Ngjarje · Lufta e Kosovës
Masakra e Izbicës
28 mars 1999, Drenicë
Masakra e 28 marsit 1999 në Drenicë — pushkatimi i mbi 100 civilëve shqiptarë dhe përpjekja serbe për të fshehur provat
Më 28 mars 1999, katër ditë pasi nisën bombardimet e NATO-s, forcat serbe rrethuan disa mijëra fshatarë që ishin strehuar në një livadh mbi Izbicë, në zemër të Drenicës. Ndanë burrat nga gratë e fëmijët, i çuan në dy grupe — njërin drejt një kodre, tjetrin drejt një përroi — dhe i pushkatuan. Shumica ishin pleq. Një mjek i zonës, Liri Loshi, bëri që trupat të filmoheshin një nga një; rreth dy muaj më vonë, forcat serbe u kthyen për t'i zhvarrosur e fshehur. Izbica nuk është thjesht një masakër — është historia e një shteti që vrau dhe pastaj u përpoq të fshijë vetë provën se kishte vrarë.
Përmbajtja6 pjesë
Pse ka rëndësi
- Më 28 mars 1999, katër ditë pas nisjes së bombardimeve të NATO-s, forcat serbe rrethuan mijëra fshatarë të strehuar në një livadh mbi Izbicë, ndanë burrat nga gratë e fëmijët dhe i pushkatuan në dy grupe.
- Aktakuza e ICTY-së numëron rreth 130 burra shqiptarë të vrarë; gjykata, në çështjen Đorđević, vërtetoi se u vranë të paktën 132 burra (aktgjykimi i 23 shkurtit 2011, paragrafët 2039 dhe 2092) — kryesisht civilë të moshuar, joluftëtarë.
- Rreth dy muaj më vonë forcat serbe u kthyen dhe i zhvarrosën trupat; 31 prej viktimave u gjetën më 2001 në varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, në Serbi, ndërsa një dëshmitar tha para Tribunalit se trupa të tjerë u rivarrosën në Mitrovicë, në Suhadoll të Lipjanit, pranë Vushtrrisë dhe te Batajnica. Izbica është historia e një shteti që vrau dhe pastaj u përpoq të fshijë vetë provën.
Çfarë ndodhi
Drenica e pranverës 1999 ishte tashmë një peizazh i zbrazur me dhunë. Pas Likoshanit e Çirezit (shkurt 1998) dhe Prekazit (mars 1998), fshatrat e kësaj treve qendrore të Kosovës kishin mësuar ritmin e ofensivave serbe: granatim, dëbim, pastrim shtëpie më shtëpi. Kur më 24 mars 1999 nisi fushata ajrore e NATO-s, përgjigjja në terren nuk qe tërheqje, por përshpejtim i spastrimit etnik.
Më 27 mars, njësi të ushtrisë jugosllave (VJ) dhe të policisë serbe (MUP) sulmuan zonën e Izbicës. Mijëra banorë — nga Izbica dhe fshatra përreth — u mblodhën në një livadh të hapur jashtë fshatit, duke besuar se një turmë civilësh të çarmatosur do të kursehej. Më 28 mars forcat serbe i rrethuan, kërkuan para dhe sende me vlerë, e pastaj ndanë meshkujt nga gratë dhe fëmijët e vegjël. Gratë e fëmijët u dëbuan në drejtim të Shqipërisë; burrat u ndanë në dy grupe dhe u qëlluan. Sipas aktakuzës së ICTY-së u vranë rreth 130 burra shqiptarë; gjykata, në çështjen Đorđević, vërtetoi se u vranë të paktën 132 burra (aktgjykimi i 23 shkurtit 2011, paragrafët 2039 dhe 2092) — kryesisht civilë joluftëtarë mes moshës 60 e 70 vjeç. Regjistruesi vendas Sadik Xhemajli numëroi 142 emra të vrarë mes 28 marsit dhe fillimit të prillit.
Kronologjia
27 mars 1999 — Forcat e RFJ-së dhe Serbisë sulmojnë Izbicën; mijëra banorë strehohen në livadhin mbi fshat.
28 mars 1999 — Rrethimi, plaçkitja, ndarja e burrave nga gratë; pushkatimi në dy grupe. Rreth 130 të vrarë (aktakuzë), të paktën 132 burra të vrarë sipas aktgjykimit Đorđević të ICTY-së (2011).
Fundi i marsit – fillimi i prillit — Të mbijetuarit varrosin të vdekurit në livadh; mjeku Liri Loshi i bën trupat të filmohen për identifikim.
Fundi i majit – fillimi i qershorit 1999 — Forcat serbe kthehen dhe i zhvarrosin trupat nga varrezat e Izbicës.
