Hakif Zejnullahu

Hakif Zejnullahu (22 qershor 1962 – 31 janar 1997) ishte njeriu i heshtur pas Zahir Pajazitit: nipi, zëvendësi dhe furnizuesi i tij, ai që dinte ku fshihej komandanti kur e kërkonte policia serbe. Shtëpia e babait të tij në Lladoc të Podujevës u bë baza e parë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Llap. Më 31 janar 1997 ra bashkë me Zahirin dhe Edmond Hoxhën në pritën e Pestovës, më shumë se një vit para se lufta e hapur të niste në Drenicë.

Pse ka rëndësi

• Ishte zëvendësi i Zahir Pajazitit dhe njëri nga tre luftëtarët e UÇK-së që ranë më 31 janar 1997 në pritën e policisë serbe te Pestova e Vushtrrisë, ndër të rënët e parë të asaj ushtrie.
• Shtëpia e babait të tij në Lladoc ishte vendnisja dhe vendtakimi i aksioneve të UÇK-së në Llap; sot aty qëndron Kompleksi Memorial «Baza e parë e UÇK-së».
• Pritën e ngriti policia serbe, por emrat e atyre që qëlluan nuk diheshin ende as më 2023; dëshmia materiale që mbeti, një Ladë e gjelbër me gjurmët e plumbave, ruhet nën xham në oborrin e shtëpisë së tij.

Lladoci: fshati buzë kufirit

Hakifi lindi më 22 qershor 1962 në Lladoc, fshat i Podujevës në Llap, në familjen e Sabit Zejnullahut. Shkollën fillore e kreu në fshat, të mesmen në Podujevë. Lladoci rri afër kufirit me Serbinë, dhe biografia që i kushton Radio Kosova e Lirë e nis pikërisht nga kjo: nga rrëfimet e pleqve për përplasjet me bandat që zbrisnin nga ana tjetër e kufirit, sidomos në vitet pas Luftës së Dytë Botërore. Brezi i tij u rrit me ato tregime.

Me Zahir Pajazitin ishin, sipas së njëjtës biografi, «dajë e nip» dhe të pandarë që në rini; Prishtina Insight e quan Hakifin nip të Zahirit. Ishin pothuajse moshatarë: Hakifi kishte lindur pak muaj para dajës së vet. Në pranverën e vitit 1981, kur ishte tetëmbëdhjetë vjeç dhe sapo kishte mbaruar të mesmen, u përfshi në përhapjen e demonstratave dhe mori pjesë në to. Rreth tij ishte krijuar tashmë një rreth shokësh me të njëjtat ide.

Nga Çeta e Llapit te UÇK-ja

Kthesa erdhi në fund të viteve '80. Në vitin 1989, vitin e heqjes së autonomisë, Ali Ajeti dhe shokët e tij krijuan në Llap një grup të armatosur që populli e quajti «Çeta e Llapit». Ali Ajeti u vra në shkëmbim zjarri me policinë serbe. Biografia e Radio Kosovës së Lirë shkruan se Hakifi pa në atë rënie dy gjëra njëherësh: frikën që kishte hyrë te pushtetarët dhe simpatinë e madhe që ngjalli te njerëzit e thjeshtë. Prej andej ideja e formacioneve të armatosura iu bë më e vendosur.

Që në vitin 1992, sipas Radio Kosovës së Lirë, bëheshin përpjekje për të dërguar djem nga Kosova në Shqipëri për stërvitje ushtarake; vetë Zahiri, sipas biografisë që i kushton e njëjta radio, kishte qenë që në nëntor 1991 ndër 150 të rinjtë kosovarë që u stërvitën atje. Për rolin e Hakifit në to burimet nuk përputhen: biografia e Radio Kosovës së Lirë shkruan se ai nuk kishte shkuar ende dhe priste të nisej, ndërsa zëri i Wikipedias shqip e vendos dy herë në Shqipëri atë vit. Për hyrjen në radhët e UÇK-së, biografia e Hakifit jep vitin 1995: kur Zahiri u lidh me militantët e ushtrisë së re, me të hyri edhe Hakifi. Biografia e Zahirit e tregon atë që nga maji i vitit 1994 duke kaluar kufirin me Shqipërinë për t'u sjellë armë grupeve guerile që po bëheshin ushtri.

