Baleti i Kosovës ka 54 vjet pa shtëpi — premierë me simbolin e bletëve

Ditën Ndërkombëtare të Vallëzimit, më 30 Prill 2026, balerinët e Baletit Kombëtar të Kosovës zunë skenën e improvizuar të Pallatit të Rinisë dhe Sportit si bletë. Koreografi brazilian Clébio Oliveiras kishte nisur nga xhubleta — veshja shqiptare e njohur nga UNESCO si trashëgimi kulturore shpirtërore botërore — dhe kishte gjetur në formën e saj ngjasimin me zgjoin tradicional. Prej kësaj lidhje kishte lindur shfaqja Bletë: balerinët si insekte që kërkojnë zgjoin e ri.

Metafora nuk ka nevojë për shpjegim. Baleti Kombëtar i Kosovës (BKK) është themeluar në vitin 1972. Prej asaj dite nuk ka pasur kurrë skenë të vetën. Ka jetuar si qiraxi — mysafir i përhershëm, asnjëherë rezident i skenës së vet.

Pesëdhjetë e katër vjet pa shtëpi

Në vitin 2009, qeveria kosovare ngriti guri themeltar për Teatrin e Operës dhe Baletit. Disa balerinë të premierës të mërkurën ishin dëshmitarë të atij momenti solemn. Teatri nuk u ndërtua kurrë.

Sot ekziston projekt i ri: Bjarke Ingels Group (BIG) — zyra arkitektonike daneze e njohur ndërkombëtarisht — ka hartuar vizionin për Teatrin e Ri të Operës dhe Baletit të Prishtinës, me xhubletën si bazë konceptuale. "Gjeta traditën e bukur të xhubletës. U magjepsa dhe nisa të lexoja për të. Pastaj erdha tek ideja e zgjoit," ka treguar Oliveiras, duke lidhur pamjen e xhubletës me formën e zgjoit tradicional. Edhe projekti i BIG-ut e ka këtë lidhje si pikënisje. Por dheu prapa Pallatit të Rinisë dhe Sportit — ku është paraparë të ndërtohej — nuk ka parë themel akoma. "Teorikisht balerinët do të ketë zgjoin e tyre, pra teatrin e ri," ka thënë koreografi — fjala teorikisht rrëfeu pa dashje historinë e pesëdhjetë e katër viteve: premisa, asnjëherë realitet.

Rrustem Bajrami: karirrë e tërë si mysafir

Balerini veteran Rrustem Bajrami ka nisur karrierën dhe e ka mbyllur atë brenda të njëjtit paradoks — anëtar i BKK-së, gjithmonë mysafir në skenën e tjetrit. "Ishte shfaqje shumë e mirë, e realizuar në mënyrën më të denjë," ka thënë Bajrami pas premierës. "Jam ndarë shumë i kënaqur me lojën e këtyre balerinëve."

Krenaria e tij — e sinqertë dhe e padyshimtë — është edhe portret i brezave të artistëve shqiptarë që kanë mësuar ta quajnë privilegj çfarë duhet të kishte qenë e drejtë themelore: skenë e denjë, shtëpi e tyren.

Pa skenë, pa repertor klasik

Pasoja praktike është teknike dhe e madhe. Pa skenë me gropën e orkestrit, me kulisat dhe sistemin e nevojshëm teknik, BKK nuk mund të sjellë repertorin klasik: as Liqenin e Mjellmave, as Don Kishoti, as Shpërgulësin. Viteve të fundit, institucioni ka kushtëzuar programin nga hapësira e disponueshme dhe është kufizuar tek vallëzimi kontemporan. Kjo nuk është vetëm zgjedhje artistike — është ndërprerje e transmetimit të teknikës klasike tek brezi i ri.

Çdo balerinë që largohet nga skena pa e pasur mundësinë të punojë me repertor klasik është edhe humbje institucionale. Shkollimi i trupës kushtëzohet; vazhdimësia e traditës prishet heshturazi.

Bletët nisin turneu latin amerikan

Javën e ardhshme BKK nis turne të gjatë nëpër shtetet e Amerikës Latine. Bletët do të bredhin larg — dhe do të kthehen prapë në Prishtinë, prapë pa shtëpi. Ushtruesi i detyrës së drejtorit, Kreshnik Musolli, e ka shprehur mesazhin e mbrëmjes si dashuri: "Ne asnjëherë nuk do të heqim dorë nga dashuria." Në kontekstin e BKK-së, dashuria lexohet si ajo forcë që mban gjallë një institucion që shteti nuk e ka shërbyer me shtëpi prej pesëdhjetë e katër vjetësh.

Deri në mbyllje të këtij artikulli, Ministria e Kulturës e Kosovës nuk ka deklaruar pozicionin e vet për afatin konkret të ndërtimit të teatrit të ri të Baletit Kombëtar të Kosovës.

Burim: Koha.net, Gazeta Express

— Redaksia ZHURMA