Distancat gjenetike: lidhja e shqiptarëve me ilirët antikë

Në gjenetikën e popullsive, "distanca gjenetike" është masa sasiore e afërsisë midis dy popujve. Studimet moderne tregojnë që shqiptarët janë popull relativisht i izoluar gjenetikisht — me distanca të mëdha me sllavët e afërt dhe me afërsi të madhe me popullsitë iliro-ballkanike të lashta.

Distanca gjenetike llogaritet duke krahasuar frekuencat e alele (variantet e gjeneve) midis dy popullsive. Metoda më e zakonshme është FST (fixation index): sa më e madhe vlera, aq më larg popujt janë gjenetikisht. Vlerat e FST variojnë nga 0 (popuj identikë) deri në 1 (popuj krejt të izoluar).

Shqiptarët në kontekst europian

Sipas studimeve të Lazaridis et al. (2022), Sarno et al. (2017) dhe projekt-data të Allentoft et al. (2015), distancat gjenetike (FST) të shqiptarëve me popuj fqinj janë:

• Shqiptarë — ilirë të lashtë: FST ~0.01 (shumë e vogël; praktikisht e njëjta popullsi).
• Shqiptarë — grekë modernë: FST ~0.02 (afërsi e madhe; shumë grekë modernë kanë komponentë para-dorike ilire).
• Shqiptarë — italianë të jugut: FST ~0.025 (afërsi, reflektim i migrimeve arbëreshe dhe prejardhjes ilirike).
• Shqiptarë — kroatë: FST ~0.05 (distancë e vogël-mesatare).
• Shqiptarë — serbë: FST ~0.06 (distancë mesatare — më e madhe se me kroatët, reflektim i prejardhjes së ndryshme).
• Shqiptarë — rusë: FST ~0.08 (distancë më e madhe).
• Shqiptarë — skandinavë: FST ~0.10 (distancë e madhe).

Çfarë thotë kjo

Shqiptarët janë gjenetikisht më të afërt me: (1) ilirët e lashtë të Ballkanit; (2) grekët e lashtë dhe modernë të jugut (pjesërisht); (3) italianët e jugut. Më të largët nga: sllavët verior, skandinavët, finlandezët.

Kjo është konsistente me hipotezën se shqiptarët janë popullsi autoktone e Ballkanit perëndimor që ka ruajtur strukturë gjenetike të lashtë, me pak përzierje me ardhësit e shek. VI-XV (sllavë, turq, etj.). Më shumë se çdo popull tjetër në Ballkan, shqiptarët ruajnë profilin e lashtë ilir.

Distanca e madhe me sllavët dhe afërsia me ilirët antikë dhe me populisë mesdhetare të lashta është argumenti më i fuqishëm kundër çdo pretendimi se shqiptarët janë "ardhës nga jashtë". Ne jemi aty — në Ballkan — nga mijëvjeçarë.

Burim: Lazaridis et al. "The genetic history of the Southern Arc" (Science, 2022); Sarno et al. (2017); Allentoft et al., "Population genomics of Bronze Age Eurasia" (Nature, 2015). Arkivi Historik Shqiptar (Archivum Historica Albanorum).

— Redaksia ZHURMA