Ngjarje · Lufta e Kosovës
Masakra e Mejës
–
377 të vrarë në një ditë, dhe varret e fshehura në Batajnicë
Masakra më e madhe e vetme e Luftës së Kosovës — 27 prill 1999, lugina e Rekës së Keqe
Në agimin e 27 prillit 1999, forcat serbe mblodhën mijëra fshatarë të dëbuar nga e gjithë lugina e Rekës së Keqe drejt një pike kontrolli te fshati Meja, mes Gjakovës dhe Junikut. Ndanë burrat dhe djemtë — nga rreth 14 deri në 60 vjeç — nga gratë e fëmijët, i rreshtuan anës rrugës dhe i pushkatuan në grupe. Instituti i Krimeve të Kryera gjatë Luftës në Kosovë (IKKL) numëron 377 civilë të vrarë atë ditë në Mejë e në Korenicë; Fondi për të Drejtën Humanitare emëron të paktën 350 të vrarë gjatë 27–28 prillit, dhe Tribunali i Hagës vërtetoi vrasjen e të paktën 296 vetëve. Për nga numri i viktimave, është krimi më i rëndë ndaj civilëve në gjithë Luftën e Kosovës. Pastaj shteti serb i fshehu provat, ashtu si i kishte zhdukur trupat nga varret e Izbicës: i ngarkoi trupat në kamionë, i çoi qindra kilometra brenda Serbisë dhe i varrosi fshehurazi te Batajnica, pranë Beogradit — një përpjekje për ta vrarë Mejën dy herë, njëherë në jetë e njëherë në kujtesë.
Përmbajtja6 pjesë
Pse ka rëndësi
- Në agimin e 27 prillit 1999, forcat serbe ndanë burrat e djemtë (rreth 14–60 vjeç) nga gratë e fëmijët te pika e kontrollit e Mejës dhe i pushkatuan në grupe.
- IKKL-ja e Kosovës numëron 377 civilë të vrarë, Fondi për të Drejtën Humanitare të paktën 350, Tribunali i Hagës vërtetoi të paktën 296 — për nga numri i viktimave, krimi më i rëndë ndaj civilëve në Luftën e Kosovës.
- Shteti serb i çoi trupat qindra kilometra brenda Serbisë dhe i varrosi fshehurazi te Batajnica pranë Beogradit, në përpjekje për ta fshehur krimin.
Çfarë ndodhi
Rekë e Keqe është një grup fshatrash shqiptare në komunën e Gjakovës, mes qytetit dhe malësisë së Junikut. Në prill 1999, katër javë pas nisjes së fushatës ajrore të NATO-s, ajo qe bërë tashmë skenë e dëbimit sistematik. Më 21 prill një pritë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) vrau disa policë serbë pranë Mejës, mes tyre komandantin e njohur Milutin Prašević. Hakmarrja nuk qe një sulm i vetëm, por një operacion i planifikuar — i njohur në dokumentet gjyqësore si Operacioni Reka — që sipas vërtetimeve të ICTY-së ishte përgatitur më herët dhe synonte «neutralizimin» e një treve të tërë.
Në agimin e 27 prillit, njësi të ushtrisë jugosllave (VJ), të policisë serbe (MUP) dhe paramilitarë rrethuan fshatrat e luginës — Meja, Korenica, Orize, Ponoshec, Racaj, Ramoc, Madanaj, Nivokaz, Dobrosh e të tjerë — dhe i shtynë banorët në kolona drejt Gjakovës. Në pikën e kontrollit te Meja, burrat dhe djemtë mes 14 e 60 vjeç u nxorën nga kolonat familjare. Gratë e fëmijët u lejuan të vazhdonin drejt kufirit shqiptar; burrat u morën mënjanë dhe u qëlluan me armë automatike. Trupat u lanë anës rrugës e nëpër ara. Njëra ndër viktimat më të reja qe Klaudia Malaj, 15 vjeçe — mes të paktën katër grave të vrara po atë ditë.
