Inva Mula: Nga skena e Tiranës tek 'Elementi i pestë' dhe Scala

TIRANË — Në vitin 1997, miliona njerëz pa e ditur emrin e saj. Zëri i Inva Mulës, duke kënduar "Il dolce suono" nga skena e çmendurisë së Lucias së Donizetti-t, doli nga kinematë të tëra botës si zëri i divës Plavalaguna në filmin "Elementi i pestë" të Luc Besson-it. Ishte një moment i rrallë ku opera shqiptare hynë në mainstream-in global — jo si kuriozitet eksotik, por si standard profesionist.

Mula lindi më 26 qershor 1963 në Tiranë, në një familje artistike. Babai Avni Mula, këngëtar dhe kompozitor me origjinë nga Gjakova, dhe nëna Nina Mula, soprano dhe muzikologe me origjinë ruse nga Izhevsku, e vendosën në një shtëpi ku muzika ishte gjuhë e përditshme. Sipas albaniansfightingcancer.org, Mula nisi mësimet e pianos në moshë shumë të vogël dhe dha koncertin e parë në moshën pesëvjeçare. Në vitin 1978, në moshën 15-vjeçare, u paraqit në Festivalin e Fëmijëve në Shkodër me këngën "Kur këndoj për ty moj nënë", të komponuar nga i ati — një detaj që sq.wikipedia.org e regjistron si një nga paraqitjet e saj të para publike.

Karriera ndërkombëtare nuk erdhi menjëherë. Mula fitoi konkursin "Këngëtarja Shqiptare" në Tiranë më 1987, më pas çmimin "George Enescu" në Bukuresht (1988) dhe konkursin "Butterfly" në Barcelonë (1992), sipas të njëjtave burime. Kthesa vendimtare erdhi më 1993, kur mori çmimin e parë në Operalia, konkursin e parë ndërkombëtar të organizuar nga Placido Domingo në Paris. operabase.com e liston këtë si pikën e nisjes së famës globale; albaniansfightingcancer.org shton se më pas dha koncerte me vetë Domingon nëpër botë, duke regjistruar njërin prej tyre për Sony në Opéra Bastille.

Repertori i saj është i lidhur ngushtë me bel canto-n italiane dhe heroinat franceze. Violetta në "La Traviata" të Verdi-t u bë rol i saj i njohur — e kënduar në Tokio, Bilbao, Los Angeles, Tuluzë, Verona, Orange, Madrid, Montpellier, Staatsoper të Vjenës, Deutsche Oper Berlin, Covent Garden, Opéra National de Paris, Toronto, Trieste, Avignon dhe, natyrisht, në Teatro alla Scala, sipas listës së operabase.com. Po ashtu, Gilda në "Rigoletto" dhe rolet e tjera si Micaela në "Carmen", Manon në Massenet, Nanetta në "Falstaff" të Verdi-t — këto të fundit nën drejtimin e Riccardo Muti-t në La Scala dhe Teatro Verdi të Busseto-s, sipas albaniansfightingcancer.org.

Mula ka qenë e pranishme edhe në skenat spanjolle — Madrid, Barcelona, Bilbao, Seville — ku albaniansfightingcancer.org raporton suksesin e saj si Amelia në "Simon Boccanegra" me Domingon dhe si Nedda në "Pagliacci" me José Cura-n. Bashkëpunimet me dirigjentë si Michel Plasson, Georges Prêtre, Zubin Mehta dhe Myung-Whun Chung e kanë çuar në koncerte në New York, Moskë, Shën Petersburg, Zagreb, Dubrovnik, Ljubljanë, Paris, Gjenevë dhe Tiranë.

Lidhja me Shqipërinë ka mbetur konstante. Në nëntor 2012, ajo drejtoi dhe këndoi koncertin jubilar të Pavarësisë, një ngjarje që albaniansfightingcancer.org e përshkruan si "historike" dhe që i solli titullin "Nderi i Kombit" nga Presidenti i Republikës. Po ashtu, qyteti i Shkodrës i dha titullin "Qytetare Nderi" gjatë promovimit të CD-së së saj me këngë popullore shqiptare, të regjistruara me Quartet Gaudi. CD-ja "Për Ty Atdhe", e regjistruar me orkestrën RTV Ljubljana, pasoi këtë periudhë, me koncerte në Kosovë dhe Maqedoni.

Në pranverën 2015, Mula u provua për herë të parë si regjisore skenike, duke nënshkruar një prodhim të "Pagliacci"-t në Teatrin Kombëtar të Operas në Tiranë — duke kënduar njëkohësisht rolin e Neddës. albaniansfightingcancer.org raporton se kjo "dublë" u vlerësua nga publiku dhe shtypi ndërkombëtar. Ajo e përsëriti eksperiencën në shtator 2017 me "Pêcheur des Perles" të Bizet-s, po aty.

Jeta personale, sipas en.wikipedia.org dhe sq.wikipedia.org, përfshin martesën me kompozitorin Piro Çako (1987–2010), me të cilin ka një djalë, dhe më pas martesën me sipërmarrësin kosovar Hetem Ramadani nga viti 2009. Në vitet '90 ajo ndryshoi emrin nga Inva Mula Çako në Inva Mula — një zgjedhje që en.wikipedia.org e regjistron si përcaktim profesional, jo thjesht biografik.

Çfarë e veçon Mulën në peizazhin e sopranove ndërkombëtare është jo thjesht shtrirja gjeografike e karrierës, por modaliteti i hyrjes në të: pa agjenci perëndimore në fillim, pa shtet pas saj, me konkurse si kanal i vetëm ekzistence. Nga Operalia në Paris deri tek "Elementi i pestë" dhe më tej — një karrierë që burimet e ndryshme e përshkruajnë si të ndërtuar mbi zë dhe disiplinë, jo mbi infrastrukturë kombëtare të artit. Në moshën 60-vjeçare, ajo vazhdon të jetë e pranishme si interprete, regjisore dhe — sipas operabase.com — me kredi të vazhdueshme në skenat kryesore të operas botërore.

Burimet:

• operabase.com — karrierën dhe repertorin ndërkombëtar
• albaniansfightingcancer.org — biografinë, çmimet, koncertet në Shqipëri dhe regjisorinë
• sq.wikipedia.org — të dhëna biografike dhe familjare
• en.wikipedia.org — karrierën, bashkëpunimet dhe jetën personale

— Redaksia ZHURMA