Vazhdo leximin
⌕ ☆

Ngjarje · Lufta e Kosovës

Masakra e Izbicës

28 mars 1999, Drenicë

Masakra e 28 marsit 1999 në Drenicë — pushkatimi i mbi 100 civilëve shqiptarë dhe përpjekja serbe për të fshehur provat

Vargmali i Çiçavicës mbi Drenicë, nën të cilin shtrihet Izbica — Jan Pešula
Vargmali i Çiçavicës mbi Drenicë, nën të cilin shtrihet Izbica — Jan Pešula, CC0 / Wikimedia Commons

Më 28 mars 1999, katër ditë pasi nisën bombardimet e NATO-s, forcat serbe rrethuan disa mijëra fshatarë që ishin strehuar në një livadh mbi Izbicë, në zemër të Drenicës. Ndanë burrat nga gratë e fëmijët, i çuan në dy grupe — njërin drejt një kodre, tjetrin drejt një përroi — dhe i pushkatuan. Shumica ishin pleq. Një mjek i zonës, Liri Loshi, bëri që trupat të filmoheshin një nga një; rreth dy muaj më vonë, forcat serbe u kthyen për t'i zhvarrosur e fshehur. Izbica nuk është thjesht një masakër — është historia e një shteti që vrau dhe pastaj u përpoq të fshijë vetë provën se kishte vrarë.

Përmbajtja6 pjesë
  1. Çfarë ndodhi
  2. Kronologjia
  3. Kamera që mbijetoi
  4. Mohimi si armë
  5. Vendi në vargun e Drenicës
  6. Burimet

Pse ka rëndësi

  • Më 28 mars 1999, katër ditë pas nisjes së bombardimeve të NATO-s, forcat serbe rrethuan mijëra fshatarë të strehuar në një livadh mbi Izbicë, ndanë burrat nga gratë e fëmijët dhe i pushkatuan në dy grupe.
  • Aktakuza e ICTY-së numëron rreth 130 burra shqiptarë të vrarë; gjykata, në çështjen Đorđević, vërtetoi se u vranë të paktën 132 burra (aktgjykimi i 23 shkurtit 2011, paragrafët 2039 dhe 2092) — kryesisht civilë të moshuar, joluftëtarë.
  • Rreth dy muaj më vonë forcat serbe u kthyen dhe i zhvarrosën trupat; 31 prej viktimave u gjetën më 2001 në varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, në Serbi, ndërsa një dëshmitar tha para Tribunalit se trupa të tjerë u rivarrosën në Mitrovicë, në Suhadoll të Lipjanit, pranë Vushtrrisë dhe te Batajnica. Izbica është historia e një shteti që vrau dhe pastaj u përpoq të fshijë vetë provën.

Çfarë ndodhi

Drenica e pranverës 1999 ishte tashmë një peizazh i zbrazur me dhunë. Pas Likoshanit e Çirezit (shkurt 1998) dhe Prekazit (mars 1998), fshatrat e kësaj treve qendrore të Kosovës kishin mësuar ritmin e ofensivave serbe: granatim, dëbim, pastrim shtëpie më shtëpi. Kur më 24 mars 1999 nisi fushata ajrore e NATO-s, përgjigjja në terren nuk qe tërheqje, por përshpejtim i spastrimit etnik.

Më 27 mars, njësi të ushtrisë jugosllave (VJ) dhe të policisë serbe (MUP) sulmuan zonën e Izbicës. Mijëra banorë — nga Izbica dhe fshatra përreth — u mblodhën në një livadh të hapur jashtë fshatit, duke besuar se një turmë civilësh të çarmatosur do të kursehej. Më 28 mars forcat serbe i rrethuan, kërkuan para dhe sende me vlerë, e pastaj ndanë meshkujt nga gratë dhe fëmijët e vegjël. Gratë e fëmijët u dëbuan në drejtim të Shqipërisë; burrat u ndanë në dy grupe dhe u qëlluan. Sipas aktakuzës së ICTY-së u vranë rreth 130 burra shqiptarë; gjykata, në çështjen Đorđević, vërtetoi se u vranë të paktën 132 burra (aktgjykimi i 23 shkurtit 2011, paragrafët 2039 dhe 2092) — kryesisht civilë joluftëtarë mes moshës 60 e 70 vjeç. Regjistruesi vendas Sadik Xhemajli numëroi 142 emra të vrarë mes 28 marsit dhe fillimit të prillit.

