Muslim Mulliqi: piktori nga Gjakova që i dha dritë e hije figurës njerëzore
Me paletën e errët dhe dritën dramatike, ai ngriti figurën njerëzore në qendër të pikturës moderne shqiptare — themeluesi i një shkolle të tërë piktorësh në Kosovë.
Nga Gjakova e zejtarëve doli një nga piktorët më të mëdhenj që ka dhënë bota shqiptare: Muslim Mulliqi. Në një kohë kur piktura moderne në Kosovë sapo po lindte, ai i dha asaj një zë të fuqishëm dhe të errët — telat e dritës që çajnë terrin, figura njerëzore monumentale, dhe një peshë ekzistenciale që të ndjek edhe pasi largohesh nga tabloja.
Mulliqi lindi më 1934 në Gjakovë, në një familje me shpirt artistik — vëllai i tij, Rexho Mulliqi, ishte kompozitor, autor i muzikës së këngës legjendare 'Baresha'. Muslimi studioi pikturë në Akademinë e Arteve të Bukura në Beograd dhe u kthye për të ndërtuar diçka që ende nuk ekzistonte plotësisht: një skenë profesioniste të pikturës në Kosovë.
Drita si gjuhë
Stili i tij ishte ekspresionist, i ndërtuar mbi kontrastin e dritës dhe hijes — një chiaroscuro dramatik që i jepte figurës njerëzore një monumentalitet gati fetar. Paleta e tij shpesh ishte e murrme, e rëndë; drita nuk zbukuronte, por zbulonte. Në portrete e në kompozime të mëdha, Mulliqi pikturoi dhembjen, dinjitetin dhe vetminë e njeriut, pa ua zbutur asnjëherë tehun.
Themeluesi i një shkolle
Ndikimi i tij shkoi përtej telajos. Si mësues dhe si figurë qendrore, Mulliqi formësoi breza të tërë piktorësh kosovarë dhe ndihmoi ta vendoste pikturën shqiptare të Kosovës në hartën evropiane. Ashtu si Esat Mekuli në letërsi, ai qe një nga ndërtuesit e institucioneve të padukshme të kulturës — jo vetëm vepra, por një traditë e tërë që mund të vazhdonte pas tij. Ai ndërroi jetë më 1998, në prag të luftës.
Pse ka rëndësi
Veprat e Muslim Mulliqit rrinë sot në galeritë kombëtare si dëshmi se Kosova nuk kishte vetëm poetë e këngëtarë, por edhe një mjeshtër të madh të ngjyrës dhe dritës. Ai vërtetoi se një kulturë e vogël, nën trysni, mund të prodhojë art të një cilësie universale — dhe se figura njerëzore, e pikturuar me ndershmëri, është gjithmonë moderne.
Burimet: dokumentimi mbi pikturën moderne të Kosovës; të dhënat biografike mbi Muslim Mulliqin dhe familjen Mulliqi; literatura kritike mbi ekspresionizmin dhe artin figurativ shqiptar.
