Kultura
Letërsia, artet, filmi dhe krijuesit bashkëkohorë shqiptarë.
Nga Muzeu
Enciklopedia e plotë →-
Sami Frashëri: enciklopedisti që e projektoi shtetin shqiptar para se ai të lindte
Enciklopedist i Perandorisë Osmane dhe arkitekt i fshehtë i kombit (1850–1904): qeveria, shkolla, kufijtë dhe alfabeti mbi letër, ndërsa vëllezërit udhëhiqnin Lidhjen dhe shkruanin vargun.
-
Anton Çetta: folkloristi që pajtoi gjakun
Profesor në Universitetin e Prishtinës, lindur në Gjakovë më 1920; udhëhoqi pajtimin e gjaqeve që e ktheu Kanunin kundër anës së tij më të errët (1920–1995).
-
Haxhi Zeka: ura mes Lidhjes së Prizrenit dhe Lidhjes së Pejës
Më 29 janar 1899 mblodhi rreth 450 krerë në Pejë, pezulloi gjakmarrjet dhe themeloi Besa-Besën — e njëjta fjalë e dhënë, njëzet vjet pas Prizrenit (1832–1902).
-
Lidhja Demokratike e Kosovës: partia që u bë shtet në hije
Themeluar në Prishtinë më 23 dhjetor 1989, ndërsa komunizmi binte në Evropën Lindore; brenda pak muajsh u bë trupi politik i një populli të tërë — rezistenca paqësore 1989–1999.
-
Ndoc Nikaj, ati i romanit historik shqiptar dhe botues shkodran
Prifti shkodran që hapi shtypshkronjën e parë të Shkodrës dhe botoi gazeta kur alfabeti shqip ishte i ndaluar me ligj; vdiq në një qeli të diktaturës më 16 janar 1951, 86 vjeç.
-
Naim Frashëri: poeti që i dha një atdhe në varg gjuhës së ndaluar
Lindur në Frashër (1846–1900): nëpunës osman në Stamboll ditën, redaktor i letërsisë së ndaluar natën; me Abdylin e Samiun i dha rrjetit shqiptar shpirtin — imagjinatën e një kombi.
-
Ushtria Çlirimtare e Kosovës: nga malet e Drenicës te çlirimi krah NATO-s
Lindi nga heqja e autonomisë më 1989 dhe nga shteti paralel nëpër bodrume; nga një grusht burrash të armatosur në Drenicë te lufta krah aleancës më të fuqishme në botë (1990s–1999).
-
Bjeshkët e Nemuna: tre shtete e ndajnë në letër, një popull i vetëm e quan shtëpi
Vargu më jugor i Dinarideve, me majën e Jezercës (2.694 m) si kulm të gjithë vargut; kufiri i 1913-s e ndau mes tre shteteve — bjeshka, kënga dhe Kanuni jo.
-
The Albanian Files zbuluan procesin e lindjes së ideve urbane në Shqipëri
Libri “The Albanian Files” shpalon historinë e arkitekturës shqiptare dhe mënyrën se si lindi koncepti i qytetit, duke sfiduar debatet e çuditshme rreth autorit politik.
-
Muslim Mulliqi: piktori nga Gjakova që i dha dritë e hije figurës njerëzore
Me paletën e errët dhe dritën dramatike, ai ngriti figurën njerëzore në qendër të pikturës moderne shqiptare — themeluesi i një shkolle të tërë piktorësh në Kosovë.
-
Azem Shkreli: poeti i gurit nga Rugova që i dha Kosovës edhe kinemanë
Nga bjeshkët e Rugovës doli një zë poetik i shkurtër e i fortë si guri i malit — dhe njeriu që, në krye të Kosovafilmit, ndihmoi të lindte kinemaja shqiptare e Kosovës.
-
Ethem Haxhiademi: shtatë tragjedi në vargje, pastaj një emër i fshirë në Burrel
Midis 1924 dhe 1938 ai i dha gjuhës shqipe shtatë tragjedi në vargje — të vetmet e formës klasike në letrat tona. Më 1947 u dënua me vdekje; vdiq në burgun e Burrelit më 17 mars 1965, dhe deri më 1990 emri i tij qe i mallkuar.
-
Vivaldi i shkroi Skënderbeut një opera më 1718 — Evropa e harroi sapo kaloi rreziku
Më 22 korrik 1718 teatri La Pergola i Firences u hap me operën „Scanderbeg" të Vivaldit. Nga vepra mbeten katër arie e dy recitative — dhe një mësim: Evropa e kujton Skënderbeun vetëm kur i duhet.
-
Lëvizja studentore e 1968-s: si e fitoi Kosova universitetin e saj
Më 27 nëntor 1968 studentët dolën në rrugë për gjuhën; më 13 shkurt 1970 Kosova hapi universitetin e parë shqip jashtë Shqipërisë. Historia e fitores më të qëndrueshme.
-
Besa kthehet në fushë beteje: Rama e pagëzon programin, pena shqiptare e kërkon mbrapsht
Rama i vë emrin “Besa” programit qeveritar, Zvërneci e vë fjalën në provë, dhe nga Nju-Jorku te malësia autorët shqiptarë përgjigjen njëzëri: besa nuk shpallet me dekret — ajo mbahet.
-
Dy vjet pa Kadarenë: vepra e ndarë mes disidentit dhe konformistit
Dy vjet pas vdekjes së tij, vepra e Ismail Kadaresë mbetet e njohur në 45 gjuhë dhe, njëkohësisht, e ndarë mes leximit si disident dhe atij si konformist.
-
Antigonea jetoi rreth 150 vjet dhe Roma e shkatërroi për të mos u rindërtuar kurrë
Tre portale botuan të njëjtin tekst për qytetin e Pirros pranë Gjirokastrës — pa një datë gërmimi, pa një masë, pa mozaikun me kokë qeni që ndodhet aty.
-
Opera shqiptare u lind në Shkodër: nga «Mrika» e 1958-s te «Rozafa» e 2026-s
Më 1953 skena shqiptare nuk kishte asnjë vepër të vetën dhe hapi sezonin me një operë ruse. Brenda nëntë vjetësh vendi kishte operetën, operën dhe baletin e vet — dhe brenda gjashtëmbëdhjetë, kompozitorin e parë të vdekur nën peshën e veprës që i porositi shteti.