Kultura
Letërsia, artet, filmi dhe krijuesit bashkëkohorë shqiptarë.
Nga Muzeu
Enciklopedia e plotë →-
Sami Frashëri: enciklopedisti që e projektoi shtetin shqiptar para se ai të lindte
Enciklopedist i Perandorisë Osmane dhe arkitekt i fshehtë i kombit (1850–1904): qeveria, shkolla, kufijtë dhe alfabeti mbi letër, ndërsa vëllezërit udhëhiqnin Lidhjen dhe shkruanin vargun.
-
Anton Çetta: folkloristi që pajtoi gjakun
Profesor në Universitetin e Prishtinës, lindur në Gjakovë më 1920; udhëhoqi pajtimin e gjaqeve që e ktheu Kanunin kundër anës së tij më të errët (1920–1995).
-
Haxhi Zeka: ura mes Lidhjes së Prizrenit dhe Lidhjes së Pejës
Më 29 janar 1899 mblodhi rreth 450 krerë në Pejë, pezulloi gjakmarrjet dhe themeloi Besa-Besën — e njëjta fjalë e dhënë, njëzet vjet pas Prizrenit (1832–1902).
-
Lidhja Demokratike e Kosovës: partia që u bë shtet në hije
Themeluar në Prishtinë më 23 dhjetor 1989, ndërsa komunizmi binte në Evropën Lindore; brenda pak muajsh u bë trupi politik i një populli të tërë — rezistenca paqësore 1989–1999.
-
Ndoc Nikaj, ati i romanit historik shqiptar dhe botues shkodran
Prifti shkodran që hapi shtypshkronjën e parë të Shkodrës dhe botoi gazeta kur alfabeti shqip ishte i ndaluar me ligj; vdiq në një qeli të diktaturës më 16 janar 1951, 86 vjeç.
-
Naim Frashëri: poeti që i dha një atdhe në varg gjuhës së ndaluar
Lindur në Frashër (1846–1900): nëpunës osman në Stamboll ditën, redaktor i letërsisë së ndaluar natën; me Abdylin e Samiun i dha rrjetit shqiptar shpirtin — imagjinatën e një kombi.
-
Ushtria Çlirimtare e Kosovës: nga malet e Drenicës te çlirimi krah NATO-s
Lindi nga heqja e autonomisë më 1989 dhe nga shteti paralel nëpër bodrume; nga një grusht burrash të armatosur në Drenicë te lufta krah aleancës më të fuqishme në botë (1990s–1999).
-
Bjeshkët e Nemuna: tre shtete e ndajnë në letër, një popull i vetëm e quan shtëpi
Vargu më jugor i Dinarideve, me majën e Jezercës (2.694 m) si kulm të gjithë vargut; kufiri i 1913-s e ndau mes tre shteteve — bjeshka, kënga dhe Kanuni jo.
-
Alfabeti i Elbasanit: 40 shkronja origjinale në një dorëshkrim të vetëm
Më 1761 dikush — me gjasë Grigori i Durrësit — shkroi ungjijtë shqip me një alfabet prej 40 shkronjash krejt origjinale. Asnjë dokument i dytë me të nuk është gjetur.
-
Letërsia arbëreshe e Rilindësve të Romës: pse mbeti e palexuar
Nga Jeronim de Rada te Zef Serembe, arbëreshët shkruan më mirë shqipen se vetë shqiptarët. Njëqind vjet vonë, veprat e tyre fle në bibliotekat e Kalabrisë.
-
Pse Prishtina ka vetëm një librari fëmijësh për 200 mijë banorë?
Prishtina ka 200 mijë banorë. Ka një librari kryesore për fëmijë. Në Zvicër, një qytet i kësaj madhësie do kishte dhjetë.
-
Bar Ilirian në Oerlikon: 35 vjet identitet shqiptar në Zyrih
Bar Ilirian hapi në 1990 kur erdhi vala e parë e emigrantëve nga Kosova. Sot kafe-pijetorja më e vjetër shqiptare e Zvicrës përballet me gjeneratën e dytë që flet gjermanisht.
-
Identiteti shqiptar: çfarë e mban gjallë përtej kufijve të fesë
Pashko Vasa e tha: 'Feja e shqiptarit asht shqiptaria'. Gjuha, besa, trojet, pluralizmi fetar toleron — karakteristika të kombit që nuk kanë vdekur.
-
Arbëreshët dhe arvanitët: pesë shekuj identiteti në diasporë
300,000 arbëreshë në Itali dhe arvanitë në Greqi me gjuhë "seriozisht e rrezikuar" nga UNESCO — diaspora më e vjetër e kombit, dy popuj me të njëjtën rrënjë dhe fate të ndryshme.
-
Modernizmi i hershëm: Noli, Konica, Koliqi dhe brezi që e bëri shqipen letrare
Midis dy luftërave, një brez i vogël por i jashtëzakonshëm — Noli, Konica, Koliqi, Lasgushi, Kuteli — e ngriti shqipen nga gjuhë kushtrimi në gjuhë arti të mirëfilltë.
-
Gjergj Fishta dhe 'Lahuta e Malcís'
Frati françeskan nga Zadrima që i dha shqipes epin e saj kombëtar — dhe që diktatura u përpoq ta fshijë, deri edhe nga varri.
-
Letërsia shqipe: pesë shekuj në fjalë
Nga "Meshari" i Buzukut (1555) te zëri botëror i Kadaresë: harta e plotë e një letërsie që e mbajti gjuhën gjallë kur kombi ende s'kishte shtet.
-
Trashëgimia shqiptare: kultura që mban kombin bashkë
Pa shtet të vetin për shekuj, shqiptarët ruajtën kombin jo në kufij e zyra, por në kod, këngë, veshje e gur — një trashëgimi që mban një popull bashkë nga Çamëria te diaspora.