Beteja e Pashtrikut: 26 maj–10 qershor 1999

Më 26 maj 1999 nisi mbi malin e Pashtrikut, në kufirin Shqipëri–Kosovë, operacioni më i madh ushtarak i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Quhej "Shigjeta" dhe zgjati pikërisht deri më 10 qershor — dita kur forcat jugosllave nisën tërheqjen nga Kosova. Ishte beteja e fundit e luftës, dhe e vetmja ku UÇK-ja, artileria e Ushtrisë Shqiptare dhe aviacioni i NATO-s vepruan në të njëjtën kohë kundër të njëjtave pozicione.

Pse ka rëndësi

Sepse Pashtriku është pika ku lufta e Kosovës pushoi së qeni kryengritje dhe u bë operacion i koordinuar. Deri atëherë, UÇK-ja kishte luftuar si formacion i lehtë kundër një ushtrie të rregullt. Në maj 1999, për herë të parë, ajo goditi pozicione të fortifikuara me mbështetje artilerie dhe ajrore — dhe fitoi terren. Ajo ndryshim shkalle është arsyeja pse dy javët e fundit të luftës u zhvilluan aty.

Gjeografia e problemit

Pashtriku ngrihet gati dy mijë metra mbi kufirin mes Kukësit dhe Prizrenit, duke mbizotëruar luginën e Drinit të Bardhë. Kush e mban majën, kontrollon kalimin. Për UÇK-në, që furnizohej nga Shqipëria, ai kontroll ishte gjithçka: pa një korridor të hapur, armët dhe vullnetarët duheshin kaluar natën, në grupe të vogla, nëpër terren të minuar. Objektivi i "Shigjetës" ishte pikërisht ky — jo territor simbolik, por një rrugë.

Kosharja, prologu

Përpjekja kishte nisur më herët. Beteja e Koshares, nga 9 prilli deri më 10 qershor 1999, ishte pjesa e parë dhe më e gjatë e së njëjtës fushatë: dy muaj luftime për një pikë kufitare, me humbje të rënda në të dyja anët. Koshareja hapi çarjen; Pashtriku duhej ta zgjeronte atë në korridor.

Dy javët

Sulmi nisi më 26 maj me njësi të UÇK-së që u ngjitën drejt majës dhe fshatrave përreth, mes tyre Gorozhupi. Artileria shqiptare goditi nga ana perëndimore e kufirit. Nga fundi i majit, NATO filloi goditje të rënda ajrore mbi pozicionet e Brigadës së 549-të të ushtrisë jugosllave të vendosur në mal — përfshirë bombardime nga avionë strategjikë B-52 më 7 qershor, të drejtuara nga vëzhgues në terren. Brenda dy javësh, UÇK-ja mbajti majën dhe fshatrat rreth saj.

Çfarë dihet dhe çfarë kontestohet

• E vërtetuar: datat 26 maj–10 qershor 1999; pjesëmarrja e njësive të UÇK-së, e artilerisë së Ushtrisë Shqiptare dhe e aviacionit të NATO-s; goditjet me B-52 mbi pozicionet jugosllave në Pashtrik.
• E vërtetuar: objektivi operacional — hapja e korridorit përmes luginës së Drinit të Bardhë dhe Pashtrikut.
• E kontestuar: shifrat e humbjeve. Burimet shqiptare, serbe dhe perëndimore japin numra që nuk përkojnë, dhe asnjë bilanc i përbashkët i verifikuar nuk është publikuar deri sot.

Pse mbaroi më 10 qershor

Data e fundit e betejës nuk është rastësi ushtarake: më 9 qershor 1999 u nënshkrua marrëveshja teknike e Kumanovës dhe më 10 qershor nisi tërheqja e forcave jugosllave, e shoqëruar nga rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit. Beteja pushoi sepse lufta pushoi. Kjo e vë Pashtrikun në një pozicion të veçantë: është njëkohësisht kulmi ushtarak i UÇK-së dhe operacioni që nuk pati kohë të japë rezultatin e vet strategjik.

Çmimi

Luftimet u zhvilluan në lartësi, në terren të hapur, kundër pozicioneve të fortifikuara — kushtet më të vështira që mund të zgjidhen. Shumë nga të rënët ishin vullnetarë të ardhur nga Shqipëria dhe nga diaspora, njerëz pa përvojë ushtarake që kishin kaluar kufirin javë më parë. Ata u kthyen në Kosovë në të njëjtat ditë kur qindra mijëra të tjerë po ktheheshin nga eksodi, në drejtim të kundërt me rrjedhën e dy muajve të fundit.

Trashëgimia

Pashtriku dhe Koshareja janë sot dy nga vendet më të vizituara përkujtimore të Kosovës, dhe data 10 qershori mbahet si fund i luftës. Në kujtesën ushtarake, operacioni "Shigjeta" mbetet dëshmia se një formacion i lindur në fshatrat e Drenicës tetëmbëdhjetë muaj më parë arriti, në fund, të vepronte si ushtri.