Operacioni "Shigjeta": thyerja e kufirit në Pashtrik dhe heshtja në Prishtinë

PRIZREN — Njëzet e shtatë vjet pas fundit të majit të vitit 1999, Ushtria Çlirimtare e Kosovës rikthehet në vëmendjen publike përmes njërit prej episodeve të saj më kritike dhe ushtarakisht më domethënëse: Operacionit "Shigjeta". I zhvilluar në malin e Pashtrikut, ky aksion shënoi kalimin e përgjithshëm nga lufta guerile në një përballje të mirëfilltë frontale me forcat serbe. Përkujtimi i tij në Prizren mblodhi figura kyçe ushtarake dhe politike, duke zbuluar haptazi një kontrast të thellë mes peshës historike të operacionit dhe vëmendjes tërësisht periferike që ai merr sot nga aparati shtetëror i Kosovës.

Pse ka rëndësi

• Operacioni "Shigjeta" shënoi kalimin e UÇK-së në një ushtri të aftë për fronte të gjera dhe operacione masive tokësore.
• Sulmi frontal detyroi forcat serbe të zbulonin pozicionet e tyre, duke lehtësuar goditjet ajrore të NATO-s.
• Pavarësisht ndikimit të drejtpërdrejtë në kapitullimin e Serbisë, protagonistët denoncojnë heshtjen institucionale rreth kësaj beteje.

Sipas burimeve mediatike, duke përfshirë raportimet nga Lajmi.net dhe Agjencia Telegrafike Shqiptare (ATSH), organizimi i këtij sulmi kulmoi në fund të majit 1999. Urdhri zyrtar për të ndërhyrë, i lëshuar fillimisht më 25 maj, u pasua të nesërmen nga një ofensivë masive e cila u zhvillua pa ndërprerje deri më 10 qershor. Gjatë manifestimit të organizuar nga Shoqata "Shigjeta", përfaqësuesi Muhamet Ibrahimi, i cituar nga Lajmi.net, e vendos atë në histori si "operacionin më të madh frontal dhe më masiv" të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Zbulimi i ushtrisë serbe para NATO-s

Ndryshimi strategjik nga grupet guerile tek formacionet e rregullta tokësore mbështetej në llogaritje taktike dhe lëvizje të sinkronizuara. Ushtria e Beogradit, nën trysninë e fushatës ajrore të Perëndimit, ishte e tërhequr pas një kamuflimi të thellë për të shmangur dëmet. Përplasja e drejtpërdrejtë në malin e Pashtrikut prishi balancën në fushëbetejë. Ibrahimi thekson për ATSH dhe Lajmi.net se pikërisht ky koordinim mes veprimeve tokësore shqiptare dhe atyre ajrore ndërkombëtare i dha mundësi forcave të NATO-s që "të identifikojnë dhe të godasin më saktë objektivat armike". Aksioni zhveshi ushtrinë serbe nga fshehtësia, duke e detyruar atë të dalë në terren të hapur për t'iu përgjigjur sulmeve tokësore.

Krijimi i këtyre rrethanave të reja luftarake, sipas Ibrahimit, pati një ndikim të pakthyeshëm në planin diplomatik dhe drejtpërdrejt "përshpejtoi kapitullimin" e makinerisë së Sllobodan Millosheviçit (sipas Lajmi.net). Po ashtu, një tjetër dimension i domosdoshëm theksohet nga PrizrenPress: fjalimi i kryetarit të Komunës së Prizrenit, Shaqir Totaj. Ai sqaron se hapja e atij fronti specifik në shpatet e Pashtrikut kishte si qëllim shtesë thyerjen fizike të kufirit, që të hapeshin korridore furnizimi dhe ndihme për popullsinë e mbërthyer nga konflikti.