Kamioni, shtëpia dhe heshtja

Puna e tij nuk shihej, dhe pikërisht kjo e bënte të domosdoshme. Hakifi punonte me një kamion; sipas Radio Kosovës së Lirë, i ndihmonte njësitë guerile të arrinin pranë vendeve të aksioneve, merrte pjesë në hartimin e planeve dhe i furnizonte shokët e ilegales me armë. Familja i tregoi Prishtina Insight-it se ai përdorte herë veturën e herë kamionin, që të mos shihej gjithmonë me të njëjtin mjet. Kur Zahiri u bë i kërkuar nga policia serbe, Hakifi mbeti i vetmi që e dinte ku ndodhej dhe ku strehohej.

Shtëpia e Sabit Zejnullahut në Lladoc ishte, sipas Telegrafit, vendnisja dhe vendtakimi i të gjitha aksioneve që kryen luftëtarët e UÇK-së të Zonës Operative të Llapit. Prishtina Insight e quan atë bazën e parë ushtarake të UÇK-së. Portali Mesazhi e përshkruan Hakifin si zëvendësin dhe ndihmësin e Zahirit, një figurë të rëndësishme që e mbajti vendin e caktuar me një heshtje të jashtëzakonshme. Ndër shokët e tij të ngushtë, biografia përmend edhe Ilir Konushevcin.

Ishte koha kur lëvizja e armatosur ende nuk kishte fytyrë publike. Human Rights Watch shënon se dhuna e parë e organizuar nisi më 11 shkurt 1996, me granata të hedhura te portat e kampeve të refugjatëve serbë në pesë qytete, pa asnjë të plagosur, dhe se gjatë verës e vjeshtës së atij viti sulmet kundër policisë serbe vazhduan, ndërsa udhëheqësit shqiptarë dhe zyrtarët serbë mohonin çdo përfshirje e fajësonin njëri-tjetrin. Në atë rrjet të fshehtë, njerëz si Hakifi ishin lidhja mes fshatit, armës dhe njeriut që e mbante.

Pestova, 31 janar 1997

Ditën e fundit, sipas rrëfimit të familjes te Prishtina Insight, Hakifi mori një thirrje urgjente nga Zahiri, i cili e donte në Prishtinë. Nga Prishtina u nisën drejt Vushtrrisë, dhe në fshatin Pestovë ranë në një pritë të organizuar nga forcat e policisë serbe. Radio Kosova e Lirë shkruan se ktheheshin nga një mision. Në veturë ishin tre, të armatosur: Zahir Pajaziti, Hakif Zejnullahu dhe Edmond Hoxha, një djalë nga Juniku, i lindur më 10 tetor 1975 sipas Radio Kosovës së Lirë (pra njëzet e një vjeç; Prishtina Insight e jep njëzet e dy), që ishte bashkuar me UÇK-në në mesin e vitit 1996. Sipas biografive që u kushton e njëjta radio, disa vetura të policisë e ndoqën Ladën që nga dalja e Prishtinës, dhe në hyrje të Pestovës, rreth orës 16:05, policia hapi zjarr mbi të pa paralajmërim; të tre u përgjigjën me armë. Asnjëri nuk shpëtoi.

Familja e mori lajmin rreth orës 00:15 të asaj nate. Një i afërm erdhi te Sabiti dhe e pyeti ku i kishte djemtë; babai u përgjigj se dy i kishte në shtëpi e të tretin nuk e dinte ku ishte. Ai i tretë ishte në morgun e Prishtinës. Hakifi u varros të nesërmen, më 1 shkurt, në varrezat e fshatit. Ishte i martuar dhe nuk la fëmijë.