Pas luftës — Hetuesit gjejnë varrezat e prishura; 31 trupa dalin më 2001 nga varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, në Serbinë lindore; shumica e të tjerëve ishin rivarrosur në varrezat e Mitrovicës.
Kamera që mbijetoi
Dr. Liri Loshi, mjek i zonës, u kthye më 31 mars në livadhin e mbushur me trupa bashkë me Sefedin Thaçin, që kishte një videokamerë, dhe e udhëhoqi ta filmonte trupat një nga një — për të treguar çfarë kishte ndodhur dhe që familjet të identifikonin të vdekurit e tyre. Në maj 1999 pamjet i transmetoi CNN, dhe u bënë një nga dëshmitë e para pamore të spastrimit në vazhdim. Pa atë kamerë, Izbica do të kishte mbetur fjalë kundër fjale. Me të, masakra mori fytyrë, emër dhe datë — diçka që një shtet nuk e zhbën dot me një komunikatë.
Mohimi si armë
Mohimi i kasetës arriti deri në sallën e gjyqit: në Hagë, mbrojtja e të akuzuarve pretendoi se trupat e filmuar ishin sjellë nga vende të tjera dhe se varrezat ishin vënë në skenë, pretendime që Tribunali i hodhi poshtë. Pastaj erdhi mohimi më i rëndë — ai fizik. Nga 28 maji 1999, për katër a pesë ditë, ushtria dhe policia u kthyen në Izbicë dhe i nxorën trupat nga toka ku ishin varrosur, duke i transportuar larg. Kur hetuesit ndërkombëtarë mbërritën pas luftës, gjetën varreza të zbrazura. Më 2001, 31 nga viktimat e Izbicës u zbuluan në varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, rreth 400 kilometra larg; një dëshmitar tha para Tribunalit se trupa të tjerë u rivarrosën edhe në Batajnicë, brenda Serbisë.
Ky është modeli që përsëritet në të gjithë vargun e Drenicës: te Reçaku, pohimi se të vrarët ishin «luftëtarë të maskuar»; te Izbica, pohimi se trupat e filmuar ishin sjellë nga gjetkë dhe heqja e provave. Mohimi nuk është thjesht gënjeshtër pas krimit — është vazhdim i krimit me mjete të tjera. Të vrasësh një njeri e pastaj t'i fshehësh trupin do të thotë ta vrasësh dy herë: njëherë në jetë, njëherë në kujtesë.
Vendi në vargun e Drenicës
Izbica nuk qëndron e vetme. Ajo është një hallkë në një zinxhir që nis me Likoshanin e Çirezin, kalon te Prekazi i Jasharëve, shpërthen te Reçaku — shkëndija që ndezi ndërhyrjen e NATO-s — dhe kulmon gjatë vetë fushatës ajrore, kur spastrimi u bë i hapur. I njëjti rajon, e njëjta logjikë: ndëshkimi i një popullsie të tërë për rezistencën e UÇK-së, dhe pastaj mohimi sistematik se ndëshkimi pati ndodhur.
Brenda rrjetit shqiptar — të kuptuarit e shqiptarëve si një botë e ndarë me dhunë nga jashtë — Izbica është rasti ku fshirja u bë e dukshme: jo vetëm jeta u hoq, por edhe gjurma. Që Izbica të mos zhbëhej, u desh një mjek me kamerë dhe një fshatar që mbante emrat. Kujtesa këtu nuk është nostalgji; është akti i fundit i rezistencës — refuzimi për ta lënë shtetin që vrau të shkruajë edhe versionin përfundimtar.
Burimet
Më 27–28 mars 1999, forcat e RFJ-së dhe të Serbisë rrethuan banorët e strehuar pranë Izbicës (rajoni i Drenicës, komuna e Skenderajt), ndanë burrat nga gratë e fëmijët dhe i pushkatuan në dy grupe. Aktakuza e ICTY-së kundër Millosheviçit e të tjerëve përmend rreth 130 të vrarë; aktgjykimi në çështjen Prokurori kundër Vlastimir Đorđević vërtetoi se u vranë të paktën 132 burra shqiptarë të Kosovës (paragrafët 2039 dhe 2092), kryesisht meshkuj joluftëtarë mes 60 e 70 vjeç. Numërues të tjerë japin 89–146 (Human Rights Watch); hetuesit e ICTY-së gjetën aty në korrik 1999 142 varre, por asnjë trup, ndërsa listën e hollësishme të të vdekurve e mbajti Sadik Xhemajli. Mjeku Liri Loshi bëri që trupat të filmoheshin për identifikim, dhe në maj 1999 pamjet i transmetoi CNN. Nga 28 maji 1999 trupat u zhvarrosën nga ushtria dhe policia; 31 prej tyre u gjetën më 2001 në varrezat masive të qendrës së policisë në Petrovo Selo, në Serbinë lindore (Đorđević, par. 1512), dhe shumica e të tjerëve ishin rivarrosur në varrezat e Mitrovicës (Milutinović, vëll. 2, par. 605).