Kronologjia
21 prill 1999 — Pritë e UÇK-së pranë Mejës vret disa policë serbë, mes tyre komandantin Milutin Prašević.
27 prill 1999, agim — VJ, MUP e paramilitarë rrethojnë luginën e Rekës së Keqe; dëbojnë banorët në kolona drejt pikës së kontrollit te Meja.
27 prill 1999 — Burrat 14–60 vjeç ndahen nga familjet dhe pushkatohen në grupe; IKKL numëron 377 të vrarë, Fondi për të Drejtën Humanitare të paktën 350, ICTY vërtetoi të paktën 296. Operacioni «Reka» vazhdon deri në pasditen e 28 prillit.
28 prill 1999 — Të mbijetuarit kalojnë kufirin te Morina; hetuesit e Human Rights Watch, që prisnin refugjatët atje, mësojnë për masakrën po atë mëngjes.
Fund prill – maj 1999 — Trupat transportohen me kamionë brenda Serbisë dhe fshihen në varreza masive te qendra policore e stërvitjes në Batajnicë, pranë Beogradit.
2001 e pas — Zbulohen varrezat e Batajnicës; nis identifikimi. Sipas Fondit për të Drejtën Humanitare, trupat e 309 të vrarëve gjenden në varrezat e fshehta pranë Beogradit; më 2015, 13 vetë figurojnë ende të zhdukur.
Gjeometria e një spastrimi
Meja nuk qe kaos, por metodë. Dëbimi i tërthortë i fshatrave përreth drejt një pike të vetme, ndarja e meshkujve në moshë lufte, ekzekutimi në grupe, pastaj heqja e trupave — e gjithë kjo tregon një zinxhir komande, jo një shpërthim vendor dhune. Pikërisht këtë vërtetoi më vonë Tribunali i Hagës: ky nuk ishte krim i disa ushtarëve të shfrenuar, por pjesë e një fushate të orkestruar nga maja e shtetit. Logjika ishte ajo e ndëshkimit kolektiv — një popullsi e tërë civile e goditur për rezistencën e UÇK-së, sipas parimit se çdo burrë shqiptar në moshë lufte ishte, në sytë e forcave serbe, luftëtar i mundshëm. Është e njëjta logjikë që solli Reçakun, Izbicën, Suharekën e Krushën; Meja është hallka e saj në perëndim, në luginën e Gjakovës.
Mohimi si armë
Ashtu si te Izbica, krimi nuk mbaroi me pushkatimin. Në javët në vijim forcat serbe u kthyen, i nxorën trupat dhe i transportuan me kamionë rreth 420 kilometra larg, brenda Serbisë, ku i varrosën në varreza masive te baza policore e Batajnicës, në periferi të Beogradit. Kur këto varreza u zbuluan pas rrëzimit të Millosheviçit, ato nxorën në dritë qindra trupa shqiptarësh të Kosovës — mes tyre viktima të Mejës, të Suharekës e të masakrave të tjera të vitit 1999. Zhvendosja e trupave qindra kilometra larg vendit të krimit nuk ishte panik logjistik; ishte fshirje e qëllimshme e provës. Mohimi këtu nuk është thjesht gënjeshtër pas krimit — është vazhdim i tij: pas jetës, hiqet edhe gjurma, që të mos mbetet as varr për të kujtuar.
Drejtësia dhe kujtesa
Meja zë vend qendror në vërtetimet gjyqësore të ICTY-së. Në çështjen Prokurori kundër Milutinović e të tjerëve (2009) dhe në atë kundër Vlastimir Đorđeviçit, gjykata gjeti fajtorë disa nga zyrtarët më të lartë të aparatit ushtarako-policor serb — mes tyre Sreten Lukić, Nebojša Pavković, Vladimir Lazarević, Dragoljub Ojdanić e Vlastimir Đorđević — për fushatën e dëbimit e të vrasjeve në Kosovë, ku Reka e Keqe përmendet shprehimisht. Më vonë EULEX-i (2013) dhe prokuroria e Kosovës (aktakuza e dhjetorit 2023, me dhjetëra të pandehur) e mbajtën gjallë ndjekjen për autorët e drejtpërdrejtë. Sot 27 prilli shënohet në Kosovë si Dita Kombëtare e Personave të Zhdukur; te Meja ngrihet përmendorja ku çdo vit kujtohen emrat e viktimave. Kujtesa këtu është akti i fundit i qëndresës — refuzimi për ta lënë shtetin që vrau dhe fshehu trupat, të shkruajë edhe versionin përfundimtar të asaj që ndodhi.
Brenda rrjetit shqiptar — të kuptuarit e shqiptarëve si një botë e ndarë e goditur me dhunë nga jashtë — Meja është pika ku ndëshkimi kolektiv mori formën e tij më të pastër: një luginë e tërë e zbrazur brenda një dite, dhe pastaj një shtet që u përpoq të mos linte as trupat për të dëshmuar. Që Meja të mos zhbëhej, u desh kufiri i Morinës ku dëshmitarët rrëfyen ende me gjak në rroba, u deshën varrezat e Batajnicës që folën kundër vullnetit të atyre që i mbushën, dhe u desh një përmendore ku emrat lexohen me zë çdo prill.
Burimet
Fakte të dokumentuara. Më 27 prill 1999, në luginën e Rekës së Keqe (komuna e Gjakovës), forcat e ushtrisë jugosllave, policisë serbe dhe paramilitarëve dëbuan banorët e fshatrave drejt një pike kontrolli te Meja, ndanë burrat e djemtë 14–60 vjeç nga gratë e fëmijët dhe i pushkatuan në grupe. Instituti i Krimeve të Kryera gjatë Luftës në Kosovë (IKKL), institut shtetëror i Kosovës, numëron 377 civilë të vrarë më 27 prill në Mejë e në Korenicë (376 shqiptarë dhe një rom, mes tyre katër gra); Fondi për të Drejtën Humanitare emëron në dosjen «Operacioni Reka» (2015) të paktën 350 civilë të vrarë më 27–28 prill, mes tyre 36 të mitur, dhe e quan këtë, për nga numri i viktimave, krimin më të rëndë ndaj civilëve në Luftën e Kosovës; ICTY, në aktgjykimin Đorđević (2011), vërtetoi se forcat serbe vranë 296 nga 344 vetët që zyra mjekoligjore e UNMIK-ut i kishte regjistruar si të zhdukur nga Meja më 27–28 prill; Human Rights Watch vlerësonte më 2001 rreth 300 të vrarë, dhe sipas Kryqit të Kuq Ndërkombëtar, më 15 maj 2000 figuronin ende të zhdukur 282 burra të marrë nga Meja; trupat e 309 të vrarëve u gjetën më vonë në varrezat e fshehta pranë Beogradit, dhe më 2015 13 vetë figuronin ende të zhdukur. Trupat u transportuan brenda Serbisë dhe u fshehën në varreza masive te qendra policore e Batajnicës, pranë Beogradit, ku u zbuluan pas vitit 2001.
Pozicionimi. Dëbimi, ndarja e meshkujve, ekzekutimet dhe zhvendosja e trupave te Batajnica janë fakte të vërtetuara nga aktgjykimet e ICTY-së në çështjet Milutinović e të tjerët (2009) dhe Đorđević, nga Human Rights Watch (Under Orders: War Crimes in Kosovo, 2001, kapitulli mbi komunën e Gjakovës) dhe nga OSBE-ja (As Seen, As Told). Prita e UÇK-së e 21 prillit që vrau policë serbë jepet këtu si kontekst faktik, jo si justifikim: gjykata vërtetoi se Operacioni Reka ishte planifikuar paraprakisht dhe se viktimat qenë civilë të paarmatosur, jo luftëtarë. Çdo pohim serb se të vrarët ishin «terroristë» ose se masakra nuk ndodhi jepet shprehimisht si mohim, jo si fakt, dhe bie ndesh me forenzikën, dëshmitë dhe vetë zbulimin e trupave te Batajnica. Ky ekspozim mbështetet vetëm në regjistrin e besueshëm (ICTY, HRW, OSBE, Fondi për të Drejtën Humanitare dhe Instituti i Krimeve të Kryera gjatë Luftës në Kosovë) dhe shmang qëllimisht burimet që mohojnë krimin.
Lidhjet
19Personat
- Adem Jashari — simboli i rezistencës që u ndëshkua te civilët
- Sislej Xhafa — instalacioni i tij me telefonin që s'bie i dha zë të zhdukurve të luftës, si ata të Mejës
Ngjarjet
- Masakra e Izbicës — masakër motër e mars '99; i njëjti shabllon i fshehjes së trupave
- Masakra e Reçakut — shkëndija e janarit '99; e njëjta logjikë e ndëshkimit kolektiv
- Masakra e Suharekës — masakër motër e '99-s; po ato varreza masive te Batajnica
- Masakra e Krushës — masakër motër e mars '99; po ajo logjikë e zhdukjes së trupave
- Lufta e Kosovës — konteksti i luftës, 1998–99
- Ndërhyrja e NATO-s — masakra ndodhi katër javë pas nisjes së fushatës ajrore
- Dëbimi masiv i shqiptarëve nga Kosova (1999) — Meja si epiqendër e dëbimit të luginës
- Operacioni «Patkoi» — plani i spastrimit brenda të cilit hyn Operacioni Reka
- Marrëveshja e Rambujesë — Meja ndodhi gjashtë javë pas refuzimit serb të Rambujesë
- Grupi i Intelektualëve të Mitrovicës — 23 mjekë, profesorë e veprimtarë të Mitrovicës, të zhdukur me forcë më 19 prill 1999 — dosje ende e hapur
- Masakra e Bellacërkës — e njëjta brigadë: Bellacërka, mars 1999
Vendet
- Gjakova / Rekë e Keqe — lugina ku ndodhi masakra, komuna e Gjakovës
- Batajnica — baza policore pranë Beogradit ku u fshehën trupat e Mejës
- Rudnica — krim paralel trupat e të cilit u fshehën me të njëjtin operacion «asanacija»
- Petrovo Selo — një prej katër vendvarrimeve të fshehta brenda Serbisë
Organizatat
- UÇK — prita e 21 prillit e cila u shfrytëzua si pretekst
Tema
- Rrjeti shqiptar — kujtesa kundër fshirjes
Lajmi i fundit
- Ymeri: Takimi me ambasadorin britanik trajtoi Avokatin e Popullit
- Zejnullahu: Ekonomisti që drejtoi Qeverinë në kohën e stuhive politike
- Sulmi me dron në Kiev shemb ndërtesën, kërkime për 14 persona
- Ahmeti takohet me Ramën: Biseduam vëllazërisht për interesat kombëtare
- Ramadani: Kriza e energjisë dëshmon dështimin e Qeverisë Kurti
- E ardhmja e Xherdan Shaqirit te Baseli mbetet e hapur
Lexo edhe
Ngjarjet →
Kongresi i Dytë i Manastirit (1910): përgjigjja ndaj shkronjës arabe
· 10 min
Masakra e Pastasellës: 106 burra të pushkatuar më 31 mars 1999
· 11 min
Masakra e Bellacërkës: 25 mars 1999, vrasjet te ura e hekurudhës
· 11 min
Masakra e Rezallës: të pushkatuarit e 5 prillit u fshehën në Serbi
· 11 min
Masakra e burgut të Dubravës: të burgosurit u pushkatuan pas bombave
· 12 min
Masakra e Qyshkut: 14 maj 1999, burrat e ndarë dhe tri shtëpitë në flakë
· 11 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar