Kultura
Letërsia, artet, filmi dhe krijuesit bashkëkohorë shqiptarë.
Nga Muzeu
Enciklopedia e plotë →-
Sami Frashëri: enciklopedisti që e projektoi shtetin shqiptar para se ai të lindte
Enciklopedist i Perandorisë Osmane dhe arkitekt i fshehtë i kombit (1850–1904): qeveria, shkolla, kufijtë dhe alfabeti mbi letër, ndërsa vëllezërit udhëhiqnin Lidhjen dhe shkruanin vargun.
-
Anton Çetta: folkloristi që pajtoi gjakun
Profesor në Universitetin e Prishtinës, lindur në Gjakovë më 1920; udhëhoqi pajtimin e gjaqeve që e ktheu Kanunin kundër anës së tij më të errët (1920–1995).
-
Haxhi Zeka: ura mes Lidhjes së Prizrenit dhe Lidhjes së Pejës
Më 29 janar 1899 mblodhi rreth 450 krerë në Pejë, pezulloi gjakmarrjet dhe themeloi Besa-Besën — e njëjta fjalë e dhënë, njëzet vjet pas Prizrenit (1832–1902).
-
Lidhja Demokratike e Kosovës: partia që u bë shtet në hije
Themeluar në Prishtinë më 23 dhjetor 1989, ndërsa komunizmi binte në Evropën Lindore; brenda pak muajsh u bë trupi politik i një populli të tërë — rezistenca paqësore 1989–1999.
-
Ndoc Nikaj, ati i romanit historik shqiptar dhe botues shkodran
Prifti shkodran që hapi shtypshkronjën e parë të Shkodrës dhe botoi gazeta kur alfabeti shqip ishte i ndaluar me ligj; vdiq në një qeli të diktaturës më 16 janar 1951, 86 vjeç.
-
Naim Frashëri: poeti që i dha një atdhe në varg gjuhës së ndaluar
Lindur në Frashër (1846–1900): nëpunës osman në Stamboll ditën, redaktor i letërsisë së ndaluar natën; me Abdylin e Samiun i dha rrjetit shqiptar shpirtin — imagjinatën e një kombi.
-
Ushtria Çlirimtare e Kosovës: nga malet e Drenicës te çlirimi krah NATO-s
Lindi nga heqja e autonomisë më 1989 dhe nga shteti paralel nëpër bodrume; nga një grusht burrash të armatosur në Drenicë te lufta krah aleancës më të fuqishme në botë (1990s–1999).
-
Bjeshkët e Nemuna: tre shtete e ndajnë në letër, një popull i vetëm e quan shtëpi
Vargu më jugor i Dinarideve, me majën e Jezercës (2.694 m) si kulm të gjithë vargut; kufiri i 1913-s e ndau mes tre shteteve — bjeshka, kënga dhe Kanuni jo.
-
Letërsia shqipe: mes kujtesës së luftës dhe kërkimit të kontekstit
Shkrimtarët e brezave të ndryshëm i qasen traumës kolektive ndryshe, duke kaluar nga dëshmia e drejtpërdrejtë te rileximi historik i konflikteve.
-
Festa e Abetares: 14 vjet manifestim, ende me pengesa kufitare
Takimi vjetor i shkrimtarëve, botuesve dhe lexuesve shqiptarë vazhdon të hasë në vështirësi burokratike pavarësisht traditës së krijuar.
-
Dua Lipa: nga stadiumi i Meksikës te altara siciliane
Këngëtarja shqiptaro-britanike zgjeron hartën e turneusë dhe bashkëpunimeve kulturore, duke lidhur skenat më të mëdha me rrënjët e trashëgimisë.
-
Adrian Paci: nga diktatura në bienale, arti si dëshmi e migrimit
Skulptori dhe videoartisti shqiptar transformon përvojën personale të arratisjes nga regjimi komunist në vepra që eksplorojnë identitetin, kujtesën dhe trupin në lëvizje, duke u bërë zë ndërkombëtar për artin bashkëkohor.
-
Inva Mula: nga skena e Tiranës tek Scala dhe Elementi i Pestë
Sopranoja u largua nga Albania në vitet '90, u bë zonjë e parë e operas italiane dhe fitoi çmime ndërkombëtare, duke u kthyer në zërin më të njohur shqiptar në skenat botërore.
-
I Humburi i Kongolit: romani i vetëm shqiptar brenda diktaturës
Tridhjetë vjet pas botimit, asnjë roman shqiptar nuk ka qëndruar kaq sinqerisht pranë njeriut që komunizmi e prishi pa e mbytur.
-
Martin Camaj: gegnishtja si zgjedhje e modernizmit letrar
Profesor në Mynih, poet në Lenggries, gegë në shpirt — Camaj shkroi jashtë vendit letërsinë që nuk pati kush ta shkruante brenda tij.
-
Shqipja standarde: gjashtëdhjetë vjet pas Kongresit, ndarja që vazhdon
Gjashtëdhjetë vjet pas Kongresit të Drejtshkrimit, standardi po bëhet një zonë neutrale që askush nuk e flet. A vlen ende ky kompromis?
-
Polifonia e Labërisë: UNESCO e mbron, rrugët e braktisura e heshtin
Në Vlorë dhe Gjirokastër, grupe të moshuara këndojnë ende këngët që listat botërore i quajnë trashëgimi. Pas tyre nuk ka rresht të dytë.
-
Pas Kadaresë: harta e zbrazët e letërsisë shqipe në treg
Ismail Kadare vdiq më 1 korrik 2024. Një brez i tha lamtumirë. Pastaj? Libraritë shqiptare shesin ende vetëm atë.