Shpallja e Pavarësisë: 28 Nëntor 1912, dita kur lindi shteti shqiptar

Më 28 nëntor 1912, në Vlorë, një kuvend prej dyzet delegatësh nga të gjitha trojet shqiptare shpalli Shqipërinë të lirë e të pavarur nga Perandoria Osmane. Në krye qëndronte Ismail Qemali, i cili ngriti flamurin kuq e zi në qytetin bregdetar ndërsa Lufta e Parë Ballkanike po e shembte pushtetin osman në Ballkan. Ai dokument njëfaqësh është akti themelues i shtetit shqiptar modern.

Pse ka rëndësi

• Është akti themelues i shtetit shqiptar — çdo 28 Nëntor, Dita e Flamurit, kthehet te kjo mbledhje në Vlorë;
• Kuvendi përfaqësonte trojet shqiptare në tërësi — dyzet delegatë, me nënshkrime nga krahina të ndryshme, në një moment kur fqinjët ballkanikë synonin ndarjen e tyre;
• Deklarata lindi në gjuhën shqipe — teksti u diktua nga Ismail Qemali dhe u shkrua shqip nga Luigj Gurakuqi (dhe osmanisht nga Shefqet Dajiu), vetëm katër vjet pas Kongresit të Manastirit që kishte njësuar alfabetin;
• Nga kjo mbledhje doli qeveria e parë shqiptare dhe Pleqësia (senati) — jo vetëm një shpallje, por një shtet në ndërtim.

Kuvendi i Vlorës

Kuvendi u mblodh në Vlorë më 28 nëntor 1912, i thirrur dhe i drejtuar nga Ismail Qemali, në kulmin e Luftës së Parë Ballkanike, kur ushtritë serbe, malazeze e greke po hynin në trojet shqiptare. Pas diskutimit të "rreziqeve dhe mjerimeve në të cilat ndodhet Shqipëria", kuvendi vendosi njëzëri: Shqipëria që sot bëhet e lirë, e mosvarme dhe e pavarur.

Dokumenti dhe nënshkruesit

Deklarata mban dyzet nënshkrime — tridhjetë e katër në faqen e parë dhe gjashtë në shpinë — mes tyre Abdi bej Toptani, Bedri Pejani dhe Mustafa Merlika-Kruja. Teksti u diktua nga Ismail Qemali, u shkrua shqip nga Luigj Gurakuqi dhe osmanisht nga Shefqet Dajiu. Dokumenti origjinal u ruajt nga Lef Nosi dhe u fotografua nga Kel Marubi më 1937, për ekspozitën e 25-vjetorit të Pavarësisë — fotografia që shihni në krye është pikërisht ky dokument.

Qeveria e parë

Menjëherë pas shpalljes, kuvendi formoi qeverinë e parë të Shqipërisë së pavarur me Ismail Qemalin në krye, si dhe Pleqësinë — senatin e parë. Shteti i ri lindi i rrethuar: njohja ndërkombëtare dhe caktimi i kufijve do të vendoseshin një vit më vonë në Konferencën e Ambasadorëve në Londër, ku gjysma e trojeve shqiptare mbeti jashtë shtetit të ri.

Trashëgimia

28 Nëntori u bë Dita e Flamurit — dita e përbashkët e të gjithë shqiptarëve, kudo që jetojnë. Flamuri që Ismail Qemali ngriti në Vlorë, shqiponja dykrenare mbi të kuqe, e lidh shtetin e 1912-ës me traditën e Kastriotëve dhe mbetet simboli i pandarë i kombit — në Shqipëri, në Kosovë e në diasporë.