Kronologjia

27 mars 1999 — Forcat e RFJ-së dhe Serbisë sulmojnë Izbicën; mijëra banorë strehohen në livadhin mbi fshat.
28 mars 1999 — Rrethimi, plaçkitja, ndarja e burrave nga gratë; pushkatimi në dy grupe. Rreth 130 të vrarë (aktakuzë), të paktën 132 burra të vrarë sipas aktgjykimit Đorđević të ICTY-së (2011).
Fundi i marsit – fillimi i prillit — Të mbijetuarit varrosin të vdekurit në livadh; mjeku Liri Loshi i bën trupat të filmohen për identifikim.
Fundi i majit – fillimi i qershorit 1999 — Forcat serbe kthehen dhe i zhvarrosin trupat nga varrezat e Izbicës.
Pas luftës — Hetuesit gjejnë varrezat e prishura; 31 trupa dalin më 2001 nga varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, në Serbinë lindore; shumica e të tjerëve ishin rivarrosur në varrezat e Mitrovicës.

Kamera që mbijetoi

Dr. Liri Loshi, mjek i zonës, u kthye më 31 mars në livadhin e mbushur me trupa bashkë me Sefedin Thaçin, që kishte një videokamerë, dhe e udhëhoqi ta filmonte trupat një nga një — për të treguar çfarë kishte ndodhur dhe që familjet të identifikonin të vdekurit e tyre. Në maj 1999 pamjet i transmetoi CNN, dhe u bënë një nga dëshmitë e para pamore të spastrimit në vazhdim. Pa atë kamerë, Izbica do të kishte mbetur fjalë kundër fjale. Me të, masakra mori fytyrë, emër dhe datë — diçka që një shtet nuk e zhbën dot me një komunikatë.

Mohimi si armë

Mohimi i kasetës arriti deri në sallën e gjyqit: në Hagë, mbrojtja e të akuzuarve pretendoi se trupat e filmuar ishin sjellë nga vende të tjera dhe se varrezat ishin vënë në skenë, pretendime që Tribunali i hodhi poshtë. Pastaj erdhi mohimi më i rëndë — ai fizik. Nga 28 maji 1999, për katër a pesë ditë, ushtria dhe policia u kthyen në Izbicë dhe i nxorën trupat nga toka ku ishin varrosur, duke i transportuar larg. Kur hetuesit ndërkombëtarë mbërritën pas luftës, gjetën varreza të zbrazura. Më 2001, 31 nga viktimat e Izbicës u zbuluan në varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, rreth 400 kilometra larg; një dëshmitar tha para Tribunalit se trupa të tjerë u rivarrosën edhe në Batajnicë, brenda Serbisë.

Ky është modeli që përsëritet në të gjithë vargun e Drenicës: te Reçaku, pohimi se të vrarët ishin «luftëtarë të maskuar»; te Izbica, pohimi se trupat e filmuar ishin sjellë nga gjetkë dhe heqja e provave. Mohimi nuk është thjesht gënjeshtër pas krimit — është vazhdim i krimit me mjete të tjera. Të vrasësh një njeri e pastaj t'i fshehësh trupin do të thotë ta vrasësh dy herë: njëherë në jetë, njëherë në kujtesë.

Vendi në vargun e Drenicës

Izbica nuk qëndron e vetme. Ajo është një hallkë në një zinxhir që nis me Likoshanin e Çirezin, kalon te Prekazi i Jasharëve, shpërthen te Reçaku — shkëndija që ndezi ndërhyrjen e NATO-s — dhe kulmon gjatë vetë fushatës ajrore, kur spastrimi u bë i hapur. I njëjti rajon, e njëjta logjikë: ndëshkimi i një popullsie të tërë për rezistencën e UÇK-së, dhe pastaj mohimi sistematik se ndëshkimi pati ndodhur.

