Lidhja e Lezhës 1444: Aleanca që e mbajti Skënderbeun në këmbë 25 vjet

PRISHTINË — Më 2 mars 1444, në një qytet bregdetar nën kontrollin venedikas, u mblodhën prijësit e fiseve më të fuqishme arbërore. Nga Kastriotët, Arianitët, Muzakajt, Spanët, Zahariajt, Balshajt e deri te Cërnojeviqët — të gjithë nën një çati për të njëjtin qëllim: rezistencë kundër Perandorisë Osmane. Marin Barleti, kronikani i kohës, e quajti këtë generalis concilium — këshilli i përgjithshëm. Termi "Lidhja e Lezhës" u farkëtua më vonë nga historianët, sipas sq.wikipedia.org.

Ky takim nuk ishte thjesht një betim mes burrave të armatosur. Ishte një aleancë ushtarako-ekonomike me strukturë të definuar. Skënderbeu u zgjodh "kryetar i Lidhjes së Popullit Arbëror" — ose siç e nënshkruante vetë, Dominus Albaniae, Zot i Arbërisë. Por kjo nuk e bëri atë monark absolut. Sipas burimeve të cituara në en.wikipedia.org, "Skënderbeu nuk kishte tagër të ndërhynte në çështjet e brendshme të zotërimeve të fisnikëve të tjerë", por vepronte si primus inter pares, komandanti i përgjithshëm ushtarak. Çdo zotëri feudal mbante zotërimet dhe punët e veta të pacënuara.

Forcat e kombinuara numëronin rreth 8,000 luftëtarë, sipas të dyja versionet e Wikipedia-s. Kontributi vinte në burra dhe para, por sovraniteti i brendshëm i çdo principate mbetej i paprekur. Kjo ishte, siç e cilësoi historiani Georges Castellan në sq.wikipedia.org, "një aleancë e pasigurt" — e ndërtuar mbi interesa të përbashkëta, jo mbi një shtet të centralizuar.

Fitorja e parë e rëndësishme erdhi në Torvioll më 1444. Lajmi u përhap shpejt në Evropë: arbërit kishin mundur turqit. Në dy vjetët në vazhdim, koalicioni arbëro-tetan vazhdoi të mposhtte osmanët. Por jo gjithçka shkoi sipas planit. Humbja në Svetigrad më 1448 tregoi kufijtë e aleancës. Dhe brenda vetë Lidhjes, tensionet ishin reale: më 1447-48, Skënderbeu nisi pretime ndër fshatrat arbërore në zotërimet venedikase, ku u përplas me Dukagjinët që mbronin Venedikun, sipas sq.wikipedia.org.

Paqja me Venedikun u nënshkrua më 4 tetor 1448 — dhe ky dokument, siç thekson en.wikipedia.org, është "dokumenti i parë diplomatik ku Lidhja shfaqet si entitet i pavarur". Ishte një njohje e kufizuar, por reale: Venediku mbante zotërimet e veta, përfshi Danjën, kundrejt një pagese vjetore prej 1,400 dukateshsh dhe privilegjeve tregtare për disa anëtarë të Lidhjes.

Lidhja e Lezhës nuk ishte projekt i pastër kombëtar në kuptimin modern. Ishte e nisur dhe e organizuar nën patronazhin e Republikës së Venedikut, dhe më vonë, përmes traktateve, kaloi nën mbrotësinë e mbretit Alfonsi V të Napolit, me Skënderbeun si kapidan i përgjithshëm. Më 1451, Skënderbeu nënshkroi Traktatin e Gaetës, duke njohur de jure sovranitetin e Mbretërisë së Napolit mbi Shqipërinë — ndonëse mbeti de facto sundimtar i pavarur, sipas en.wikipedia.org.

Kjo strategji e aleancave të jashtme — herë me Napolin, herë me Venedikun, herë me Papatin — ishte e detyrueshme. Siç vëren sq.wikipedia.org, shqiptarët "nuk patën mbështetjen e fuqive të kohës sikurse popujt e tjerë të Ballkanit" — një paralele që historianë si Dritan Egro e zhvillojnë më tej për shekujt në vazhdim. Por në shekullin e XV, Skënderbeu e përdori çdo kanal diplomatik për të mbajtur gjallë rezistencën.

Rezistenca zgjati 25 vjet — deri në vdekjen e Skënderbeut më 1468. Pas tij, Lekë III Dukagjini mori drejtimin e ushtrisë, por Lidhja nuk i mbijetoi themeluesit. Osmanët morën Shkodrën më 1479.

Çfarë mbeti? Në historiografi, Lidhja e Lezhës çmohet si "pikënisje e krijimit të shtetit të përqendruar shqiptar nga Skënderbeu", sipas sq.wikipedia.org — megjithëse historianët nuk janë të njëzëshëm. Francisc Pall, historian rumun, e ka vënë në dyshim tërësinë e të dhënave për Lidhjen, duke i konsideruar pjesërisht "fantazira të Biemmit". Dhe në një perspektivë më të gjerë, siç shkruan Evarist Beqiri në BalkanWeb më 9 qershor 2026, "lideri që e mban popullin bashkë vetëm në saj të rrezikut të jashtëm nuk ndërton dot shtet. Ndërton varësi." Skënderbeu, sipas këtij leximi, ishte model i rezistencës — i unitetit të detyruar nga jashtë, jo i institucioneve që mbijetojnë liderin.

Ky tension — mes heroizmit individual dhe brishtësisë strukturore — mbetet i pranishëm në çdo diskutim për Lidhjen. A ishte fillimi i një shteti shqiptar, apo një koalicion feudal i përkohshëm? Burimet e kohës nuk japin përgjigje të thjeshtë. Barleti shkroi për një këshill të përgjithshëm; historianët e mëvonshëm e pagëzuan "Lidhje". Dhe në mes, 25 vjet luftë që e ndalën Perandorinë Osmane në kulmin e saj — një fakt ushtarak që asnjë burim e vë në dyshim.

Burimet:

— Redaksia ZHURMA