Ajo që mbeti pa u zbardhur

Trupat u gjetën menjëherë; vetura jo. Lada e gjelbër me targat PR-137-979 nuk u gjet gjatë gjithë luftës. Pas luftës dikush e njoftoi familjen se ishte në Qafë të Prishtinës, dhe ajo u gjet në një garazh që kishte qenë i Sekretariatit të Punëve të Brendshme. Disa pjesë ishin vjedhur e zëvendësuar, përfshirë pjesën e përparme dhe timonin; brenda kishin mbetur njolla gjaku që mezi dalloheshin më.

Pritën, sipas Radio Kosovës së Lirë dhe Prishtina Insight-it, e ngriti policia serbe; cilët policë e ngritën dhe cilët qëlluan nuk dihet. Më 2023, njëzet e gjashtë vjet pas vrasjes, Prishtina Insight shkruante se emrat e vrasësve dhe hollësitë se si ndodhi vrasja mbeten të panjohura. Edhe pjesa më e madhe e jetës së Hakifit njihet nga kujtesa e familjes dhe e bashkëluftëtarëve, jo nga dokumente: titulli që i jepet, zëvendëskomandant i UÇK-së te Prishtina Insight dhe zëvendës i Zahirit te Mesazhi, i përket një ushtrie që, sipas Human Rights Watch, deri në masakrat e Drenicës të pranverës së vitit 1998 ishte ende një varg grupesh rajonale e familjesh të armatosura, të cilat vetëm atëherë nisën të bashkoheshin.

Kujtesa: nga Lladoci te rruga e tre heronjve

Presidenca e Kosovës i dha pas vdekjes Urdhrin «Hero i Kosovës», bashkë me Edmond Hoxhën: emrat e tyre janë në listën e dekoratave të akorduara në vitet 2012–2013 dhe të dorëzuara në ceremoninë e 16 shkurtit 2013. Zahir Pajaziti e kishte marrë të njëjtin titull më 31 janar 2008. Përvjetori i 31 janarit përkujtohet çdo vit nga institucionet e shtetit, nga akademia e 15-vjetorit në 2012 deri te homazhet e vitit 2026 në Prishtinë, në Orllan dhe në sheshin e Podujevës.

Shtëpia e Lladocit u kthye në Kompleksin Memorial «Baza e parë e UÇK-së». Telegrafi njoftonte më 4 maj 2016 se kompleksi do të inaugurohej të nesërmen, me tre të rënët e Pestovës dhe Ilir Konushevcin të skalitur në bronz; Prishtina Insight e daton themelimin e kompleksit në vitin 2015. Në oborr, nën një kapak xhami, qëndron Lada e vrasjes; pranë saj, që nga viti 2022, edhe kamioni i Hakifit, i ruajtur me paratë që babai i la me testament për këtë qëllim.

Në Pestovë, në vendin e rënies, të treve u është ngritur një përmendore. Kazerma pranë fshatit Lupç mban emrin e tij dhe në oborrin e saj qëndron busti i tij; palestra e sporteve në Podujevë quhet «Hakif Zejnullahu». Më 14 maj 2018 nisën punimet në rrugën nacionale nga Millosheva në Mitrovicë, që mban emrin «Rruga e tre heronjve Zahir Pajaziti, Hakif Zejnullahu dhe Edmond Hoxha».

Zahiri u bë fytyra e asaj nate, dhe me të drejtë. Por komandanti pa njeriun që dinte ku të fshihej, pa kamionin që çonte armët dhe pa shtëpinë ku takoheshin shokët nuk do të kishte qenë komandant. Hakif Zejnullahu e mbajti atë vend të dytë, me natyrshmërinë që i njihnin shokët, deri në fund, në të njëjtën veturë.