Brenda rrjetit shqiptar — të kuptuarit e shqiptarëve si një botë e ndarë me dhunë nga jashtë — Izbica është rasti ku fshirja u bë e dukshme: jo vetëm jeta u hoq, por edhe gjurma. Që Izbica të mos zhbëhej, u desh një mjek me kamerë dhe një fshatar që mbante emrat. Kujtesa këtu nuk është nostalgji; është akti i fundit i rezistencës — refuzimi për ta lënë shtetin që vrau të shkruajë edhe versionin përfundimtar.

Burimet

Më 27–28 mars 1999, forcat e RFJ-së dhe të Serbisë rrethuan banorët e strehuar pranë Izbicës (rajoni i Drenicës, komuna e Skenderajt), ndanë burrat nga gratë e fëmijët dhe i pushkatuan në dy grupe. Aktakuza e ICTY-së kundër Millosheviçit e të tjerëve përmend rreth 130 të vrarë; aktgjykimi në çështjen Prokurori kundër Vlastimir Đorđević vërtetoi se u vranë të paktën 132 burra shqiptarë të Kosovës (paragrafët 2039 dhe 2092), kryesisht meshkuj joluftëtarë mes 60 e 70 vjeç. Numërues të tjerë japin 89–146 (Human Rights Watch); hetuesit e ICTY-së gjetën aty në korrik 1999 142 varre, por asnjë trup, ndërsa listën e hollësishme të të vdekurve e mbajti Sadik Xhemajli. Mjeku Liri Loshi bëri që trupat të filmoheshin për identifikim, dhe në maj 1999 pamjet i transmetoi CNN. Nga 28 maji 1999 trupat u zhvarrosën nga ushtria dhe policia; 31 prej tyre u gjetën më 2001 në varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, në Serbinë lindore (Đorđević, par. 1512), dhe shumica e të tjerëve ishin rivarrosur në varrezat e Mitrovicës (Milutinović, vëll. 2, par. 605).

Fakti dhe interpretimi. Vrasja e civilëve, filmimi nga Loshi dhe zhvarrosja e fshehja e trupave janë fakte të vërtetuara nga ICTY (aktgjykimi Đorđević), nga Human Rights Watch (Under Orders: War Crimes in Kosovo, 2001) dhe nga dëshmitë e mbijetuarve. Pohimet e mbrojtjes serbe se trupat ishin sjellë nga gjetkë, se varrezat ishin vënë në skenë dhe se nuk pati masakër — ose se të vrarët ishin luftëtarë të UÇK-së — jepen këtu shprehimisht si mohim serb, jo si fakt; ato bien ndesh me forenzikën, me dëshmitë dhe me vetë zbulimin e trupave të zhvendosur në Petrovo Selo. Ndryshe nga Reçaku (për të cilin Dhoma e Gjykimit në çështjen Milutinović nuk lejoi të paraqiteshin prova, ndonëse akuzat mbetën në aktakuzë), Izbica mbetet pjesë e vërtetimeve gjyqësore të ICTY-së për fushatën e spastrimit në Kosovë. Ky ekspozim mbështetet në regjistrin e besueshëm (ICTY, HRW, OSBE «As Seen, As Told», arkivat e shtypit ndërkombëtar) dhe shmang qëllimisht burimet që mohojnë krimin.

Lidhjet

26

Personat

  • Adem Jashari — simboli i Drenicës rezistente
  • Dr. Liri Loshi — mjeku që i filmoi trupat për identifikim

Ngjarjet

Vendet

  • Drenica — zemra e Drenicës ku ndodhi masakra
  • Batajnica — një dëshmitar tha se aty u rivarrosën trupa nga Izbica
  • Rudnica — civilët e Drenicës nga po ai pranverë u fshehën edhe në gurore e Rudnicës
  • Petrovo Selo — poligon policor i përdorur në të njëjtin operacion fshehjeje trupash
  • Skënderaji — komuna ku shtrihet Izbica

Organizatat

  • UÇK — rezistenca që forcat serbe e ndëshkuan te civilët

Tema

Lajmi i fundit

Ngjarjet →

Koleksione · të dhëna të verifikuara

Nga lajmet më të lexuara sot

Përditësuar

Redaksia ZHURMA · · Përditësuar · 9 min lexim

Pyet Zhurmën
Shërbime, enciklopedi dhe lajme