Ngjarje · Lufta e Kosovës
Masakra e Suharekës
26 mars 1999, Suharekë
Masakra e 26 marsit 1999 në Suharekë — zhdukja e gjithë familjes Berisha dhe dëshmitarja që mbijetoi për t'i emëruar të vrarët
Më 26 mars 1999, dy ditë pasi nisën bombardimet e NATO-s, policia serbe mblodhi familjen e zgjeruar Berisha në qendër të Suharekës dhe e shfarosi brenda një dite. Një grup u fut në lokalin «Kalabria» — një piceri që e zotëronte vetë familja — ku policët hodhën granata dhe qëlluan mbi gra, burra e fëmijë. Trupat u ngarkuan në kamionë dhe u çuan larg; një pjesë dolën më vonë në varreza masive te Batajnica, pranë Beogradit. Nga makthi shpëtoi gjallë Shyhrete Berisha, e plagosur mes të vdekurve të vet. Suhareka është historia e një familjeje të tërë të fshirë në një paradite — dhe e gruas që mbijetoi për t'i mbajtur emrat.
Përmbajtja7 pjesë
Pse ka rëndësi
- Më 26 mars 1999, dy ditë pas nisjes së bombardimeve të NATO-s, policia serbe rrethoi lagjen e familjes së zgjeruar Berisha në Suharekë dhe e shfarosi brenda një dite.
- Rreth 48 pjesëtarë të familjes u vranë — mes tyre shumë gra e fëmijë, përfshirë foshnja; pjesa më e madhe u mbyll në picerinë «Kalabria», ku policët hodhën granata dhe qëlluan me armë automatike.
- Trupat u ngarkuan në kamionë dhe u zhvendosën; disa dolën më vonë në varreza masive te Batajnica pranë Beogradit. Shyhrete Berisha, e plagosur, u hodh nga kamioni dhe mbijetoi.
Çfarë ndodhi
Suhareka (serb. Suva Reka), qytezë në jugun e Kosovës mes Prizrenit e Ferizajt, hyri në fushatën e spastrimit etnik që në orët e para të ndërhyrjes së NATO-s. Më 26 mars 1999, njësi të policisë serbe (MUP) rrethuan lagjen ku banonte familja Berisha. Sipas vërtetimeve të ICTY-së, policia ekzekutoi në grupe pjesëtarë të familjes; pjesa më e madhe u mblodh dhe u fut në picerinë «Kalabria», ku u qëllua me armë automatike dhe me granata dore. Brenda asaj dite u vranë rreth 48 pjesëtarë të familjes Berisha — mes tyre shumë gra dhe fëmijë, përfshirë foshnja. Të vrarët nuk u lanë në vend: trupat u ngarkuan në kamionë dhe u zhvendosën, taktikë që do të dilte sërish gjatë gjithë luftës.
Kronologjia
24 mars 1999 — Nis fushata ajrore e NATO-s; në terren forcat serbe përshpejtojnë spastrimin, jo tërheqjen.
26 mars 1999, paradite — Policia serbe rrethon lagjen e familjes Berisha në Suharekë; nis ndarja dhe ekzekutimi.
26 mars, mesditë — Një grup i madh i familjes futet në picerinë «Kalabria»; policët hedhin granata dhe qëllojnë. Rreth 48 pjesëtarë të familjes vriten gjatë ditës.
Po atë ditë — Trupat ngarkohen në kamionë për t'u zhvendosur; Shyhrete Berisha, e plagosur, hidhet nga kamioni dhe shpëton.
1999–2001 — Hetuesit ndërkombëtarë gjejnë varreza të prishura; trupa të viktimave të Suharekës zbulohen më vonë në varreza masive te qendra policore e Batajnicës, pranë Beogradit.
2009 — Dhoma për Krime Lufte në Beograd dënon disa ish-policë serbë për masakrën — një nga rastet e rralla ku vetë gjyqësori serb e njeh krimin.
