Rryma 'pa rritje' — borxhi energjetik pret pas 7 qershorit

PRISHTINË — Kosova shpëtoi nga rritja e faturës së rrymës edhe për vitin 2026. Qytetarët u gëzuan; qeveria heshtoi; rregullatori e shpjegoi si "profilizim". Por vendimi i Zyrës së Rregullatorit për Energji (ZRRE) i datës 5 maj nuk është thjesht lajm i mirë — është llogari e shtyrë. Kostot që nuk u përfshinë sivjet do të transferohen gradualisht duke filluar nga 2027, dhe nëse importet energjetike të këtij viti tejkalojnë planin, fatura e vitit të ardhshëm do të jetë shumë më e rëndë se rritja prej 20 për qind e kërkuar sivjet.

Vendimi vjen pas tre viteve rritjesh radhazi. Vitin e kaluar, tarifat u rritën 16 për qind — parapritur nga rritje të tjera në 2023 dhe 2022. Sivjet, tri kompanitë kyç të sistemit energjetik kërkuan rritje mbi 20 për qind. ZRRE-ja i hodhi poshtë kërkesat, por pa dhënë arsye specifike publike. Ajo që bëri rregullatori është teknikisht e lejueshme: ekskludoi nga tarifat e 2026-ës një pjesë të kostove dhe planifikoi shpërndarjen e tyre pas 2026-ës. Faturë e re, datë e re.

Ymer Fejzullahu, kryesues i bordit të ZRRE-së, e shpjegoi kështu logjikën e mekanizmit: "Në mënyrë që kostot që lidhen për remontet dhe mungesën e prodhimit nga gjeneratorët vendorë të shpërndahen në një periudhë dyvjeçare. Kjo bëhet për të zbutur ndikimin financiar te konsumatorët dhe, njëkohësisht, për të garantuar sigurinë e furnizimit me energji elektrike." Fjalët janë teknike. Por mesazhi është i qartë: kostot ekzistojnë. Ato thjesht nuk vijnë sivjet.

Problemi strukturor nuk ndryshon me asnjë vendim tarifor. Korporata Energjetike e Kosovës (KEK) — prodhuesi kryesor vendor — mund të gjenerojë deri në 800 megavat në orë. Por nevojat e vendit me mbi 1.6 milion banorë, vetëm në një ditë dimri, arrijnë deri në 1.300 megavat. Hendeku prej 500 megavatësh plotësohet me import. Ky import ka kosto të vërteta — dhe ato kosto, pavarësisht vendimit të ZRRE-së, nuk zhduken. Ndryshon vetëm koha kur i paguan konsumatori.

Modeli ka precedent. Ngrirja dhe shtyrja e kostove para zgjedhjeve nuk është gjë e re. Por konteksti i 2026-ës e bën vendimin edhe më të ekspozuar politikisht: zgjedhjet parlamentare janë caktuar për 7 qershor. Qeveria aktuale shmang etiketën "shtrenjtoi rrymën" pikërisht kur fushatës i duhet ajri. ZRRE-ja ruan autoritetin rregullator pa u ballafaquar me pasoja publike. Ndërkaq, qytetarët kishin protestuar tashmë: më 6 shkurt, u mblodhën para zyrave të KEDS-it dhe KESCO-s, para ndërtesës së ZRRE-së dhe ndërtesës së Qeverisë me sloganet "Nuk e durojmë ma hajninë" dhe "S'kena me i pagu ma faturat". Rregullatori i dëgjoi — por nuk i zgjidhi. I qetësoi.

Çfarë mungon nga narrativa zyrtare? Nuk ka shpjegim publik nëse mekanizmi i "profilizimit" ka kufij — sa kosto mund të shtyhen pa e prishur ekuilibrin financiar të operatorëve. Nuk ka qëndrim qeveritar rreth planit afatgjatë për reduktimin e varësisë nga importi. Dhe, sidomos, nuk ka debat publik rreth pyetjes thelbësore: çka ndodh nëse importet e 2026-ës tejkalojnë pritjet? Heshtja rreth kësaj pyetjeje nuk është rastësi.

Adhurim Haxhimusa, profesor i Ekonomisë në Universitetin e Shkencave të Aplikuara në Grisons të Zvicrës, e ka formuluar rrezikun me saktësi: "Nëse Kosova gjatë këtij viti importon më shumë energji sesa është planifikuar, atëherë rrezikohet që tarifat të rriten në vitin 2027 shumë më shumë se sa është pritur." Mekanizmi i "profilizimit" funksionon vetëm nëse importi i planifikuar qëndron brenda kufijve. Nëse nuk qëndron — dhe historia e sektorit energjetik të Kosovës nuk ofron shumë shembuj optimistë — shtrenjtimi i 2027-ës mund të jetë edhe më i dhimbshëm se 20 për qind.

Skenari më i mundshëm: zgjedhjet e 7 qershorit do të prodhojnë një qeveri të re. Ajo qeveri do të trashëgojë, bashkë me mandatin, edhe borxhin energjetik të shtyrë nga ZRRE-ja, si dhe presionin e akumuluar nga kompanitë energjetike për mbulimin e kostove të reja. Nëse importet e sivjetme janë të larta, qeveria e re do të qëndrojë mes dy opsioneve të këqija: ose lejon rritje të mprehtë tarifore, ose subvencionon me buxhet. Çdo shtyrje e mëtejshme vetëm e rrit valën.

ZRRE-ja ka autoritetin ligjor ta bëjë çfarë bëri. Por autoriteti teknik nuk e zëvendëson përgjegjësinë politike. Ngrirja e tarifave para zgjedhjeve, duke i shtyrë kostot pas tyre, nuk është politikë energjetike — është menaxhim kalendari. Qytetarët e Kosovës nuk fituan shpëtim nga fatura e rrymës. Fituan shtyrje. Dallimi do të bëhet i dukshëm në janar 2027, kur "profilizimi" i Fejzullahut fillon të funksionojë — dhe qeveria e re do të duhet t'i shpjegojë elektoratit pse rryma u shtrenjtua edhe pse premtuan tjetër.

Burim: Radio Evropa e Lirë, https://www.evropaelire.org/a/rryma-nuk-shtrenjtua-cka-fshiet-ketu/33750583.html
— Redaksia ZHURMA