Kohë pa shpirt, por gjuha âsht gjall: Makfire Shala debuton

Të shtunën, 25 prill 2026, në Gjilan, Biblioteka "Fan S. Noli" u bë kuvend letrar. Para një publiku të mbledhur mes rafteve, Makfire Shala — poete e diasporës — prezantoi librin e saj të parë: Kohë pa shpirt.

Nuk ishte vetëm një peruri libri. Ishte shenja se gjuha shqipe e diasporës nuk jeton vetëm si nostalgji, por si akt krijues.

Vepra dhe zëri

Kohë pa shpirt është, sipas redaktorit Sevdail Hyseni, "një udhëtim i thellë shpirtëror në botën e njeriut modern, i cili përballet vazhdimisht me kontrastet e jetës — mes dritës dhe errësirës, shpresës dhe zhgënjimit, besimit dhe dyshimit." Hyseni, i cili e shoqëron dorëshkrimin nga brenda, shtoi: "Ky libër nuk lexohet vetëm me sy, por mbi të gjitha me zemër."

Autorja trajton tema universale — dashuria, vetmia, dhimbja, kërkimi i kuptimit — por i kalon ato nëpër një filtër të veçantë: shqiptarja e rritur larg vendit. Kjo nuk e zvogëlon lirinë e saj poetike; e thellohet.

Recensenti Kushtrim Kadriu (ish-kryetar i Kuvendit Komunal të Gjilanit) vuri re se Makfire Shala ishte e njohur tashmë nëpërmjet shkrimeve në rrjetet sociale. Ky libër e konsolidon: nga postimet digjitale te faqja e shtypur. Nga diaspora drejt arkivit kombëtar.

Shkrimtari Shaban Emini, i pranishëm në peruri, interpretoi poezinë Lutja e babës për vajzat e tij — dhe ngjalli emocione të veçanta. Në shenjë mbështetjeje, Emini i dhuroi autores një libër të tij.

Biblioteka si kujtesë e gjallë

Fan Stilian Noli (1882–1965) — prift ortodoks, politikan, poet, muzikant, përkthyes i Shekspirit, kryeministër i Shqipërisë për gjashtë muaj në 1924 — është njëra nga figurat më të stërngarendura të kulturës shqiptare. Lindi në Ibrik Tepe të Turqisë, u formua në Boston, drejtoi kishën shqiptare ortodokse, shkroi gjatë gjithë jetës.

Një bibliotekë e emërtuar pas tij është tashmë deklaratë kulturore: leximi është rezistencë, fjala ruhet.

Ndërkohë që Kosovo ishte ende në zi publike pas vdekjes së Rexhep Qosjes (23 prill), Biblioteka e Fan Nolit hapi dyert për një zë të ri. Dy gjenerata — njëra që ikën, tjetra që debuton. Ky kalim nuk është rastësi; është rrjedhë e gjuhës.

Diaspora si shtrat i letërsisë

Fenomeni i Makfire Shalës nuk është i vetëm. Nga Maqedonia e Veriut, artistja Rina Januzi — e rritur mes kulturës shqiptare dhe asaj finlandeze — shpjegoi këtë javë se si identiteti artistik nuk ka vetëm një shtëpi: "Nga kultura shqiptare kam marrë emocionalitetin dhe intensitetin, ndërsa nga Finlanda një qetësi dhe hapësirë për të reflektuar."

Kjo nuk është asimilim. Është zgjerim. Shqipja nuk harrohet — ajo adaptohet, merr hyrje të reja, kthehet në forma të papritura: poezi diasporike, muzikë ndërkulturore, tregime mes dy botëve.

Pyetja nuk është nëse diaspora e ruan gjuhën. Pyetja është cilat porta po hap ajo.

Çfarë rrezikohet

Prezantimi i Kohë pa shpirt u bë pa fanfara institucionale. Pa dekrete, pa zi kombëtare. Redaktori, recensenti, një shkrimtar mik — dhe publiku. Kaq.

Kjo është njëra anë e të vërtetës letrare: shumë libra të parë lindin kështu, me dëshmi njerëzore dhe jo me ceremoni shtetërore. Por biblioteka e Fan Nolit është gjithsesi aty — si hap besimi ndaj fjalës.

Ajo çka rrezikohet kur figurat e mëdha ikin nuk është vetëm memoria e tyre. Është hapësira institucionale që lënë pas: revistat, bibliotekat, akademitë. Nëse ato institucione vazhdojnë të japin strehë zërave të rinj si Makfire Shala, kujtesa nuk vdes. Nëse mbyllen, ose nëse mbeten muze pa lexues, atëherë pasardhësit nuk kanë ku ta vendosin fjalën.

Kohë pa shpirt është sinjal i vogël, por sinjal i vërtetë.

Burim: Bota Sot, Portalb.mk

— Redaksia ZHURMA