Familja si njësi e fshirë
Shumë masakra të Kosovës fshinë fshatra; Suhareka fshiu një familje. Të vrarët e 26 marsit ishin kryesisht një trung i vetëm gjaku — Berishët — të mbledhur e të ekzekutuar bashkë: bashkëshortë e bashkëshorte, prindër e fëmijë, gjyshër e nipa, deri te foshnjat. Logjika nuk ishte luftarake; ishte zhbërje e një bërthame njerëzore që të mos mbetej kush për ta vajtuar ose për ta dëshmuar. Pikërisht lokali i familjes — «Kalabria», vendi ku dikur shërbehej kafe e bukë — u kthye në vendin e ekzekutimit. Hapësira e jetës së përditshme u bë skenë e vdekjes kolektive.
Dëshmitarja: Shyhrete Berisha
Mes trupave në kamion ishte edhe Shyhrete Berisha, e plagosur me armë zjarri. Ajo humbi bashkëshortin Nexhat dhe katër fëmijët e vet po atë ditë. Duke u shtirur e vdekur, ajo arriti të hidhej nga kamioni në lëvizje dhe të mbijetonte. Më vonë u bë një nga dëshmitaret kryesore të akuzës në Hagë, duke rrëfyer hap pas hapi rrethimin, picerinë, granatat dhe kamionët. Dëshmia e saj e ktheu Suharekën nga një numër në një rrëfim me emra: kush ishte në lokal, kush u qëllua, kush u ngarkua. Aty ku shteti synoi heshtje, mbijetesa e një gruaje la zë.
Kur mohimi plasi: gjyqi në Beograd
Modeli i njohur i mohimit serb — «nuk pati masakër», ose «të vrarët ishin terroristë» — te Suhareka u përplas me dy fakte që nuk u zhbënë dot. I pari ishte forenzika: trupat e zhvendosur dolën në varrezat masive të Batajnicës, brenda Serbisë, duke lidhur drejtpërdrejt Beogradin me krimin. I dyti ishte i jashtëzakonshëm: më 2009, vetë Dhoma për Krime Lufte në Beograd dënoi disa ish-pjesëtarë të MUP-it serb për vrasjet e Suharekës. Ndryshe nga shumica e masakrave të Kosovës, ku përgjegjësia mbeti vetëm te Haga ose u mohua tërësisht, Suhareka u njoh — pjesërisht — edhe nga gjyqësori i vendit që e kreu krimin. Mohimi këtu nuk fitoi: provat fizike dhe një gjykatë në Beograd e detyruan të dorëzohej.
Vendi në vargun e 1999-s
Suhareka nuk qëndron e vetme. Ajo është një hallkë në zinxhirin e masakrave të vitit 1999 — bashkë me Reçakun (shkëndija e janarit që ndezi ndërhyrjen), Izbicën në Drenicë, Mejën në Gjakovë — të gjitha të lidhura nga e njëjta logjikë: ndëshkimi kolektiv i një popullsie për rezistencën e UÇK-së, dhe pastaj heqja e provave. Batajnica është nyja ku takohen: trupat e Suharekës dhe ata të Izbicës përfunduan në të njëjtat varreza masive pranë Beogradit, dëshmi se fshehja e krimit ishte politikë shteti, jo veprim i izoluar.
Brenda rrjetit shqiptar — të kuptuarit e shqiptarëve si një botë e ndarë me dhunë nga jashtë — Suhareka është rasti ku njësia e synuar për fshirje qe vetë familja, qeliza më e vogël e atij rrjeti. Dhe është edhe rasti ku kujtesa fitoi dy herë: njëherë te dëshmia e Shyhrete Berishës, që refuzoi të vdiste pa folur, dhe njëherë te gjykata në Beograd, që e detyroi shtetin-autor të shqiptonte emrin e krimit të vet. Kujtesa këtu nuk është vetëm zi; është dëshmi që mbijetoi mohimin.
Burimet
Fakte të dokumentuara. Më 26 mars 1999, forcat e policisë serbe (MUP) ekzekutuan pjesëtarë të familjes së zgjeruar Berisha në Suharekë (komuna e Suharekës, rajoni i Prizrenit), një pjesë e madhe brenda lokalit «Kalabria» të vetë familjes, me armë zjarri dhe granata dore. Vlerësimet flasin për rreth 48 pjesëtarë të familjes Berisha të vrarë brenda ditës, mes tyre gra dhe fëmijë. Trupat u zhvendosën me kamionë; një pjesë u zbuluan më vonë në varreza masive te Batajnica, pranë Beogradit. Shyhrete Berisha mbijetoi e plagosur dhe u bë dëshmitare kyçe e akuzës. Më 2009, Dhoma për Krime Lufte në Beograd dënoi disa ish-pjesëtarë të MUP-it për masakrën.