Mobilizimi që sfidoi Beogradin

Një aspekt themelor që trajtohet në këto refleksione ishte shkalla e mobilizimit njerëzor, e cila i dha "Shigjetës" një ngjyrim thellësisht pan-shqiptar. PrizrenPress citon ish-shefin e Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së, Agim Çeku, i cili vë në pah gatishmërinë masive për sakrificë. Në ato momente tepër kritike të luftës, thekson ai për ATSH, u vu re një fluks i jashtëzakonshëm, teksa vullnetarë nga Kosova dhe diaspora mbushën radhët e ofensivës, duke mos u zmbrapsur pavarësisht faktit që "bombardimet vazhdonin".

Ky bashkim thelbësor e çoi trupën shqiptare në atë "shkallë zhvillimi" ku ajo mund të operonte në mënyrë sulmuese me një efikasitet të gjerë tokësor. Çeku shton një detaj domethënës rreth reagimit psikologjik dhe propagandistik të kundërshtarit. Nga pamundësia për të logjikuar se si një ushtri kryengritëse e arriti këtë shkallë efikasiteti, Lajmi.net e citon Çekun të shprehet se ushtarakët serbë refuzojnë haptazi ta pranojnë autorësinë e planit nga kosovarët, duke pohuar gjerësisht se një operacion aq masiv ishte përgatitur ekskluzivisht "në zyrat e Uashingtonit".

Sipas kryetarit Totaj, kjo rezistencë ballore thekson në thelb natyrën e saktë të atij konflikti që ndryshoi rajonin. Siç e përcjell PrizrenPress dhe Lajmi.net, Totaj deklaron ashpër përballë narrativave keqdashëse: "Nuk jemi zullumqarë, jemi çlirimtarë". Ai e cilëson sakrificën si garancinë mbi të cilën u ngrit arkitektura politike, duke rikujtuar se gjakderdhja në Pashtrik faktikisht theksoi vijat kufitare mbi të cilat mbështetet shteti i sotëm i Kosovës.

Paradoksi i kujtesës dhe heshtja e shtetit

Megjithatë, pikërisht shteti në Prishtinë, arkitektura e të cilit varet nga këto beteja, ngurron ta kthejë Operacionin "Shigjeta" në qendër të diskursit historik dhe shtetëror. Raportimet nxjerrin në pah një pakënaqësi të prekshme dhe një zhgënjim të thellë te protagonistët e fushëbetejës. Agim Çeku i deklaron rreptësisht agjencisë shtetërore ATSH dhe portalit Lajmi.net se pavarësisht faktit që sipas tij ka qenë beteja më e lavdishme, operacioni "ka mbetur në heshtje, edhe nga ana jonë, por edhe armikut".

Kjo anomali e memories paraqet sfidat e vazhdueshme se si klasa politike në Prishtinë e shkruan dhe e formalizon historinë e vet shtet-formuese. Ndonëse ushtarakisht mbetet aksioni që futi nën morsë logjistikën serbe duke e koordinuar de facto UÇK-në me NATO-n, nga pikëpamja e protokollit, kjo ngjarje masive gjen jehonë vetëm te aktivitetet memoriale të shoqatave të dala nga lufta apo fjalimet periodike lokale. Kjo flet vëllime për thelbin e politikave të kujtesës që kultivon Kosova e pasluftës: ku ngjarjet thelbësore dhe operacionet që faktikisht fituan pavarësinë lihen të mjegullohen nga dritarja e institucioneve. Në vend të nderimit strukturor shtetëror, trajtimi i Pashtrikut kthehet në një punë pasioni nga veteranët, duke lënë historinë të mbrohet vetëm nga ata që e shkruan atë në vijën e parë të frontit.

Burimet:

• PrizrenPress — Në Prizren shënohet 27-vjetori i operacionit të UÇK-së "Shigjeta"
• Lajmi.net — 27 vjet pas “Shigjeta”, vlerësohet operacioni më i lavdishëm i UÇK-së
• ATSH — "Shigjeta" vlerësohet operacioni më i lavdishëm i UÇK-së

— Redaksia ZHURMA