Kapan Han: hani i mesjetës që Shkupi po përpiqet ta ringjallë

SHKUP — Kryetari i Qytetit të Shkupit, Orce Gjorgjievski, ka premtuar se do të kërkojë kompetencat për Kapan Hanin, objektin e mesjetë që rrjedh në Çarshinë e Vjetër, me qëllim ta kthjë atë në funksion me investime të qeverisë lokale. Deklarata u bë gjatë emisionit IMPAKT në TV Shenja, ku Gjorgjievski e krahasonte me projektet e rikonstruksionit të Kalës së Shkupit dhe të Akuaduktit, të cilat pritet të hapen për vizitorë së shpejti.

Pse ka rëndësi

• Kapan Han është një nga panoret e të bukura të arkitekturës osmane në Shkup, i ndërtuar në mes të shekullit të 15-të nga Isa-Beg Isakoviqi.
• Objeti ka qenë i harruar për dekada dhe ringjallja e tij do të rivendosë pjesë të trashëgimisë kulturore të Çarshisë së Vjetër.

Sipas Wikipedia-së angleze, Kapan Han (Hani i Kapanit) është një han — karavanserai — i ndërtuar në mes të shekullit të 15-të nga gjenerali bosnjan Isa-Beg Isakoviqi, sunduesi i Skopsko Krajiştit, për të siguruar të ardhura të rregullta për vakëfin e tij. Emri i hanit vjen nga fjalja arabike kabban, një pajisje për matjen e peshës së mallrave të shitura në hyrjen e hanit. Ndërtesa ka sipërfaqe 1.086 m², dy hyrje, kat të ulët dhe kat të dytë, me 44 dhomë për mysafirë dhe tregtarë me karavanat e tyre, ndërsa në anën lindore ishte hapësirë për kafshët.

Wikipedia e shqipes shpjegon kontekstin më të gjerë të ndërrimit: Isa-Beg Isakoviqi, i njohur edhe si Gazi Isa Begu, ishte gjeneral osman me origjinë fisnike bosnjane, i burgosur më herët nga osmanët pastaj adoptuar dhe konvertuar. Ai u emërua sanxhak-bej i Shkupit në pranverën e vitit 1439 dhe më pas i Bosnjës. Në Shkup, ai ndërtoi një numër të rëndësishëm objekteve që formuan Çarshinë e Vjetër: Hamamin Çifte, Kapan Hanin, Xhaminë e Ishak Beut (kushtuar atij të tij), medresen dhe bibliotekën brenda xhamisë — një nga bibliotekat e para islame në Evropë. Të gjitha këto i përkisnin vakëfës së tij.

Ky Vendim i Gjorgjievskit për të marrë kompetencat mbi Kapan Hanin vjen pasi qeveria qendore ka investuar në rikonstruksimin e Kalës dhe Akuaduktit. Kryetari tha se do të flasë menjëherë me Ministrin e Kulturës, Lutkov, për të kërkuar lejen për të investuar apo për të marrë kompetencat vendore mbi objektin. Është një hapi i rëndësishëm, pasi për vite Kapan Hanin ka qenë i lënë pa investime, duke u prekur nga koha dhe paqëndrimi juridik mbi pronësinë dhe menaxhimin e tij.

Historikisht, hanet ishin zemra e jetës tregtare në Çarshinë e Vjetër të Shkupit. Kapan Han, me 44 dhomat e tij dhe hapësirën për kafshët, shërbeu si stacioni i natës për tregtarët që kalonin nga Shkupi drejtpërdrejt. Emri Kapan vjen nga funksioni i matjes së peshës — një detaj që tregon se sa të rregullt ishte tregtia këtu. sot, Çarshia e Vjetër vazhdon të jetë qendra e jetës kulturore dhe turistikë të Shkupit, por Kapan Han i është mbetur i mbyllur dhe i degraduar, një dëmtim vizual dhe funksional në mes të rikonstruksioneve të tjera.

Ringjallja e Kapan Hanit nuk është vetëm çështje arkitekture. Ajo do të kthejë në jetë një dritare drejt organizimit të tregtisë osmane, drejt mënyrës se si vakëfet financonin shërbime publike, dhe drejt roleve që luajtë figurat si Isa-Beg Isakoviqi në formimin e qytetit modern. Nëse projekti do të realizohet, Shkupi do të fitojë jo vetëm një monument të restauruar, por një hapësire të re kulturore që të rrëfejë historinë e një qyteti që ka qenëprudës për shekuj.

Burimet:

• almakos.com — Kryetari Gjorgjievski premton se do të kërkojë kompetencat për Kapan Hanin dhe do të flasë me Ministrin e Kulturës
• Wikipedia (shqip) — Biografia e Gazi Isa Begut dhe lista e objekteve që ai ndërtoi në Çarshinë e Vjetër të Shkupit
• Wikipedia (anglisht) — Përshkrimi arkitekturonik, etimologjia dhe funksioni i Kapan Hanit si karavanserai

— Redaksia ZHURMA