Vend · Lufta e Kosovës
Batajnica
Varrezat pranë Beogradit ku Serbia fshehu trupat e civilëve të Kosovës
Varrezat masive pranë Beogradit ku forcat serbe fshehën trupat e civilëve shqiptarë të vrarë në 1999 — nyja ku takohen Suhareka dhe Izbica
Batajnica është një periferi e Beogradit — dhe emri i një prej krimeve më të ftohta të luftës së Kosovës. Brenda kompleksit të Njësisë Speciale Antiterroriste (SAJ) të policisë serbe, larg syve të Kosovës, u hapën varreza masive ku përfunduan trupat e qindra civilëve shqiptarë të vrarë në vitin 1999. Trupat ishin ngarkuar në kamionë e kamionë frigoriferë dhe ishin transportuar qindra kilometra në thellësi të Serbisë — jo për t'i varrosur, por për t'i zhdukur. Batajnica nuk është një masakër; është vendi ku u mblodhën provat e shumë masakrave, dhe ku përpjekja për t'i fshirë ato u kthye, në fund, kundër vetë fshehësve.
Pse ka rëndësi
- Batajnica është një periferi e Beogradit ku, brenda kompleksit të Njësisë Speciale Antiterroriste (SAJ) të policisë serbe, u hapën varreza masive për të fshehur trupat e civilëve shqiptarë të vrarë në Kosovë gjatë vitit 1999.
- Sipas regjistrit forenzik dhe Fondit për të Drejtën Humanitare, nga varrezat e Batajnicës u nxorën rreth 744 trupa — pjesa dërrmuese civilë, mes tyre gra, fëmijë e të moshuar.
- Operacioni, i njohur me termin policor «asanacija», synonte të këpuste lidhjen mes viktimës dhe vendit të krimit; varrezat u ekshumuan në vitet 2001–2002, pasi mediat serbe zbuluan ekzistencën e tyre.
- ICTY-ja e trajtoi zhvendosjen dhe fshehjen e trupave si pjesë të ndërmarrjes kriminale të përbashkët: Vlastimir Đorđević u dënua për këtë më 2011, dhe i njëjti operacion u pasqyrua në aktgjykimin Milutinović të vitit 2009.
Çfarë ndodhi
Gjatë fushatës serbe në Kosovë (mars–qershor 1999), forcat e MUP-it dhe të ushtrisë jugosllave nuk i lanë gjithmonë trupat e të vrarëve aty ku ranë. Në shumë raste — Suharekë, Mejë, e tjera — të vdekurit u ngarkuan në kamionë dhe u zhvendosën. Një pjesë e këtyre trupave u transportuan tej kufirit administrativ, brenda Serbisë, dhe u groposën fshehurazi në disa vendvarrime. Më i madhi ishte Batajnica, brenda bazës së Njësisë Speciale Antiterroriste (SAJ) afër Beogradit. Sipas regjistrit forenzik dhe Fondit për të Drejtën Humanitare (HLC), nga varrezat e Batajnicës u nxorën rreth 744 trupa — pjesa dërrmuese civilë shqiptarë të Kosovës, mes tyre gra, fëmijë e të moshuar. Qëllimi i operacionit, i njohur me termin policor «asanacija» (pastrim i terrenit), ishte të këputej lidhja mes viktimës dhe vendit të krimit, që asnjë hetues ndërkombëtar të mos i gjente kurrë.
Si dolën në dritë
Skema u thye nga vetë provat e saj. Në prill 1999, një kamion frigorifer plot me trupa u gjet i fundosur në Danub afër Tekijës, në lindje të Serbisë; lajmi u shtyp brenda vendit, por ngjarja mbeti. Pas rënies së Millosheviçit, në vitin 2001 mediat serbe (B92 e të tjera) zbuluan ekzistencën e varrezave masive brenda Serbisë, dhe nën presion ndërkombëtar nisi ekshumimi. Varrezat e Batajnicës u hapën në vitet 2001–2002. Trupat e nxjerrë u dërguan për identifikim; mes tyre u njohën viktima nga masakra e Suharekës (familja Berisha) dhe nga masakra e Izbicës — dy ngjarje më vete, të lidhura tani nga e njëjta varrezë. Forenzika bëri atë që mohimi nuk e parashikoi: i ktheu trupat në dëshmitarë.
Përgjegjësia gjyqësore
Fshehja e trupave nuk mbeti pa emër. Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë (ICTY) e trajtoi operacionin e zhvendosjes dhe groposjes së trupave si pjesë të ndërmarrjes kriminale të përbashkët për spastrimin e Kosovës. Në aktgjykimin kundër Vlastimir Đorđević (2011) — ish-shef i Sigurisë Publike të MUP-it serb — gjykata vërtetoi se ai organizoi transportimin dhe fshehjen e trupave të shqiptarëve të Kosovës në vende si Batajnica, dhe e dënoi për krime lufte e krime kundër njerëzimit. I njëjti operacion u pasqyrua edhe në aktgjykimin Milutinović dhe të tjerë (2009). Batajnica u bë kështu jo vetëm një varrezë, por një provë gjyqësore se fshehja ishte e organizuar nga lart.
