Fisi Thaçi — Drenica, Juniku dhe zemra e rezistencës

Fisi Thaçi ka origjinën në Iballjën e Pukës, në malësinë e Dukagjinit të vjetër — por historia e tij shtrihet shumë përtej një krahine. Prej shekullit XVII e deri te Kuvendi i Rambujesë i vitit 1999, ky komunitet fisnik ka ruajtur rezistencë, ka prodhuar figura shtetërore dhe ka lënë gjurmë të qarta në luftën për Kosovë të pavarur.

Territori tradicional i fisit Thaçi shtrihet në Iballjën e Pukës, në jug të lumit Drin dhe jug-lindje të Fierzës — bërthamë e Dukagjinit historik. Studiuesi austrohungar Franz Nopcsa, i cili eksploroi Alpet Shqiptare në fillim të shekullit XX, e datëzon migrimin paraardhës të fisit rreth viteve 1450–1480 nga territore të Malit të Zi, pas shpërbërjes së princatave shqiptare pasguristike. Tradita gojore fison lidhjen me Muriqan të Ana Malit. Pasardhës të degëve të Thaçëve gjenden sot në Pukë, Drenicë, Gjakovë, Junik dhe Kaçanik.

Origjina dhe tradita

Genealogjia e dokumentuar e fisit fillon me Gjecin, paraardhësin kyç, i cili jetoi rreth vitit 1650. Gjeci pati tre bij: Gegun, Buçin dhe Prenin. Sipas Wikipedia-s, linja e Buçit kaloi në islam gjatë shekullit XVIII — pasojë e presionit osman mbi malësinë — ndërsa degët e tjera vazhduan traditën katolike dukagjinase. Kjo strukturë polifiletike (me disa degë origjinuese, jo një paraardhës të vetëm) është tipike e fiseve veriore shqiptare. Nga i njëjti trungu rrjedhin fiset Vokshi, Elshani, Sopi dhe Kabashi.

Organizimi ishte klasik: bajrakë, kuvende fisnore, besë si parim suprem — i rregulluar nën Kanunin e Lekë Dukagjinit. Iballja funksiononte si qendër administrative e fisit, me kulla të fortifikuara mbi themele pirustiane — arkitekturë mbrojtëse e trashëguar nga babai te biri gjatë shekujve.

Fisi ka histori të dokumentuar rezistence ndaj pushtuesit osman. Sipas burimeve historike lokale të mbledhura nga Gazeta Dielli, në vitin 1610 forcat osmane nën komandën e Ahmet Beg Cucës — rreth 1.500 ushtarë — sulmuan Iballjën. Mbrojtësit e fisit, edhe pse rreth 500, tërhoqën armikun në grykë malore dhe e bllokuan; komandanti osman u vra. Sulmi dështoi. Ndëshkimi erdhi 134 vjet më vonë: në 1744, autoritetet osmane dogjën 105 shtëpi të Thaçëve në Iballjë dhe zhvendosën familjet me forcë drejt rajonit të Gjakovës. Fisi u kthye.

Thaçi në luftën e Kosovës

Gjatë shekujve XVII–XVIII, dega e fisit u vendos gjithnjë e më shumë në Drenicën e Kosovës perëndimore — rrjedhojë e drejtpërdrejtë e migracioneve osmane si ajo e 1744-ës. Studimet gjenetike të platformës Rrenjet.com konfirmojnë këtë shteg historik: familjet me origjinë Thaçi në Drenicë ndajnë haplogrupin E-PH2180 (degë e E-V13) me degët e Pukës — linjë atërore e dokumentuar rreth 1.300 vjet prapa.

Hashim Thaçi, i lindur në fshatin Burojë të Skenderajt (Drenicë) më 24 prill 1968, u bë figura politike më e spikatur e fisit. Si kryetar i delegacionit kosovar shqiptar, drejtoi negociatat e Rambujesë (shkurt 1999). Pas shpalljes së pavarësisë (2008), u bë kryeministri i parë i Kosovës dhe pastaj President i Republikës (2016–2020). Në nëntor 2020 dha dorëheqje pas akuzave të Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë lidhur me veprime gjatë luftës. Gjyqi vazhdon.

Wikipedia-ja e liston ndër anëtarët e shquar të fisit edhe Ramush Haradinaj — komandant i UÇK-së për zonën e Dukagjinit, dy herë kryeministër i Kosovës, me origjinë nga Glogjane i Junikut. Fakti që dy udhëheqës kryesorë të Kosovës pasluftë rrjedhin nga i njëjti fis pasqyron rrjetet sociale, kapitalin simbolik dhe strukturat e besës që Thaçit kanë ndërtuar gjatë shekujve.

Drenica pagoi çmim të rëndë. Sipas Koha.net, gjatë rrethimit tre-ditor të 5–7 marsit 1998 në Prekaz, forcat serbe vranë 22 anëtarë të drejtpërdrejtë të familjes Jashari dhe 33 banorë të lagjes — gjithsej 55 vetë. Mbijetsuan vetëm dy: Bashkimi (bir i Rifatit) dhe Besarta (bijë e Hamzës). Kjo masakër shënoi pikën kthyese të luftës. Drenica u bë "zemra e rezistencës" — jo si metaforë, por si gjeografi e gjakut.

Thaçi si identitet

Trashëgimia e fisit Thaçi kalon edhe jashtë fushës ushtarake e politike. Gaspër Thaçi, Kryeipeshkëv Metropolit i Shkodrës dhe Primat i Kishës Katolike Shqiptare, mbart emrin me autoritet moral. Sipas burimeve historike të kishës, në maj 1945 regjimi i Enver Hoxhës e thirri dhe i kërkoi t'i priste lidhjet me Romën e ta vinte kishën nën shtet. Gaspër Thaçi refuzoi — qëndresë e drejtpërdrejtë ndaj totalitarizmit komunist.

Nga rajoni i Gjakovës — ku Thaçit u shpërngunë pas 1744-ës — rrjedh edhe trashëgimia e Pater Shtjefen Gjeçovit (1874–1929). Gjeçovi, francikskan i rritur në rrethin e Gjakovës, shpëtoi dhe kodifikoi Kanunin e Lekë Dukagjinit — ligjin zakonor që vetë fisi Thaçi kishte jetuar prej shekujsh. Vepra u botua posthum në 1933 dhe mbetet dokumenti bazë i të drejtës zakonore shqiptare. Pa Gjeçovin, Kanuni mund të mbetej traditë gojore e papërcjellë.

Mbiemri Thaçi mbart kujtesë kolektive: malësor i Dukagjinit, zbatues i Kanunit, luftëtar i brezit që çliroi Kosovën. Kjo kujtesë nuk ka nevojë për zbukurim. Prej 1610-ës — kur 500 malësorë ndalën 1.500 ushtarë osmanë në grykën e Iballjës — e deri te rrugët e Drenicës ku brezat njëzetvjeçarësh u bënë UÇK, fisi Thaçi ka transformuar herë pas here detyrën historike të momentit. Faktet janë të mjaftueshme — miti nuk ka nevojë.

Burimet:

• Gazeta Dielli — "Iballja dhe Fisi i Thaçit": ngjarjet e 1610 dhe 1744, organizimi fisnik
• Wikipedia — Thaçi (tribe): origjina, gjenealogjia Gjeci 1650, haplogrupi E-PH2180, anëtarë të shquar
• Koha.net — sakrifica e Jasharëve: 55 të vrarë, 2 mbijetues, mars 1998
• Rrenjet.com — prejardhja gjenetike në Drenicë: haplogrupi E-V13/PH2180 dhe lidhja me Pukën

— Redaksia ZHURMA