verifikueshëm është ky: njeriu që i mbante armët e UÇK-së u vra në një pritë mbi një rrugë malore shqiptare, dhe njëzet e tetë vjet më vonë askush nuk është përgjigjur për të.

Çfarë mbeti

Pas luftës Konushevci u shpall Hero i Kosovës, iu njoh grada e gjeneralit pas vdekjes, dhe Komanda e Logjistikës e UÇK-së u pagëzua me emrin e tij — nderi më i saktë që mund t'i bëhej një njeriu që kurrë nuk e kërkoi frontin. Në Prishtinë një rrugë qendrore mban emrin e tij, dhe busti i tij qëndron brenda Kazermës «Adem Jashari», ku çdo 9 maj bëhen homazhe.

Kujtesa e Kosovës i ka mbajtur komandantët në shesh dhe logjistikën në hije. Konushevci është kundërprova: pa rrugën, betejat nuk kishin çfarë të shkrepnin. Historia e tij thotë edhe diçka më të vështirë — se jo çdo humbje e këtij brezi erdhi nga një armik i qartë përballë, dhe se një popull që kërkon të vërtetën për vdekjet e veta duhet ta kërkojë edhe kur përgjigjja nuk është e rehatshme. Kjo nuk e zvogëlon veprën; e bën më të plotë.