Kujtesa si provë
Në rrëfimin e luftës së Kosovës, Batajnica është nyja ku takohen fijet. Trupat e Suharekës dhe ata të Izbicës — dy fshatra, dy masakra, dhjetëra kilometra larg njëra-tjetrës — përfunduan në të njëjtat gropa pranë Beogradit. Kjo nuk është rastësi: është gjurma e një vendimi qendror për të fshirë një popullsi dhe pastaj për të fshirë vetë fshirjen. Po ashtu, Batajnica është dëshmia se kujtesa mund të jetë armë: pikërisht përpjekja për të zhdukur provat krijoi provën më të rëndë. Ruajtja e emrave, e regjistrave, e eshtrave — kjo është forma më e qetë dhe më e fortë e rezistencës ndaj mohimit.
Burimet
Batajnica është periferi e Beogradit ku, brenda kompleksit të Njësisë Speciale Antiterroriste (SAJ) të MUP-it serb, u zbuluan varreza masive me trupa civilësh shqiptarë të Kosovës të vrarë në vitin 1999 dhe të transportuar fshehurazi në Serbi. Sipas Fondit për të Drejtën Humanitare dhe regjistrit forenzik, nga Batajnica u nxorën rreth 744 trupa — vendvarrimi më i madh i fshehur brenda Serbisë. Ekshumimet u kryen kryesisht në vitet 2001–2002. Mes viktimave të identifikuara ishin njerëz nga masakra e Suharekës dhe ajo e Izbicës. Operacioni i zhvendosjes dhe fshehjes së trupave u vërtetua nga ICTY në aktgjykimet kundër Vlastimir Đorđević (2011) dhe te Milutinović dhe të tjerë (2009).
Fakti dhe interpretimi. Ekzistenca e varrezave masive te Batajnica, transportimi i trupave nga Kosova në Serbi dhe organizimi i fshehjes janë fakte të vërtetuara nga aktgjykimet e ICTY-së (Prokurori kundër Đorđević, 2011; Prokurori kundër Milutinović dhe të tjerë, 2009), nga Fondi për të Drejtën Humanitare / Libri i Kujtesës së Kosovës, nga Human Rights Watch (Under Orders, 2001) dhe nga raportet e ekshumimeve të Tribunalit. Pohimet që e mohojnë zhvendosjen e trupave ose që i paraqesin viktimat si luftëtarë jepen këtu shprehimisht si mohim, jo si fakt; ato bien ndesh me regjistrin forenzik të Batajnicës dhe me dy aktgjykime të ICTY-së. Ky ekspozim mbështetet vetëm në regjistrin e besueshëm (ICTY, HLC, HRW, OSBE) dhe shmang qëllimisht burimet që mohojnë krimin.
Lidhjet
14Personat
- Vlastimir Đorđević — ish-shefi i Sigurisë Publike i dënuar për organizimin e fshehjes
- Sllobodan Millosheviçi — lidhje reciproke
Ngjarjet
- Masakra e Suharekës — trupat e familjes Berisha u zbuluan te Batajnica
- Masakra e Izbicës — trupat e masakrës u zhvendosën në po ato varreza
- Masakra e Reçakut — i njëjti shabllon mohimi dhe fshehjeje provash
- Ndërhyrja e NATO-s — fushata gjatë së cilës u krye spastrimi dhe zhvendosja
- Masakra e Mejës — burimi i një pjese të trupave të fshehur në varrezat masive
- Grupi i Intelektualëve të Mitrovicës — 23 mjekë, profesorë e veprimtarë të Mitrovicës, të zhdukur me forcë më 19 prill 1999 — dosje ende e hapur
- Të zhdukurit e Kosovës — 1.600 fate ende të hapura, 27 vjet pas luftës
Vendet
- Rudnica — vendvarrimi i katërt i të njëjtit operacion fshehjeje, i zbuluar më 2013
- Petrovo Selo — vendvarrimi i dytë i të njëjtit operacion — atje u dogj frigoriferi i Danubit
Organizatat
- Tribunali i Hagës — vërtetoi fshehjen e organizuar (aktgjykimi Đorđević, 2011)
- UÇK — rezistenca që forcat serbe e ndëshkuan te civilët
Tema
- Rrjeti shqiptar — kujtesa dhe eshtrat si forma e fundit e rezistencës ndaj mohimit
Lajmi i fundit
- Kosumi Ibrahimi: Alban Hyseni dështoi me premtimin për uniformat shkollore
- Trump: Synoj marrëveshje afatgjatë me Iranin që ndalon armët bërthamore
- Zelensky: «Edhe nëse Trump dhe Putin janë miq, nuk na mjafton»
- Politika e Serbisë ndaj Kosovës mbetet e pandryshuar nga emrat e rinj
- I.Z.: Rrjeti ndërkombëtar i drogës drejtohej nga qelia në Shqipëri
- Frinzi: Kosova duhet ta zhbëjë Gjykatën Speciale
Lexo edhe
Vendet →
Valbona: lugina e Krasniqes ku Bajram Curri bëri qëndresën e fundit
· 11 min
Thethi: lugina e Shalës, kulla e ngujimit dhe kambana që ndali pushkën
· 11 min
Hoti: flamuri i parë i Malësisë që kufiri i 1913-s e ndau më dysh
· 12 min
Kelmendi: fisi i luginës së Cemit që luftoi Portën dhe mbijetoi dëbimin
· 13 min
Konispoli: qyteti më jugor i Shqipërisë dhe cepi shqiptar i Çamërisë
· 10 min
Himara: bregu i Jonit që nuk pranoi spahi dhe e mbajti armën
· 12 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar