Agim Ramadani — Katana
Para se të merrte pushkën, Agim Ramadani mbante furçën dhe lapsin. Poet e piktor nga Karadaku i Gjilanit, i shkolluar ushtarak në Zagreb, i mërguar si refugjat politik në Zvicër — ai kishte çdo arsye të rrinte larg. Në vitin 1998 u kthye. Më 11 prill 1999 ra te Koshareja, në vijën kufitare që ndante Kosovën nga Shqipëria — pikërisht aty ku rrjeti shqiptar ishte ndarë me vizore. Brezi e mbajti mend me emrin e luftës: Katana.
Kush ishte
Agim Hysni Ramadani lindi më 3 maj 1963 në Zhegër, një fshat i Malësisë së Karadakut në komunën e Gjilanit. Që në bankat e shkollës së mesme dy gjuhë e mbanin: ajo e fjalës dhe ajo e ngjyrës. Poezitë e tij u botuan në revista letrare; pikturat e tij u ekspozuan më vonë në Kroaci dhe në Zvicër. Ishte, para së gjithash, një njeri i kulturës — pjesë e atij brezi shqiptarësh që e trashëgoi gjuhën dhe kujtesën si kod të përbashkët, edhe kur shteti që i sundonte përpiqej t'ua mohonte.
U shkollua në Akademinë Ushtarake për ndërlidhje në Zagreb, në atë që atëherë ishte Republika Socialiste e Kroacisë. Me shpërbërjen e Jugosllavisë dhe shtrëngimin e dhunshëm të sundimit serb mbi Kosovën, Ramadani u largua si shumë bashkëkombës — emigroi në Zvicër, ku jetoi si refugjat politik me gruan dhe tre fëmijët. Aty mund të kishte mbetur. Mërgata shqiptare e viteve '90 ishte vetë një rrjet: lidhte Prishtinën me Cyrihun, mbante gjallë gjuhën, financonte qëndresën dhe, kur erdhi ora, dërgoi njerëzit e vet prapa në mal.
Kronologjia
- 1963Lind në Zhegër, Malësia e Karadakut, Gjilan.
- vitet '80Poezi në revista letrare; shkollohet në Akademinë Ushtarake, Zagreb.
- vitet '90Emigron në Zvicër si refugjat politik; ekspozita pikture në Kroaci e Zvicër.
- 1998I përgjigjet thirrjes së Kosovës; bashkohet me Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës.
- 9 prill 1999Kalon kufirin pranë Koshares; nis një nga betejat më të rënda të luftës.
- 11 prill 1999Ra në Koshare. Pas luftës, shpallet Hero i Kosovës.
Kthimi dhe Koshareja
Në 1998, kur Kosova mori flakë, Agim Ramadani la prapa familjen në Zvicër dhe u kthye. Ishte njeri me përgatitje ushtarake — një gjë e rrallë në një ushtri që po lindte nga fshatarë e student — dhe u bë komandant në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës.
Më 9 prill 1999, në lartësitë mbi vijën kufitare Shqipëri–Kosovë te Koshareja, njësia nën komandën e tij nisi sulmin që do të hapte një nga betejat më të gjata e më të përgjakshme të tërë luftës. Sipas dëshmive të UÇK-së dhe historiografisë kosovare, rreth 136 luftëtarë kaluan kufirin kundër një force jugosllave shumëfish më të madhe; dita e parë u mbyll me tërheqjen e ushtrisë jugosllave drejt bazës së Koshares. Beteja vazhdoi me javë. Më 11 prill, Ramadani nuk u kthye nga vija e parë.
Koshareja nuk ishte thjesht një kotë mali. Ishte vetë kufiri — vija që fuqitë e mëdha kishin tërhequr mbi një popull të vetëm, duke e lënë Kosovën jashtë shtetit shqiptar. Të luftoje për Kosharen do të thoshte të luftoje pikërisht në plagën e ndarjes. Aty ranë komandantë e luftëtarë nga të dyja anët e vijës — shqiptarë të Kosovës krah shqiptarëve të Shqipërisë e të mërgatës — sikur, për pak javë, vizorja e Berlinit e e Londrës të mos ekzistonte më.
Katana
Sot Agim Ramadani është Hero i Kosovës. Në Gjilan i është ngritur monumenti me emrin e luftës, Katana; emri i tij mbahet nga shkolla, rrugë e institucione, dhe çdo prill kujtohet rënia e tij. Por kujtesa më e thellë nuk është te bronzi: është te figura e poetit-piktor që mund të rrinte i sigurt në Cyrih dhe zgjodhi malin. Ai mbetet dëshmia se rrjeti shqiptar — gjuha, besa, kthimi — nuk u shkëput as kur u nda me kufij; vetëm ndryshoi formë, nga vargu te pushka, nga mërgata te vija e parë.
Burimet
Fakte të dokumentuara. Agim Hysni Ramadani lindi më 3 maj 1963 në Zhegër (Gjilan) dhe ra më 11 prill 1999 në Betejën e Koshares; ishte poet e piktor, u shkollua në Akademinë Ushtarake në Zagreb, jetoi si refugjat politik në Zvicër dhe iu bashkua UÇK-së në 1998. Pas luftës, shteti i Kosovës e shpalli Hero të Kosovës. Këto mbahen nga regjistri publik kosovar i kujtesës (KOHA, Kallxo, Radio Kosova e Lirë) dhe nga historiografia e luftës (Tim Judah, Kosovo: War and Revenge, Yale University Press).
Pozicionim (FACT/CLAIM). Beteja e Koshares (prill–qershor 1999) është ndër betejat e mëdha të luftës — kjo është fakt i pranuar. Shifrat e sakta të forcave (p.sh. ~136 luftëtarë kundër ~300) dhe rrjedha ditë-për-ditë vijnë kryesisht nga dëshmitë dhe historiografia kosovare/shqiptare dhe nuk janë verifikuar nga një palë e tretë e pavarur; këtu jepen të atribuara, jo si fakt përfundimtar. Ky ekspozim e trajton subjektin nëpërmjet regjistrit kosovar e historiografisë së luftës; nuk mbështetet në burime që e cilësojnë qëndresën shqiptare thjesht "terrorizëm", as nuk pranon retorikën që mohon krimet e dokumentuara serbe.
Burime: Tim Judah, Kosovo: War and Revenge (Yale University Press); regjistri publik i kujtesës — KOHA.net, Kallxo.com, Radio Kosova e Lirë; kontrolluar kryq me Wikipedia (jo për kornizën "kush e nisi").
Harta mendore
Tërhiqi nyjet, zmadho, dhe kliko për të lëvizur nëpër muze.