Qeveria e Vlorës: dhjetë burrat që improvizuan shtetin shqiptar

Më 4 dhjetor 1912, gjashtë ditë pas ngritjes së flamurit, Kuvendi i Vlorës krijoi Qeverinë e Përkohshme — qeverinë e parë të shtetit shqiptar. Dhjetë anëtarë, me Ismail Qemalin kryetar e njëkohësisht ministër të Jashtëm, dhe një Pleqësi si organ mbikëqyrës. Për katërmbëdhjetë muaj, në një vend të rrethuar nga ushtritë ballkanike dhe të panjohur ende nga asnjë fuqi, ky kabinet improvizoi nga hiçi shtetin: administratën, diplomacinë, financat — dhe e mbajti çështjen shqiptare gjallë në tryezën e Londrës.

Çfarë dokumentohet

• 4 dhjetor 1912: Kuvendi i Vlorës cakton, me kërkesë të Ismail Qemalit, qeverinë 10-anëtarëshe; Qemali mban edhe portofolin e Jashtëm; zgjidhet edhe Pleqësia këshillimore;
• 5 dhjetor: vendimi i parë i madh — ngarkohet Ministria e Jashtme me përgatitjen e misionit diplomatik për në Londër, ku sapo kishte nisur Konferenca e Ambasadorëve; më 8 dhjetor miratohen tezat politike të misionit;
• Krahina pas krahine e njohën qeverinë e Vlorës si qeveri e të gjithë Shqipërisë, dhe ajo doli si përfaqësuesja e shqiptarëve në marrëdhëniet ndërkombëtare;
• 22 janar 1914: Ismail Qemali jep dorëheqjen — qeveria ia dorëzon vendin Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit dhe pastaj regjimit të Vidit.

Shteti nga hiçi

Qeveria e Vlorës punonte pa thesar, pa ushtri të rregullt dhe me juridiksion real vetëm mbi një pjesë të vendit — Vlora e rrethinat, ndërsa Shkodra ishte nën rrethim, Janina nën luftë dhe gjysma e trojeve nën ushtritë fqinje. Megjithatë brenda javësh ajo ngriti ministritë, emëroi nënprefektë, organizoi xhandarmërinë e postat, dhe filloi arsimin shqip si politikë shtetërore. Ishte prova se shqiptarët mund të qeverisnin veten — prova që Evropa e kishte kërkuar si kusht.

Beteja diplomatike

Fronti kryesor i qeverisë ishte jashtë: në Konferencën e Ambasadorëve në Londër, ku Fuqitë e Mëdha vendosnin nëse Shqipëria do të ekzistonte dhe brenda cilëve kufij. Delegacionet e dërguara nga Vlora nuk i fituan dot Kosovën e Çamërinë — vendimet e 1913-ës i lanë gjysmën e shqiptarëve jashtë — por siguruan thelbin: njohjen e një shteti shqiptar autonom, të pandashëm, nën garancinë e Fuqive. Pa qeverinë që fliste në emër të kombit, edhe ky minimum mund të mos ishte arritur.

Trashëgimia

Qeveria e Vlorës qeverisi vetëm katërmbëdhjetë muaj dhe u shua e lodhur, mes krizash e trysnish të jashtme. Por precedenti i saj — një administratë kombëtare e dalë nga një kuvend përfaqësues — u bë modeli që Kongresi i Lushnjës e ringjalli më 1920 për ta shpëtuar shtetin edhe një herë. Çdo qeveri shqiptare e mëpasshme e ka gjenealogjinë te dhjetëshja e Vlorës.