Poeti i diasporës Isa Mjeku promovon katër vëllime në Prishtinë

Pak javë më parë, në sallën e Bibliotekës "Hivzi Sylejmani" në Prishtinë, poeti Isa Mjeku u qëndroi para lexuesve, poetëve dhe miqve për të promovuar katër vëllime poetike. Ishte, siç ka treguar ai vetë, realizimi i një ëndrre të ushqyer me vite — ëndrra e atij që krijon larg atdheut dhe dëshiron t'i kthejë fjalët nga erdhën.

Mjeku jeton e punon prej vitesh në diasporë. E megjithatë, vepra e tij ka mbetur e lidhur ngusht me gjuhën, me dhembjen dhe me atdheun. Katër titujt që prezantoi para lexuesve kosovarë janë portrete të kësaj lidhjeje: Në kujtim të kam, Babai e nëna si dielli dhe hëna, Poezi eci nëpër kohën, dhe Gjaku i vatanit s'shuhet për asnjë çmim. Ky i fundit — titull i gurt si betim — mban brenda vetes logjikën e letërsisë sonë të shpërndarë: gjaku nuk shuhet, as gjuha, as kujtesa.

Mjeku shkruan çdo ditë — thuajse si ritual publik, poezi pas poezie nëpër rrjetet sociale. Nuk është shkrimtar i akademive, por i rrugës dhe i skenës, i organizimeve shqiptare në Evropë dhe Amerikë ku fjala e tij merr duartrokitje. Monologjet e tij — gjallëri dhe thellësi njëherësh — kanë bërë shumë lexues të kthehen tek gjuha amtare si tek ujë pas etjes.

Vendi nuk është i rastit

Biblioteka "Hivzi Sylejmani" nuk është zgjedhje e rastit si vend promovimi. Sylejmani vetë (1910–1975) ishte shkrimtar kosovar i hershëm, emri i të cilit lidhet me daljen e letërsisë shqipe të Kosovës nga provincializmi — me romanin Njerëzit (1966) dhe me vëllimin e tregimeve Era dhe kolona (1959). Vepra e tij u botua me vonesa për shkak të censurës jugosllave; shumë prej teksteve të tij qëndruan në sirtarë para se të arrinin te lexuesi. Biblioteka që mban emrin e tij është, në vetvete, simbol i kësaj pritjeje — i fjalës që vjen vonë, por vjen.

Zërat shqiptarë të diasporës e njohin mirë këtë logjikë. Jeronim De Rada, arbëresh i Kalabrisë, mbajti gjuhën shqipe gjallë në shekullin XIX ndërkohë që Shqipëria vetë nuk kishte shtet. Mjeku, sot, bën diçka të ngjashme në kohën e tij: ruan fjalën brenda bashkësisë, e publikon çdo ditë, dhe një herë — kur e lejon mundi — e sjell fizikisht aty ku i takon.

Çfarë rrezikojmë kur harrojmë diasporën letrare

Çka ndodh me letërsinë shqipe kur autorët e saj rriten dhe krijojnë larg Prishtinës? Ata nuk zhduken. Ata shkruajnë mes bashkësive të diasporës, mbajnë gjallë gjuhën, ruajnë vatrat e vogla të kulturës. Por librat e tyre shpesh nuk arrijnë dot në vendin e tyre. Promovimet bëhen larg, botuesi i huaj nuk di të shpërndajë në Kosovë, dhe lexuesi kosovar nuk di se ekziston ky zë.

Prandaj, kur poeti Isa Mjeku vendos se ëndrra e tij është Prishtina — jo Cyriku, jo Berna, jo Brukseli — dhe kur biblioteka "Hivzi Sylejmani" hap dyert për katër librat e tij, ky moment ka rëndësi përtej ngjarjes. Është sinjal se diaspora nuk ka hequr dorë nga arkiva e gjuhës amtare. Dhe se Kosova ka ende hapësirë për zërat e saj të shpërndarë — se ëndrra e bibliotekës është edhe ëndrra e poetit që kthehet.

Burim: Zëri, Wikipedia — Hivzi Sylejmani

— Redaksia ZHURMA