Muslim Mulliqi: piktori nga Gjakova që i dha dritë e hije figurës njerëzore

Nga Gjakova e zejtarëve doli një nga piktorët më të mëdhenj që ka dhënë bota shqiptare: Muslim Mulliqi. Në një kohë kur piktura moderne në Kosovë sapo po lindte, ai i dha asaj një zë të fuqishëm dhe të errët — telat e dritës që çajnë terrin, figura njerëzore monumentale, dhe një peshë ekzistenciale që të ndjek edhe pasi largohesh nga tabloja.

Pse ka rëndësi

• Lindi më 1934 në Gjakovë; studioi pikturë në Akademinë e Arteve të Bukura në Beograd; ndërroi jetë më 1998.
• Stili ekspresionist, i ndërtuar mbi kontrastin e dritës dhe hijes, i jepte figurës njerëzore një monumentalitet gati fetar.
• Si mësues dhe figurë qendrore formësoi breza piktorësh kosovarë dhe ndihmoi të ndërtohej skena profesioniste e pikturës në Kosovë.

Mulliqi lindi më 1 qershor 1934 në Gjakovë, në një familje me shpirt artistik. Më 1954 u pranua në Akademinë e Arteve të Bukura në Beograd, ku u diplomua në klasën e profesoreshës Zora Petroviq dhe i përfundoi studimet pasuniversitare më 1961. Ai u kthye për të ndërtuar diçka që ende nuk ekzistonte plotësisht: një skenë profesioniste të pikturës në Kosovë.

Drita si gjuhë

Stili i tij ishte ekspresionist, i ndërtuar mbi kontrastin e dritës dhe hijes — një chiaroscuro dramatik që i jepte figurës njerëzore një monumentalitet gati fetar. Paleta e tij shpesh ishte e murrme, e rëndë; drita nuk zbukuronte, por zbulonte. Në portrete e në kompozime të mëdha, Mulliqi pikturoi dhembjen, dinjitetin dhe vetminë e njeriut, pa ua zbutur asnjëherë tehun.

Themeluesi i një shkolle

Ndikimi i tij shkoi përtej telajos. Si mësues dhe si figurë qendrore, Mulliqi formësoi breza të tërë piktorësh kosovarë dhe ndihmoi ta vendoste pikturën shqiptare të Kosovës në hartën evropiane. Ashtu si Esad Mekuli në letërsi, ai qe një nga ndërtuesit e institucioneve të padukshme të kulturës — jo vetëm vepra, por një traditë e tërë që mund të vazhdonte pas tij. Ai qe ndër themeluesit e Akademisë së Arteve në Universitetin e Prishtinës (1973), dekani i saj i parë nga viti 1974 dhe profesor ordinar po atë vit; në Akademinë e Shkencave dhe të Arteve të Kosovës u zgjodh anëtar korrespondent më 1979, anëtar i rregullt më 1985 dhe nënkryetar për dy mandate, 1986–1990. Ai ndërroi jetë më 1998 në Prishtinë, në prag të luftës.

Vepra që qëndron

Veprat e Muslim Mulliqit rrinë sot në galeritë kombëtare si dëshmi se Kosova nuk kishte vetëm poetë e këngëtarë, por edhe një mjeshtër të madh të ngjyrës dhe dritës. Ai vërtetoi se një kulturë e vogël, nën trysni, mund të prodhojë art të një cilësie universale — dhe se figura njerëzore, e pikturuar me ndershmëri, është gjithmonë moderne.

Burimet: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës — Muslim Mulliqi, biografi zyrtare; Galeria Mulliqi Art — Biografia e Muslim Mulliqit; «Muslim Mulliqi», Wikipedia (anglisht).