Divizioni i Parë Malësor (1. Gebirgs-Division)

Divizioni i Parë Malësor (gjermanisht: 1. Gebirgs-Division) ishte një formacion elitar i Wehrmacht-it gjerman, i krijuar më 9 prill 1938 në Garmisch-Partenkirchen duke rrënjosur nga Brigada Malore (Gebirgs Brigade) e formuar më 1 qershor 1935. Në korrik të vitit 1943, Regjimenti i 98-të i këtij divizioni po kalonte nëpër tokat shqiptare drejt Greqisë, kur u prit afër fshatit Barmash dhe hakmarrja që pasoi lau 107 civilë të vrarë në Borovë e 18 në Barmash — një nga krimet më të rënda naziste kundër popullsisë civile shqiptare.

Pse ka rëndësi

• U krijua më 9 prill 1938 në Garmisch-Partenkirchen si formacion elitar Gebirgsjäger me shenjën e Edelweiss-it; mori pjesë në pushtimin e Polonisë (1939) dhe të Francës (1940) dhe në Operacionin Barbarossa (1941).
• Regjimenti i 98-të kaloi nëpër Kolonjë në korrik 1943 dhe u prit afër Barmashit; reprizalja gjermane vrau 107 civilë në Borovë dhe 18 në Barmash më 6 korrik 1943.
• Po ato njësi, me milicinë bashkëpunëtore çame, kryen masakrën e Paramithisë në Çamëri midis 19 dhe 29 shtatorit 1943 — 201 civilë grekë të vrarë.
• Divizioni mbetet ndër formacionet e Wehrmacht-it me dosjen më të rëndë të krimeve të luftës.

Një formacion elitar malor

Divizioni i Parë Malësor (gjermanisht: 1. Gebirgs-Division) u formua më 9 prill 1938 në Garmisch-Partenkirchen, në Bavari, duke rrënjosur nga Brigada Malore (Gebirgs Brigade) e krijuar më 1 qershor 1935. Ishte një nga formacionet më të afta të ushtrisë gjermane për luftën në terren malor, me trupa Gebirgsjäger të trajnuara posaçërisht për Alpet. Shenja e tij ishte Edelweiss-i (lulja e borës), e qëndisur mbi jakë. Divizioni mori pjesë në pushtimin e Polonisë në shtator 1939 dhe të Francës në maj–qershor 1940.

Nga Kaukazi te Ballkani

Pas fillimit të Operacionit Barbarossa më 22 qershor 1941, divizioni u hodh në frontin lindor: kapi Lvivin, thyeu Linjën Stalin dhe arriti te lumenjtë Dniepr e Mius. Në maj 1942 mori pjesë në Betejën e Dytë të Kharkovit dhe në ofensivën drejt Kaukazit. Më 21 gusht 1942, si një veprim propagandistik, një detachment i divizionit ngriti flamurin gjerman mbi majën e Elbrusit — një feat që Goebbelsi e bëri publik, por që i shkaktoi zemërim Hitlerit. Në prill 1943 divizioni u dërgua në Jugosllavi për Operacionin Schwarz (Rasti i Zi), kundër partizanëve, dhe më pas në Greqi për operacione kundër-partizane.

Kalimi nëpër Shqipëri — korriku 1943

Në verën e 1943-shit, pas Operacionit Schwarz në Mal të Zi, njësitë e Regjimentit të 98-të të Divizionit të Parë Malësor po lëviznin nëpër Shqipëri drejt jugut, për t'u ribashkuar me forcat kryesore gjermane në Janinë. Rruga i kalonte përmes rrethit të Kolonjës. Më 6 korrik 1943, afër fshatit Barmash, kolona u sulmua nga dy anë prej partizanëve shqiptarë të Lëvizjes Nacionalçlirimtare, të komanduar nga Riza Kodheli. Burimet shqiptare flasin për mbi 60 ushtarë gjermanë të vrarë dhe shkatërrim të madh të automjeteve; raporti i majorit gjerman Reinhold Klebe, përkundrazi, raportoi vetëm katër të plagosur lehtë — një hendek tipik mes pretendimeve të palëve. Në hakmarrje, forcat gjermane dogjën fshatin Borovë dhe vranë 107 civilë — pleq, gra e fëmijë, disa prej tyre të djegur të gjallë brenda kishës së fshatit. Edhe fshati fqinj Barmash pësoi: 18 civilë u masakruan para se trupat të largoheshin drejt Greqisë.

Paramithia, tre muaj më vonë

Po ato njësi të Wehrmacht-it, së bashku me milicinë bashkëpunëtore çame, kryen midis 19 dhe 29 shtatorit 1943 masakrën e Paramithisë në Çamëri, ku u vranë 201 civilë grekë — 49 prej tyre pushkatuar brenda kopshtit të shkollës fillore. Ngjarja, e ndërthurur me polemikat nacionaliste mbi emrin e vetëm, mbetet një nga plaget më të thella të trevës.

Trashëgimia

Divizioni i Parë Malësor mbetet ndër formacionet e Wehrmacht-it me dosjen më të rëndë të krimeve të luftës, nga Polonia te Kaukazi e te Ballkani. Në Shqipëri, emri i tij lidhet ngushtë me Borovën dhe Barmashin — simbolet e hakmarrjes së verbër naziste ndaj një populli të paarmatosur, të ruajtura në kujtesën kombëtare si dëshmi e vuajtjeve të vitit 1943.