FARK — Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës

Përballë tankeve serbe në verën e vitit 1998, çështja shqiptare në Kosovë nuk kishte një ushtri, por dy embrione ushtrie: forcën e rrënjëve, Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës, që lindi nga malet e Drenicës, dhe forcën e shtetit paralel — Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës, FARK — të ngritura nga qeveria në mërgim me oficerë karriere. Historia e FARK-ut është historia e një konvergjence të vështirë: si dy struktura që nisën si rivale u shkrinë, nën peshën e rrezikut të përbashkët, në një front të vetëm kombëtar.

Çfarë ishte FARK

Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës (FARK) ishin krahu ushtarak i qeverisë së Republikës së Kosovës në mërgim, të dalë nga vija politike e Ibrahim Rugovës dhe e Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ndryshe nga UÇK-ja, që u ngrit nga poshtë — nga fshati, nga kaçaku, nga familja në qëndresë — FARK-u u konceptua nga lart: si ushtri e rregullt e një shteti që ekzistonte de jure në kushtetutën e vitit 1990 dhe në institucionet paralele, por ende jo në terren. Ishte, në thelb, përpjekja për t'i dhënë shtetit paralel të Kosovës mjetin që i mungonte — forcën e armatosur.

Ushtria e shtetit paralel

Nismëtari ishte Bujar Bukoshi, kryeministri i Republikës së Kosovës në mërgim nga viti 1991. Për gati një dekadë, Bukoshi administroi "Fondin e Republikës së Kosovës" — kontributi vullnetar prej rreth 3% që diaspora shqiptare dërgonte nga Gjermania, Zvicra e vende të tjera. Ai fond kishte mbajtur në këmbë të gjithë shtetin paralel: shkollat shqipe në shtëpi private, ambulancat, administratën e fshehtë të Kushtetutës së Kaçanikut. Kur qëndresa paqësore doli e pamjaftueshme, Bukoshi vendosi ta kthente një pjesë të atij fondi në armë.

Bërthama e FARK-ut u mblodh në Shqipëri, ku nën drejtimin e Sali Çekajt u grumbulluan disa dhjetëra ish-oficerë shqiptarë të Kosovës që kishin shërbyer në ushtrinë jugosllave — njerëz me shkollë ushtarake, gradë dhe përvojë komandimi. Në krye të tyre Bukoshi vuri kolonelin Ahmet Krasniqin, ministër i Mbrojtjes të qeverisë në mërgim. Ky ishte dallimi thelbësor nga UÇK-ja: aty ku ushtria çlirimtare kishte komandantë të dalë nga lufta, FARK-u kishte oficerë të dalë nga akademia.

Nga rivaliteti te fronti i përbashkët

Bashkëjetesa nisi e vështirë. Dy strukturat i ndanin jo vetëm zinxhirë komandimi të veçantë, por edhe dy fonde të veçanta — FARK-u mbahej nga "Fondi i Republikës", UÇK-ja nga fondi i vet "Vendlindja Thërret" — dhe dy filozofi: njëra e shtetit që zbret te populli, tjetra e popullit që ndërton shtetin. Verën e vitit 1998 mosbesimi mes tyre ishte real dhe, në disa raste, i përgjakshëm. Por rreziku ishte më i madh se rivaliteti. Kur ofensiva serbe goditi Dukagjinin, vija ndarëse nisi të shpërbëhej në terren, atje ku njerëzit luftonin krah për krah pavarësisht siglës në krah.

Momenti simbol i kësaj konvergjence ishte Beteja e Loxhës mbi Pejë, në korrik 1998, ku njësi të UÇK-së dhe të FARK-ut mbrojtën së bashku pozicionet — një nga rastet e para ku dy krahët u panë si një front i vetëm. Brenda vitit 1998, pjesa dërrmuese e efektivave të FARK-ut u integruan në UÇK, mjaft prej tyre në Brigadën 138, që veproi kryesisht në Zonën Operative të Dukagjinit. Oficerë të shkolluar të FARK-ut i dhanë UÇK-së pikërisht atë që i mungonte — dijen ushtarake të rregullt; ndër ta gjenerali Tahir Zemaj dhe, në planin e komandës së përgjithshme, Agim Çeku, që solli në UÇK përvojën e ushtrisë kroate.

Betejat në kufi

Efektivat me prejardhje nga FARK-u u gjendën më pas në disa nga betejat më të rënda të çlirimit, atje ku fronti kalonte mbi vetë kufirin mes Shqipërisë dhe Kosovës: në Betejën e Koshares dhe në Betejën e Pashtrikut në pranverë-verë 1999. Aty, hapja e "portës" së kufirit për të kaluar njerëz dhe armë brenda Kosovës u bë detyra që bashkoi përfundimisht të gjithë krahët e qëndresës në një ushtri të vetme.

Vrasja e Ahmet Krasniqit

Historia e FARK-ut mban edhe një plagë të pashëruar. Më 21 shtator 1998, pak para mesnate, koloneli Ahmet Krasniqi u vra me armë zjarri në zemër të Tiranës, pranë banesës ku strehohej. Vrasja e komandantit të parë të FARK-ut mbeti e pazbardhur — një nga misteret më të rënda të asaj vere — dhe hodhi hije mbi marrëdhëniet e brendshme shqiptare në çastin kur po ndërtohej fronti i përbashkët. Sot Krasniqi kujtohet si oficeri që u përpoq t'i jepte kauzës së Kosovës disiplinën e një ushtrie të rregullt, dhe që e pagoi këtë me jetën.

FARK-u nuk mbijetoi si strukturë e veçantë; ai u tret brenda UÇK-së dhe, më vonë, kontributi i oficerëve të tij u njoh në ndërtimin e Trupave Mbrojtëse dhe pastaj të Forcës së Sigurisë së Kosovës. Trashëgimia e vërtetë e FARK-ut nuk është një ushtri që mbeti, por një mësim që qëndroi: se çlirimi erdhi kur rrënja dhe akademia, fshati dhe oficeri, pushuan së qeni dy dhe u bënë një.