Rubrika
Antikiteti Ilir
Ilirët — populli i parë i njohur i trojeve tona: mbretëritë, mbretëreshat, qytetet antike dhe perandorët ilirë të Romës. Aty ku nis filli ynë.
Ndiq këtë temë: RSS Buletini i mëngjesit
Miti i kundërt: a ishin vërtet ilirët paraardhësit tanë?
Disa zëra pretendojnë se ilirët nuk janë gjak i shqiptarëve. E shqyrtojmë pohimin me ndershmëri — dhe shohim ç'thotë vërtet shkenca për prejardhjen tonë.
Justiniani: perandori ilir i Bizantit
Nga një fshat dardan pranë Nishit doli ligjvënësi më i madh i Bizantit: Justiniani, biri i një kombi ilir, që latinishten e foli si gjuhë amtare dhe Romën e ringriti gjysmë shekulli.
Konstandini i Madh dhe rrënjët ilire
Perandori që e ktheu Romën nga Roma drejt Lindjes lindi në Naisus, në zemër të Dardanisë — toka ilire ku, me maturi, mund të lexojmë një rrënjë të largët tonën.
Dioklec, perandori ilir që rindërtoi Romën
I lindur si Dioklec në Salonë të Dalmacisë, biri i një populli ilir u ngjit nga rangjet e ushtrisë në fronin perandorak dhe e shpëtoi Romën nga shthurja me reformën më të guximshme të lashtësisë.
Perandorët ilirë të Romës: kur Ballkani shpëtoi perandorinë
Në shekullin e tretë, kur Roma po shembej, ushtarë ilirë të dalë nga radhët e ushtrisë e ngritën përsëri perandorinë mbi këmbë — nga Klaudi Gotiku te Dioklecani.
Iliria nën Romën: provincat e perandorisë
Pas rënies së Skodrës më 168 p.e.s., trojet ilire u bënë provinca romake — Ilirik, Dalmaci, Epir i Ri, Prevalitanë — pa u shuar populli që i banonte.
Bylisi dhe Amantia: qytet-shtetet ilire të luginës së Vjosës
Mbi kodrat e Vjosës u ngritën dy qytete ilire — Bylisi me teatrin e tij dhe Amantia me stadiumin — që sundoheshin jo nga mbretër, por nga këshilla, magjistratë e kuvende.
Butrinti: nga miti te qyteti
Nga demi i plagosur i legjendës trojane te kolonia romake mbi kanalin e Vivarit — historia e Butrintit është historia e një qyteti ku miti u bë gur dhe guri u bë histori.
Apolonia: qyteti i dijes në brigjet ilire
Themeluar rreth vitit 588 p.e.s. mbi Vjosë, Apolonia u bë port tregtar, qendër filozofike dhe vendi ku i riu Oktavian mësoi se Cezari ishte vrarë.
Toponimet ilire: emrat që mbijetuan
Shkodra, Lezha, Durrësi, Drini, Mati — emra që rrodhën nga goja ilire deri te jona, dëshmi e gjallë e një populli që nuk u shkëput kurrë nga toka e vet.
Gjuha ilire dhe vijimësia me shqipen
Shqipja është bijë e një gjuhe paleoballkanike; hipoteza ilire mbetet më e fortë gjeografikisht se gjuhësisht, ndaj duhet mbajtur me krenari por edhe me ndershmëri.
Besimi dhe kultet e ilirëve
Ilirët nuk lanë tempuj të mëdhenj as kanun të shkruar feje; besimin e tyre e rrëfejnë emrat, monedhat dhe pllakat e shenjta — dielli, gjarpri, qielli dhe një varg perëndish krahinore që mbijetuan deri në folklorin shqiptar.