Muzeu Etnografik i Beratit: një shtëpi e shekullit të 18-të që flet për jetesën shqiptare

TIRANË — Në lagjen Mangalem të Beratit, një ndërtesë e shekullit të 18-të me çardak të hapur pret vizitorët me të njëjtin ritual që priti dikur miqtë e një familjeje të pasur beratase. Muzeu Kombëtar Etnografik, i hapur për herë të parë në vitin 1979 dhe i restauruar rishtas pas tre vjetësh mbyllje, mbledh rreth 1300 objekte që dokumentojnë mënyrën e jetesës në qytet dhe në zonat përreth tij — nga shekulli i 19-të deri në gjysmën e parë të shekullit të 20-të.

Pse ka rëndësi

• Muzeu ndodhet në një shtëpi karakteristike të stilit "çardak" të shekullit të 18-të, tipike për trevën beratase.
• Koleksioni prej ~1300 objektesh përfshin zbulime arkeologjike që datojnë 2500 vjet më parë, duke dëshmuar traditën e hershme artizanale të zonës.
• Rihapja e muzeut pas restaurimit synon të forcojë rolin e Beratit si destinacion ku "historia, tradita dhe mikpritja shqiptare takohen në çdo hap", sipas ministrit të Kulturës Blendi Gonxhja.

Arkitektura e vetë ndërtesës është pjesë e rrëfimit. Wikipedia e shqipes shenjon se bëhet fjalë për një "godinë dykatëshe trishekullore, tipike e trevës beratase". Kati i parë imiton një rrugicë mesjetare me dyqane tradicionale në të dy anët; aty gjendet edhe pavioni i lashtësisë dhe objekte të përdorura për përpunimin e ullirit. Kati i dytë hapet me çardakun për pritje miqsh — element kyç i shtëpisë shqiptare në këtë zonë — dhe vazhdon me arkivin, tezgjahun, dhomën e pritjes së fshatit, kuzhinën me oxhakun e saj, dhe dhomën e pritjes së qytetit. Mjediset e jashtme ruajnë "objekte origjinale, masive dhe funksionale të kulturës sonë popullore", sipas përshkrimit enciklopedik.

Zëri raporton se vizitorët e huaj e krahasojnë katin e dytë me banesat tradicionale të Lindjes së Mesme — një turist citohet të ketë gjetur "ngjashmëri me banesat tradicionale që kam parë në Lindjen e Mesme". Të tjerë veçojnë "dhomën e miqve dhe mënyrën si paraqitet jeta familjare e shqiptarëve ndër shekuj". Miklor Pasku, Drejtor i Qendrës Muzeore Berat, i tha Zërit se vizitorët "shohin nga afër, prekin, dëgjojnë traditat, historinë edhe mënyrën e jetesës së të parëve tanë" — kryesisht të huaj, por edhe grupe shkollash dhe fëmijësh.

Saimir Plaja, Përgjegjës i muzeut etnografik, i sqaroi Zërit se ekspozita nuk kufizohet në qytet: "flitet për mënyrën e jetesës si në zonën e qytetit ashtu edhe në zonat përreth qytetit të Beratit". Këtë vit, sipas specialistëve të muzeut të cituar nga Zëri, janë ekspozuar për herë të parë disa zbulime arkeologjike që datojnë rreth 2500 vjet më parë — dëshmi të traditës së hershme artizanale të zonës.

Ministri i Kulturës Blendi Gonxhja, i cituar nga Java News, e vlerësoi restaurimin si investim që "ka ruajtur autenticitetin dhe vlerat monumentale të objektit", ndërsa "rimuzealizimi, ndriçimi i ri dhe restaurimi i koleksioneve e shndërrojnë këtë 'shtëpi muze' në një adresë të rëndësishme të kujtesës dhe identitetit tonë kulturor". Rihapja, sipas tij, është "një investim në trashëgimi, kulturë dhe turizm".

Muzeu Etnografik i Beratit nuk është i vetëm në hartën e muzeve etnografikë shqiptarë. Java News e vendos në kontekst më të gjerë: në Durrës, një koleksion i veçantë armësh dhe objektesh historike po ndërtohet në Shkozet nga Adrian Sinani, emigrant shqiptar mes SHBA-së dhe Shqipërisë, me profesion specialist muzeu. Koleksioni i Sinanit, i raportuar nga Ekonomia Online dhe Telegrafi, përfshin dëshmi nga Luftërat Botërore deri në rënien e regjimit komunist — një kronologji që plotëson, pa e zëvendësuar, fokusin e shekullit të 19-të dhe të 20-të të muzeut beratas. Vendosja në Shkozet, zonë kryesisht industriale, synon të tërheqë vizitorë jashtë qendrës historike të Durrësit — strategji e kundërt me atë të Beratit, ku muzeu ndodhet në zemër të qendrës historike.

Çardaku, hajati, oxhaku, enët prej balte — këta janë personazhet e vërtetë të muzeut. Nuk flasin vetë, por vizitorët, shqiptarë dhe të huaj, u japin zë. Plaja e Pasku i menaxhojnë; Gonxhja i financoi restaurimin. Shtëpia e shekullit të 18-të, megjithatë, mbetet skena ku kjo dramë e vogël etnografike zhvillohet — një skenë që, pas tre vjetësh heshtje, është sërish e hapur.

Burimet:

• Java News — rihapja e muzeut me 1300 objekte, citim i ministrit Gonxhja
• Zëri — vizitorët, arkitektura çardak, dhe zbulimet arkeologjike 2500-vjeçare
• Wikipedia (shqip) — përshkrimi arkitektonik dhe i koleksionit
• Ekonomia Online — koleksioni i Adrian Sinanit në Durrës
• Telegrafi — koleksioni i Adrian Sinanit në Durrës

— Redaksia ZHURMA