Pozicionimi. Vrasja e familjes Berisha, ekzekutimi në lokalin «Kalabria», zhvendosja e trupave dhe varrosja e tyre te Batajnica janë fakte të vërtetuara nga aktgjykimet e ICTY-së (Prokurori kundër Milutinović dhe të tjerë, 2009; Prokurori kundër Đorđević, 2011), nga Human Rights Watch (Under Orders: War Crimes in Kosovo, 2001), nga OSBE (Kosovo/Kosova: As Seen, As Told, 1999) dhe nga vetë vendimi i Dhomës për Krime Lufte në Beograd (2009). Pohimet serbe se në Suharekë nuk pati masakër, ose se të vrarët ishin luftëtarë — jepen këtu shprehimisht si mohim serb, jo si fakt; ato bien ndesh me forenzikën e Batajnicës, me dëshminë e mbijetuesve dhe me dënimin e shqiptuar nga një gjykatë serbe. Ky ekspozim mbështetet në regjistrin e besueshëm (ICTY, HRW, OSBE, Fondi për të Drejtën Humanitare / Libri i Kujtesës së Kosovës) dhe shmang qëllimisht burimet që mohojnë krimin.
Lidhjet
16Personat
- Shyhrete Berisha — e mbijetuara që u bë dëshmitare e Hagës
Ngjarjet
- Masakra e Izbicës — masakër motër e '99-s; po ato varreza te Batajnica
- Masakra e Reçakut — shkëndija e janarit '99; i njëjti shabllon mohimi
- Prekazi — epiqendra e Drenicës rezistente, mars 1998
- Likoshani e Çirezi — masakra e parë e ofensivave të Drenicës
- Ndërhyrja e NATO-s — masakra ndodhi dy ditë pas nisjes së fushatës
- Lufta e Kosovës — konteksti i luftës, 1998–99
- Masakra e Krushës — po ajo pranverë: ekzekutim familjesh të tëra, mars 1999
- Dëbimi masiv i shqiptarëve nga Kosova (1999) — lidhje reciproke
- Operacioni «Patkoi»: plani i kontestuar, dëbimi i dokumentuar — lidhje reciproke
- Masakra e Mejës — masakër motër e '99-s; trupat e të dyjave përfunduan te Batajnica
- Marrëveshja e Rambujesë — masakra ndodhi në fushatën që ndoqi refuzimin serb të Rambujesë
Vendet
- Batajnica — varrezat masive pranë Beogradit ku u fshehën trupat
- Petrovo Selo — poligon policor i përdorur në të njëjtin operacion fshehjeje trupash
Organizatat
- UÇK — rezistenca që forcat serbe e ndëshkuan te civilët
Tema
- Rrjeti shqiptar — familja si qeliza më e vogël e rrjetit
Lajmi i fundit
- Ymeri: Takimi me ambasadorin britanik trajtoi Avokatin e Popullit
- Zejnullahu: Ekonomisti që drejtoi Qeverinë në kohën e stuhive politike
- Sulmi me dron në Kiev shemb ndërtesën, kërkime për 14 persona
- Ahmeti takohet me Ramën: Biseduam vëllazërisht për interesat kombëtare
- Ramadani: Kriza e energjisë dëshmon dështimin e Qeverisë Kurti
- E ardhmja e Xherdan Shaqirit te Baseli mbetet e hapur
Lexo edhe
Ngjarjet →
Kongresi i Dytë i Manastirit (1910): përgjigjja ndaj shkronjës arabe
· 10 min
Masakra e Pastasellës: 106 burra të pushkatuar më 31 mars 1999
· 11 min
Masakra e Bellacërkës: 25 mars 1999, vrasjet te ura e hekurudhës
· 11 min
Masakra e Rezallës: të pushkatuarit e 5 prillit u fshehën në Serbi
· 11 min
Masakra e burgut të Dubravës: të burgosurit u pushkatuan pas bombave
· 12 min
Masakra e Qyshkut: 14 maj 1999, burrat e ndarë dhe tri shtëpitë në flakë
· 11 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar