Miti 'UÇK ishte terroriste': çfarë thotë e drejta

Pak fjalë janë përdorur me aq lehtësi dhe me aq pak përgjegjësi sa fjala terroriste kur i është ngjitur Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ajo etiketë lindi në një kontekst të caktuar, jetoi pak muaj në gojën e diplomatëve, dhe sot mbijeton kryesisht në propagandën e atyre që nuk e duan të vërtetën e Luftës së Kosovës. Konica do të kishte thënë se asgjë nuk e tradhton më shpejt një argument sesa kur ai mbështetet në një fjalë të vetme të huazuar nga armiku. Le ta shqyrtojmë, pra, ftohtë: çfarë thotë vërtet e drejta.

Nga lindi etiketa

Burimi i mitit është i njohur dhe i datueshëm. Më 23 shkurt 1998, i dërguari special i administratës Klinton për Ballkanin, Robert Gelbard, deklaroi pas një vizite në Kosovë: «UÇK është pa asnjë dyshim një grup terrorist.» Fjala u shqiptua nga një diplomat amerikan, jo nga një gjykatë; dhe u shqiptua pikërisht në prag të masakrave që do ta përmbysnin krejt peizazhin moral të vitit.

Por ja kthesa që propaganda serbe nuk e përmend kurrë: vetëm një muaj më vonë, kur u pyet nga ligjvënësit amerikanë nëse UÇK ishte ende një organizatë terroriste, Gelbard u tërhoq. Pranoi se grupi mund të kishte kryer «akte terroriste», por shtoi se ai «nuk ishte klasifikuar ligjërisht» nga Shtetet e Bashkuara. Ja gjithë e vërteta në një fjali: UÇK nuk ka qenë kurrë në asnjë listë zyrtare të organizatave terroriste të SHBA-së. Etiketa ishte një rrëshqitje gjuhe diplomatike, jo një vendim juridik — dhe brenda pak muajsh i njëjti Uashington po komunikonte hapur me UÇK-në.

Çfarë thotë e drejta ndërkombëtare

Këtu duhet të jemi të saktë, sepse saktësia është mbrojtja jonë më e mirë. E drejta ndërkombëtare humanitare nuk e quan terrorizëm çdo grup të armatosur jo-shtetëror. Ajo dallon mes konfliktit të armatosur dhe terrorizmit. Kur dhuna arrin një intensitet të caktuar dhe grupi ka organizim, komandë dhe kontroll territori, situata klasifikohet si konflikt i armatosur jo-ndërkombëtar — pikërisht kategoria që rregullohet nga neni 3 i përbashkët i Konventave të Gjenevës.

UÇK i plotësonte këto kushte: kishte strukturë komanduese, zona operative, uniformë dhe kontroll mbi pjesë të territorit në vitin 1998. Domethënë, juridikisht ajo ishte palë në një konflikt të armatosur, jo një rrjet terrorist. Është e vërtetë se anëtarët e grupeve jo-shtetërore nuk gëzojnë «privilegjin e luftëtarit» dhe mbeten të prokurueshëm sipas ligjit të brendshëm të shtetit kundër të cilit luftojnë — por kjo i bën ata kryengritës, jo terroristë. Dallimi nuk është kozmetik: terrorizmi përkufizohet nga synimi i qëllimshëm i civilëve për të përhapur frikë, ndërsa një ushtri çlirimtare lufton forcat e armatosura të një regjimi që ishte vetë në proces të kryerjes së krimeve të luftës dhe të dëbimit masiv.

Verdikti i Hagës

Asnjë institucion nuk e ka rrëzuar mitin më ftohtë sesa vetë Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë në Hagë — një gjykatë që nuk mund të akuzohet për simpati ndaj shqiptarëve. Prokuroria e Hagës i çoi para drejtësisë disa komandantë të UÇK-së, duke përfshirë Fatmir Limajn dhe Ramush Haradinajn.

Rezultatet flasin vetë. Më 30 nëntor 2005, Limaj dhe Isak Musliu u shpallën të pafajshëm për të gjitha akuzat. Haradinaj u lirua nga akuzat, dhe pas një rigjykimi të pjesshëm, në nëntor 2012 u shpall sërish i pafajshëm bashkë me dy ish-komandantë të tjerë. Vini re: kjo nuk ishte mungesë gjykimi, por gjykim me verdikt lirues. Një gjykatë ndërkombëtare e shqyrtoi UÇK-në me lupë dhe nuk gjeti një ndërmarrje kriminale të përbashkët. Po të kishte qenë vërtet një «organizatë terroriste», Haga do të ishte vendi ku kjo do të vërtetohej. Ndodhi e kundërta.

Si u përmbys etiketa nga vetë historia

Prova përfundimtare është rrjedha e vetë ngjarjeve. Një organizatë terroriste nuk ftohet në tryezën e bisedimeve të Rambujesë; nuk bëhet partner de fakto i një ndërhyrjeje të NATO-s; dhe nuk shndërrohet me marrëveshje në një strukturë civile nën mbikëqyrje ndërkombëtare.

Pikërisht kjo ndodhi. Më 21 qershor 1999, sipas Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit, komandanti Hashim Thaçi nënshkroi «Marrëveshjen për Çmilitarizimin dhe Transformimin», me të cilën UÇK pushoi së ekzistuari si organizatë ushtarake nga 20 shtatori 1999. Po atë ditë, përfaqësuesi i OKB-së Bernard Kouchner krijoi Trupat e Mbrojtjes së Kosovës (TMK). Kombet e Bashkuara nuk çmilitarizojnë e nuk «transformojnë» grupe terroriste — ato i shkatërrojnë. Që OKB-ja e administroi UÇK-në drejt një roli civil, është vetë dëshmia se bota nuk e trajtonte si terrorizëm.

Pse ngul këmbë miti

Miti mbijeton sepse i shërben dikujt. Për të zhvlerësuar luftën, mjafton të zhvlerësohet ai që e bëri; dhe asnjë fjalë nuk e bën këtë më shkurt se «terrorist». Por të jemi të ndershëm në mënyrën e Konicës: UÇK nuk ishte e përkryer, dhe disa krime individuale gjatë dhe pas luftës u kryen e u dënuan. Të pranosh këtë nuk e dobëson çështjen tonë — e forcon, sepse na dallon nga ata që mbrojnë çdo gjë verbërisht. Por një organizatë gjykohet nga natyra, jo nga gabimet e veçanta të disa anëtarëve. Dhe natyra e UÇK-së, e matur me peshoren e ftohtë të së drejtës dhe të historisë, ishte ajo e një lëvizjeje çlirimtare në një rrugë të gjatë drejt lirisë — jo e një rrjeti terrori. Kjo nuk është krenari boshe. Është thjesht ajo që thotë e drejta.

Burimet:

• Encyclopædia Britannica, «Kosovo Liberation Army (KLA)».
• International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), Prosecutor v. Limaj et al. (IT-03-66), aktgjykimi 30 nëntor 2005; Prosecutor v. Haradinaj et al., verdikti lirues 29 nëntor 2012.
• House of Commons Library, Research Paper 98/73, «Kosovo» (7 korrik 1998).
• UN Security Council Resolution 1244 (1999) dhe «Undertaking on Demilitarisation and Transformation» (21 qershor 1999); rregullorja e UNMIK-ut 1999/8 për Trupat e Mbrojtjes së Kosovës.
• International Committee of the Red Cross, casebook mbi konfliktin e armatosur jo-ndërkombëtar (neni 3 i përbashkët i Konventave të Gjenevës).

— Redaksia ZHURMA