Fakti dhe interpretimi. Vrasja e civilëve, filmimi nga Loshi dhe zhvarrosja e fshehja e trupave janë fakte të vërtetuara nga ICTY (aktgjykimi Đorđević), nga Human Rights Watch (Under Orders: War Crimes in Kosovo, 2001) dhe nga dëshmitë e mbijetuarve. Pohimet e mbrojtjes serbe se trupat ishin sjellë nga gjetkë, se varrezat ishin vënë në skenë dhe se nuk pati masakër — ose se të vrarët ishin luftëtarë të UÇK-së — jepen këtu shprehimisht si mohim serb, jo si fakt; ato bien ndesh me forenzikën, me dëshmitë dhe me vetë zbulimin e trupave të zhvendosur në Petrovo Selo. Ndryshe nga Reçaku (për të cilin Dhoma e Gjykimit në çështjen Milutinović nuk lejoi të paraqiteshin prova, ndonëse akuzat mbetën në aktakuzë), Izbica mbetet pjesë e vërtetimeve gjyqësore të ICTY-së për fushatën e spastrimit në Kosovë. Ky ekspozim mbështetet në regjistrin e besueshëm (ICTY, HRW, OSBE «As Seen, As Told», arkivat e shtypit ndërkombëtar) dhe shmang qëllimisht burimet që mohojnë krimin.
Lidhjet
26Personat
- Adem Jashari — simboli i Drenicës rezistente
- Dr. Liri Loshi — mjeku që i filmoi trupat për identifikim
Ngjarjet
- Likoshani e Çirezi — masakra e parë e të njëjtit varg, shkurt 1998
- Prekazi — epi i Jasharëve, mars 1998
- Masakra e Reçakut — shkëndija e janarit '99; i njëjti shabllon mohimi
- Lufta e Kosovës — konteksti i luftës, 1998–99
- Ndërhyrja e NATO-s — masakra ndodhi katër ditë pas nisjes së fushatës
- Masakra e Suharekës — masakër motër e '99-s; trupa të fshehur në Serbi
- Masakra e Krushës — masakër motër e mars '99; po ajo logjikë e zhdukjes së trupave
- Dëbimi masiv i shqiptarëve nga Kosova (1999) — lidhje reciproke
- Operacioni «Patkoi»: plani i kontestuar, dëbimi i dokumentuar — lidhje reciproke
- Masakra e Tivarit — po ai popull i goditur, gjysmë shekulli para Izbicës
- Masakra e Mejës — masakër motër e prillit '99; po ai shabllon i fshehjes së trupave te Batajnica
- Marrëveshja e Rambujesë — masakër gjatë dëbimit që pasoi refuzimin e Rambujesë
- Grupi i Intelektualëve të Mitrovicës — 23 mjekë, profesorë e veprimtarë të Mitrovicës, të zhdukur me forcë më 19 prill 1999 — dosje ende e hapur
- Masakra e Poklekut — masakër tjetër e Drenicës, prill 1999
- Masakra e Qyshkut — e njëjta skemë: Qyshku, 14 maj 1999
- Masakra e Rezallës — masakër tjetër e Drenicës, prill 1999
- Masakra e Pastasellës — Pastasella: edhe aty trupat u zhvarrosën
Vendet
- Drenica — zemra e Drenicës ku ndodhi masakra
- Batajnica — një dëshmitar tha se aty u rivarrosën trupa nga Izbica
- Rudnica — civilët e Drenicës nga po ai pranverë u fshehën edhe në gurore e Rudnicës
- Petrovo Selo — poligon policor i përdorur në të njëjtin operacion fshehjeje trupash
- Skënderaji — komuna ku shtrihet Izbica
Organizatat
- UÇK — rezistenca që forcat serbe e ndëshkuan te civilët
Tema
- Rrjeti shqiptar — kujtesa kundër fshirjes
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Ngjarjet →
Kongresi i Dytë i Manastirit (1910): përgjigjja ndaj shkronjës arabe
· 10 min
Masakra e Pastasellës: 106 burra të pushkatuar më 31 mars 1999
· 11 min
Masakra e Bellacërkës: 25 mars 1999, vrasjet te ura e hekurudhës
· 11 min
Masakra e Rezallës: të pushkatuarit e 5 prillit u fshehën në Serbi
· 11 min
Masakra e burgut të Dubravës: të burgosurit u pushkatuan pas bombave
· 12 min
Masakra e Qyshkut: 14 maj 1999, burrat e ndarë dhe tri shtëpitë në flakë
· 11 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar