Ilir Konushevci: rruga e armëve që e mbajti UÇK-në në këmbë

Çdo ushtri ka dy histori: atë të betejave dhe atë të furnizimit. E para shkruhet menjëherë; e dyta shkruhet vonë, ose nuk shkruhet fare. Ilir Konushevci — «Mërgimi» — e bëri të dytën. Në vitet kur Ushtria Çlirimtare e Kosovës numërohej me dhjetëra pushkë, ai e kaloi kufirin shqiptaro-kosovar më shumë se tridhjetë herë me armë mbi kurriz e nën dërrasat e kamionit. Ra më 9 maj 1998 mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri, në territor shqiptar, në një pritë për të cilën, edhe sot, nuk ka një përgjigje gjyqësore.

Pse ka rëndësi

• Ilir Konushevci "Mërgimi" (Llugë, Podujevë, 20 qershor 1969 – 9 maj 1998) organizoi kontrabandën e armëve që mbajti Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës në këmbë kur ajo numërohej ende me dhjetëra pushkë.
• Kaloi kufirin shqiptaro-kosovar më shumë se tridhjetë herë me armë; ra në një pritë mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri, në territor shqiptar, për të cilën ende nuk ka përgjigje gjyqësore.
• Llapi i viteve ’90 mbahej gjallë nga një jetë paralele — shkolla nëpër shtëpi, shëndetësi nëpër bodrume, taksa vullnetare të mbledhura nga mërgata.

Kush ishte

Ilir Konushevci lindi më 20 qershor 1969 në fshatin Llugë të komunës së Podujevës, fëmija i tretë i Halitit dhe i Nazmisë. Bëri fillorën në Lluzhan, të mesmen në Podujevë dhe u regjistrua në një shkollë të lartë në Ferizaj, të cilën nuk e përfundoi: veprimtaria ilegale ia hëngri kohën. U martua me Luljeta Ramadanin nga Ferizaji dhe la pas një vajzë, Nertilën.

Llapi i viteve '90 ishte një prej atyre thellësirave ku shteti serb sundonte me polici e ku shqiptarët mbanin gjallë një jetë paralele — shkolla nëpër shtëpi, shëndetësi nëpër bodrume, taksa vullnetare të mbledhura nga mërgata. Ky rrjet civil i durimit e mbajti popullin bashkë për një dekadë. Por një brez i ri e lexoi durimin si mungesë rrugëdaljeje. Më 13 maj 1992 — njëzet e dy vjeç, dhe vite para se ndonjë kancelari perëndimore ta shqiptonte shkurtesën UÇK — Konushevci themeloi bashkë me shtatë shokë — Rexhep Uka, Selim Haziri, Naim Hyseni, Lulëzim Podvorica, Naim Haziri, Bejtush Llugaliu, Shaip Haziri — një grup ilegal e apolitik të quajtur Shqiponjat. Betimi i grupit ruhet i shkruar: «Betohem para flamurit dhe shokëve se do t'i kryej detyrat e grupit me besnikëri dhe, nëse duhet, do të flijoj jetën për idealin tonë.» Deri në qershor 1993 grupi kishte vendosur lidhje me LKÇK-në dhe shpërndante organin e saj, Çlirimi.

Kronologjia

• 20 qershor 1969Lind në Llugë të Podujevës.
• 13 maj 1992Themelon grupin ilegal Shqiponjat me shtatë shokë.
• qershor 1993Lidhje me LKÇK-në; shpërndarja e gazetës Çlirimi në Llap.
• qershor 1996Takohet me Zahir Pajazitin dhe hyn nën komandën e tij.
• 31 janar 1997Rënia e Pajazitit; Konushevci kalon në Shqipëri dhe merr mbi vete logjistikën.
• 1997–98Mbi tridhjetë kalime kufiri me armatim; bashkëpunim me Adrian Krasniqin.
• 9 maj 1998Ra në pritë te Miliskaja, mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri, bashkë me mjekun Hazir Mala.
• pas luftësShpallet Hero i Kosovës; Komanda e Logjistikës së UÇK-së mban emrin e tij.

Rruga e armëve

Kjo është anë e historisë që shpesh humbet. Të betejat e mëdha — Koshara, Drenica, Llapi — kanë datë, hartë dhe fotografi. Zinxhiri që i mbajti ato beteja me fishekë nuk ka asnjërën prej tyre. Ai ishte një rrjet: mërgata në Zvicër e Gjermani që mblidhte para, familjet në Tropojë që fshihnin ngarkesa nëpër hone, kurrierët që ecnin natën, mjekët që shkonin bashkë me kolonat. Rrjeti shqiptar i shekullit XX ka funksionuar gjithnjë kështu — jo si shtet, por si lidhje midis njerëzish që e mbajnë njëri-tjetrin në këmbë kur institucionet u mohohen.

Nata e 8 majit

Natën e 8 për 9 maj 1998, rreth orës dy pas mesnate, një kamion i ngarkuar me pajisje ushtarake lëvizte mbi rrugën Qafë Mali–Bajram Curri. Pranë fshatit Miliskajë, një grup i armatosur hapi zjarr mbi automjet nga një shkëmb mbi rrugë. Shoferi dhe Konushevci u plagosën. Mjeku Hazir Mala u përpoq ta nxirrte të plagosurin nga vendi i pritës, por u ndeshën përsëri me grupin. Të dy mbetën të vrarë.

Kujtesa publike kosovare e ka quajtur prej fillimit pritë të organizuar nga forcat serbe, dhe kjo mbetet leximi më i përhapur në përvjetorët zyrtarë. Por vendi ku ndodhi — territor i Republikës së Shqipërisë, në një zonë ku në 1998-n vepronin njëkohësisht kontrabanda, shërbime dhe grupe të armatosura pa asnjë zinxhir të vetëm komande — e ka mbajtur çështjen të hapur. Rasti nuk është zgjidhur asnjëherë me vendim gjyqësor. Në vitin 2016, bashkëluftëtari Qerim Kelmendi kërkoi publikisht rihapjen e hetimeve dhe identifikimin e personave që e shoqëronin transportin atë natë. Emra kanë qarkulluar në shtypin shqiptar prej vitesh; asnjë prej tyre nuk është vërtetuar në gjykatë, dhe këtu nuk i përsërisim si përfundim. Fakti i verifikueshëm është ky: njeriu që i mbante armët e UÇK-së u vra në një pritë mbi një rrugë malore shqiptare, dhe njëzet e tetë vjet më vonë askush nuk është përgjigjur për të.

Çfarë mbeti

Pas luftës Konushevci u shpall Hero i Kosovës, iu njoh grada e gjeneralit pas vdekjes, dhe Komanda e Logjistikës e UÇK-së u pagëzua me emrin e tij — nderi më i saktë që mund t'i bëhej një njeriu që kurrë nuk e kërkoi frontin. Në Prishtinë një rrugë qendrore mban emrin e tij, dhe busti i tij qëndron brenda Kazermës «Adem Jashari», ku çdo 9 maj bëhen homazhe.

Kujtesa e Kosovës i ka mbajtur komandantët në shesh dhe logjistikën në hije. Konushevci është kundërprova: pa rrugën, betejat nuk kishin çfarë të shkrepnin. Historia e tij thotë edhe diçka më të vështirë — se jo çdo humbje e këtij brezi erdhi nga një armik i qartë përballë, dhe se një popull që kërkon të vërtetën për vdekjet e veta duhet ta kërkojë edhe kur përgjigjja nuk është e rehatshme. Kjo nuk e zvogëlon veprën; e bën më të plotë.