Ushtria Shqiptare

Ushtria Shqiptare lindi në të njëjtën frymë me shtetin — më 1912, në Vlorë — dhe bërthamën e saj të parë e bënë vullnetarë kosovarë nën Isa Boletinin, burra nga gjysma e kombit që Fuqitë e Mëdha po e linin jashtë kufirit të ri. Tetëdhjetë e shtatë vjet më vonë, në prill 1999, po kjo ushtri hapi zjarrin përtej atij kufiri për të çliruar Kosovën. Historia e saj është historia e një instrumenti të vetëm shtetëror për një komb të ndarë me dhunë.

Çfarë është Ushtria Shqiptare

Ushtria Shqiptare — sot Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë — është ushtria kombëtare e shtetit shqiptar, e themeluar bashkë me pavarësinë dhe e ridrejtuar disa herë gjatë një shekulli sipas regjimit që e komandonte: ushtri kombëtare në fillim, ushtri popullore e tipit sovjetik nën komunizëm, dhe sot ushtri e vogël profesioniste anëtare e NATO-s. Përkundër luhatjeve, ajo mbetet shprehja institucionale e shtetit — dhe, në momentet vendimtare, e çështjes kombëtare.

Lindja më 1912 — krah Kosovës që në çastin e parë

Më 4 dhjetor 1912, pak ditë pas shpalljes së pavarësisë në Vlorë, qeveria e Ismail Qemalit formoi Ushtrinë Kombëtare Shqiptare. Komandant i parë u emërua nënkolonel Ali Shefqet Shkupi. Por detaji që e përmbledh tërë historinë e mëvonshme është bërthama: forcën e parë të armatosur të shtetit të ri e përbënin njerëzit e Isa Boletinit, çetnikë kosovarë të kalitur në Kryengritjen Shqiptare të 1912-s. Shteti lindi me ushtri prej Kosove — pikërisht ndërkohë që po e njëjta Konferencë e Londrës e linte Kosovën jashtë tij. Ky është paradoksi themelues që ushtria do ta mbante brenda vetes për një shekull.

Ushtria popullore

Pas Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria komuniste e riorganizoi ushtrinë sipas modelit sovjetik: struktura, gradat dhe doktrina u kopjuan nga Bashkimi Sovjetik, dhe mbi të gjitha u vendos kontrolli i rreptë i Partisë-Shtet mbi forcat e armatosura. Për dekada ajo qe një ushtri masive e mbyllur, e ndërtuar rreth frikës nga pushtimi dhe e mbushur me qindra mijëra bunkerë — një trup i madh por i izoluar, ashtu si vetë vendi.

1997 — kur ushtria u shemb

Pranvera e 1997-ës e zbuloi sa e brishtë ishte. Kur skemat piramidale u shembën dhe shteti humbi kontrollin, ushtarë e policë braktisën repartet, dhe depot e armatimit u hapën e u plaçkitën. Sipas të dhënave të UNDP-së, nga depot u morën rreth 656.000 armë, 1,5 miliard fishekë, 3,5 milionë granata dhe rreth një milion mina. Vendi u përmbyt me armë — secili mashkull mbi dhjetë vjeç pati nga një pushkë — dhe rendi u rivendos vetëm me ndërhyrjen ndërkombëtare "Operacioni Alba", të udhëhequr nga Italia. Ironia e historisë: shumë prej atyre armëve të plaçkitura do të kalonin kufirin dhe do të përfundonin në duart e qëndresës kosovare brenda dy vjetëve.

1999 — zjarri përtej kufirit

Në luftën e Kosovës, ushtria e shtetit shqiptar e luajti rolin që kufiri i 1913-s ia kishte ndaluar për tetë dekada: doli në mbështetje të drejtpërdrejtë të gjysmës tjetër të kombit. Më 9 prill 1999, në orën 03:00, nga ana shqiptare e kufirit nisi një breshëri artilerie drejt pikës ushtarake të Koshares, e mbajtur nga ushtria jugosllave — fillimi i njërës prej betejave më të përgjakshme të luftës. Divizioni i Kukësit i përgjigjej zjarrit serb me kanonë nga zona kufitare, ndërsa UÇK-ja kalonte për të marrë pikën. E njëjta logjikë mbështetjeje ndër-kufitare vlejti edhe në Pashtrik. Koordinimi në terren bëhej nga komanda vendore shqiptare në lidhje me NATO-n.

Këtu duhet ndarja: fakti është se artileria e Ushtrisë Shqiptare nga territori shqiptar e mbështeti UÇK-në në Koshare dhe Pashtrik gjatë prill–qershorit 1999, krah fushatës ajrore të NATO-s. Leximi — që ne e quajmë boshtin e kësaj historie — është simbolik: ushtria të cilën e kishin themeluar kosovarët e Isa Boletinit më 1912 po hapte zjarr përtej kufirit që i kishte ndarë, për t'i bashkuar sërish dy gjysmat e çështjes së Kosovës. Për disa javë, rrjeti i ndarë u rilidh — me një breshëri.

Sot — ushtri e vogël në NATO

Pas vitit 1997, forcat e armatosura kaluan një transformim të thellë: u zvogëluan, u profesionalizuan dhe u orientuan nga standardet perëndimore. Më 1 prill 2009 — pas ftesës në Samitin e Bukureshtit më 2008 — Shqipëria u bë anëtare e plotë e NATO-s, krah Kroacisë. Nga ushtria masive e bunkerëve, mbeti një forcë e vogël profesioniste e integruar në aleancën më të madhe ushtarake në botë. Rrethi u mbyll në një mënyrë që Boletini nuk do ta kishte imagjinuar: kufiri që e kishte ndarë kombin u bë kufi i brendshëm i së njëjtës aleancë.

Historia e Ushtrisë Shqiptare nuk është thjesht histori betejash a reformash. Është historia e një shteti të vogël që, sado i brishtë — i shembur më 1997, i kufizuar nga kufijtë e 1913-s — e mbajti gjallë kapacitetin për të vepruar si komb i tërë në çastin kur u desh. Ajo është një fije e vetme që kalon nga Vlora e 1912-s te mali i Koshares më 1999.

Burimet

• Albanian Armed Forces; Albanian People's Army; Independent Albania — Wikipedia (themelimi 1912, bërthama e Isa Boletinit, riorganizimi sovjetik).
• Battle of Košare; Albanian–Yugoslav border conflict (1998–1999) — Wikipedia (artileria nga ana shqiptare, 9 prill 1999; Divizioni i Kukësit; koordinimi me NATO-n).
• 1997 Albanian civil unrest — Wikipedia; UNDP / CNN (plaçkitja e depove: ~656.000 armë; Operacioni Alba).
• NATO — "Ceremony marks the accession of Albania and Croatia to NATO", 1 prill 2009; Albania–NATO relations — Wikipedia.