Dom Nikollë Kaçorri: prifti katolik që nënshkroi i dyti Pavarësinë

Kur më 28 nëntor 1912 delegatët e mbledhur në Vlorë ngritën flamurin dhe shpallën Shqipërinë të pavarur, poshtë emrit të Ismail Qemalit ra një firmë e dytë që thoshte shkurt: «Kaçorri». Ishte dora e një prifti katolik — dom Nikollë Kaçorri, delegat i Durrësit — që bëhej kështu nënshkruesi i dytë i aktit të lindjes së kombit. Se një meshtar i Kishës së Romës qëndronte në rreshtin e parë të një shteti me shumicë myslimane nuk ishte as rastësi as kontradiktë: ishte vetë kodi i Rilindjes, ku feja nuk e ndante dot kombin.

Nga malësia e Lurës te meshtaria

Nikollë Kaçorri lindi rreth vitit 1862 — disa burime shënojnë 1865 — në fshatin Krejë të Lurës, në malësinë e Dibrës. Rridhte nga një trevë ku besimet jetonin ngjitur me njëri-tjetrin, dhe zgjodhi rrugën e klerit: pas studimeve filozofike-teologjike u shugurua meshtar, duke plotësuar më vonë formimin e vet me shkollim të mëtejshëm jashtë vendit. Shërbeu si prift në zonën e Durrësit, ku emri i tij u lidh shpejt me lëvizjen kombëtare — jo si predikues i tërhequr në kishë, por si organizator i çështjes shqiptare në një kohë kur vetë fjala «Shqipëri» ishte e ndaluar në perandori.

28 Nëntori: firma e dytë pas Ismail Qemalit

Në nëntor të 1912-s, ndërsa ushtritë ballkanike përparonin dhe rrezikonin ta ndanin trojen shqiptare mes fqinjëve, Kaçorri erdhi në Kuvendin e Vlorës si përfaqësues i Durrësit. Aty, mes delegatëve që mbërritën përmes një vendi në luftë, ai nënshkroi dokumentin e pavarësisë. Sipas radhitjes së firmave në aktin e 28 Nëntorit, nënshkrimi i tij pason menjëherë atë të Ismail Qemalit — një detaj i vogël protokollar që tregon peshën që gëzonte prifti i Lurës në rrethin e ngushtë të themeluesve, krah figurash si Lef Nosi dhe Luigj Gurakuqi.

Nënkryetar i qeverisë së parë shqiptare

Kur Ismail Qemali formoi qeverinë e përkohshme, Kaçorrit i besoi postin e nënkryetarit — de fakto zëvendëskryeministri i shtetit të porsalindur, që nga fillimi i dhjetorit 1912 deri në fund të marsit 1913. Ishte një detyrë e rëndë në një shtet pa kufij të njohur, pa thesar, pa ushtri të vërtetë e me Fuqitë e Mëdha që sapo mblidheshin në Londër për t'i vizatuar hartën. Në atë tryezë të vogël qeveritare, një prift katolik nga malet e Dibrës drejtonte punët e një vendi ku shumica lutej në xhami — provë se autoriteti i tij nuk buronte nga feja që rrëfente, por nga besnikëria ndaj kombit.

Kodi i Rilindjes: një prift në krye të një kombi

Figura e Kaçorrit është ilustrimi më i pastër i asaj që Rilindja e kishte bërë ligj të pashkruar: shqiptaria qëndronte mbi ndarjet fetare. I njëjti mësim që Gjergj Fishta e këndoi në vargje dhe që dekadën më vonë do të mbrohej me çmim të hidhur në Konventën e Lozanës, Kaçorri e jetoi si biografi. Prift dhe atdhetar, ai s'e shihte besën fetare në kundërshtim me atë kombëtare, po si dy fije të së njëjtës litar. Në një Ballkan ku identitetet ndërtoheshin duke i ngjeshur kombet mbi kishat, shqiptarët zgjodhën rrugën e kundërt — dhe një meshtar katolik në krye të qeverisë myslimane e vulosi këtë zgjedhje para syve të Evropës.

Mërgimi dhe vdekja në Vjenë

Rënia e qeverisë së Vlorës e nxori Kaçorrin nga skena e pushtetit, por jo nga çështja. Në trazirat që pasuan, shtëpia e tij u dogj dhe biblioteka personale u shkatërrua — një humbje e heshtur për kulturën shqiptare. I sëmurë, u shtrua në një sanatorium në Vjenë, ku vdiq më 29 maj 1917 dhe u varros në varrezën qendrore të kryeqytetit austriak, larg maleve të Lurës e bregut të Durrësit që i kishte shërbyer. Eshtrat e tij do të prehnin në dhé të huaj gati një shekull: vetëm në vitin 2011 u gjetën, u kthyen në atdhe dhe u rivarrosën në kishën e Shën Lucisë në Durrës — priftit të Pavarësisë iu dha më në fund prehja në tokën që ndihmoi ta bënte të lirë.

Burimet

• «Nikollë Kaçorri», Wikipedia në shqip — sq.wikipedia.org.
• «Dom Nikollë Kaçorri në përvjetorin e vdekjes», Vatican News (seksioni shqip), 2018 — vaticannews.va.
• «Dom Nikollë Kaçorri (1862–1917), atdhetar, klerik nënshkrues i Deklaratës së Pavarësisë», Radio Kosova e Lirë — radiokosovaelire.com.