Tezeu

Tezeu, hero i Atikës, biri i mbretit të Athinës, Egjeut, dhe i Etrës, mbretëreshës së Trezenës (qytet në Argolidë të Peloponezit). Për lindjen e tij legjenda thotë se mbreti i Athinës, Egjeu, kishte shkuar te orakulli i Delfit për të mësuar përse perënditë nuk i jepnin atij fëmijë. Orakulli i dha Egjeut një përgjigje të paqartë. Atëherë Egjeu shkoi te mbreti i Trezenës, Piteu, i cili e kuptoi përgjigjen dhe ia dha për grua të bijën, Etrën. Sipas një legjende tjetër, ati i vërtetë i Tezeut ishte vetë Poseidoni, i cili e kishte vizituar Etrën po atë natë. Përpara se të kthehej në Athinë, Egjeu fshehu nën një gur të madh shpatën dhe sandalet e tij, duke i thënë Etrës se kur djali i tyre të rritej aq sa të mund ta ngrinte gurin, duhej ta dërgonte në Athinë me këto shenja njohëse.

Kur Tezeu u rrit dhe ngriti gurin, ai nisi udhëtimin për në Athinë jo nga deti, por nga rruga tokësore, e cila ishte plot me rreziqe. Gjatë këtij udhëtimi ai kreu gjashtë bëma të mëdha: vrau Perifetën, grabitqarin që i vriste udhëtarët me topuzin e tij të hekurt; shkatërroi Sininin, kusarin që i lidhte viktimat pas dy pishave të përkulura dhe i shqyente; hodhi nga shkëmbinjtë Skironin, i cili i detyronte udhëtarët t'i lanin këmbët dhe pastaj i shtynte në det; mundi në mundje Kerkionin; vrau Prokrustin, i cili i shtrinte viktimat në një shtrat hekuri, duke u prë këmbët atyre që ishin më të gjatë dhe duke i shtrirë ata që ishin më të shkurtër; dhe vrau dosën e Kromionit, një kafshë të egër që shkatërronte të mbjellat.

Kur arriti në Athinë, Tezeu u njoh nga i ati Egjeu falë shpatës dhe sandaleve. Por Medea, e cila ishte martuar me Egjeun, u mundua ta helmonte djalin e ri, duke e bindur Egjeun se ai ishte një rrezik për fronin. Egjeu e njohu shpatën në çastin e fundit dhe i rrëzoi kupën me helm nga duart. Medea u dëbua nga Athina.

Bëma më e madhe e Tezeut ishte vrasja e Minotaurit. Çdo nëntë vjet, Athina duhej t'i dërgonte mbretit të Kretës, Minosit, shtatë djem dhe shtatë vajza si tribut, të cilët futeshin në Labirintin ku i hante Minotauri, përbindëshi me kokë demi dhe trup njeriu. Tezeu u ofrua vullnetarisht të shkonte me të rinjtë. Në Kretë, Ariadna, bija e Minosit, u dashurua me Tezeun dhe i dha atij një gomak fije, me anën e të cilit ai do të gjente rrugën e kthimit nga Labirinti. Tezeu hyri në Labirint, vrau Minotaurin dhe, duke ndjekur fijet e gomarkut, doli i shpëtuar. Ai u nis për në Athinë bashkë me Ariadnën, por e la atë në ishullin e Naksosit, ku e gjeti Dionizi.

Përpara nisjes nga Athina, Tezeu ishte marrë vesh me të atin se, nëse do të kthehej i gjallë, do t'i ndërronte velat e zeza të anijes me vela të bardha. Por Tezeu e harroi premtimin. Egjeu, duke parë velat e zeza nga larg, mendoi se i biri kishte vdekur dhe, i dëshpëruar, u hodh në det, i cili prej asaj kohe u quajt Deti Egjé.

Pas vdekjes së të atit, Tezeu u bë mbret i Athinës. Ai kreu një vepër të madhe politike: bashkoi të gjitha qytezat e Atikës në një shtet të vetëm me qendër Athinën, ngjarje që njihej si sinojkizmi. Ai themeloi festën e Panatheneve në nder të hyjneshës Atenë. Sipas legjendës, Tezeu u martua me amazonën Hipolita (ose Antiopa), me të cilën pati djalin Hipolitin. Më vonë ai u martua me Fedrën, motrën e Ariadnës. Fedra u dashurua me thjeshtrin e saj Hipolitin, i cili e refuzoi. E poshtëruar, Fedra e akuzoi rrejshëm Hipolitin përpara Tezeut. Tezeu, i zemëruar, e mallkoi të birin, duke i kerkuar Poseidonit ta vriste. Poseidoni dërgoi një dem deti, i cili i trembte kuajt e Hipolitit dhe e tërhoqi deri sa vdiq. Kur u zbulua e vërteta, Fedra u vetëvra.

Tezeu pati një miqësi të ngushtë me Pirituin, mbretin e lapitëve. Së bashku ata morën pjesë në shumë aventura, midis të cilave rrëmbimi i Helenës nga Sparta dhe zbritja në Hades për të rrëmbyer Persefonën. Por në Hades, Plutoni i mbajti të dy të burgosur në «Karriget e Harresës». Më vonë Herakliu arriti ta çlironte Tezeun, por Piritui mbeti përgjithmonë në botën e të vdekurve.

Në mungesë të Tezeut, pushtetin në Athinë e morën bijtë e Falantit, Menesteu. I dëbuar nga Athina, Tezeu u strehua në ishullin e Skiros, te mbreti Likomedh, i cili e preu me nderime, por pastaj e shtyu tinëzisht nga një shkëmb i lartë dhe e vrau. Më vonë, eshtrat e Tezeut u sollën në Athinë, ku ai u nderua si hero kombëtar. Atheniasit e konsideronin Tezeun themeluesin e demokracisë dhe të rendit shoqëror. Miti i Tezeut ka frymëzuar shumë vepra letrare dhe artistike, midis të cilave tragjeditë e Sofokliut dhe Euripidit, si edhe «Fedrën» e Rasinit.