Mehmet Ramë Dollapi, themeluesi i Bajram Currit

PRISHTINË — Në verën e vitit 1960, një zjarr e dogji shtëpinë e Jakup Hoxhaj në katundin Sopot. Mes flakëve dhe të zhdukurve, Mehmet Ramë Dollapi, atë kohë Kryetar i Komitetit Ekzekutiv të KP të rrethit Tropojë, mori mëparshin. Pyeti vetëm për fëmijët. Kur u vu që ishin të gatshëm, u drejtua Kryetarit të Këshillit Popullor: «Urdhëroj menjëherë kërkesën për shpërblimin e familjes». Pastaj u kthye te zoti i shtëpisë: «Mos u mërzit, o Jakup Hoxha, se kur të bëhen 10 ditë kam me të sjellë specialistët dhe në ditën e 11-të ti do të jesh brenda në shtëpi të re, më të bukur, më të fortë». Dhjetë ditë më vonë, premtimi u mbajti.

Pse ka rëndësi

• Dollapi ishte nga arkitektët e qytetit të Bajram Currit dhe drejtoi rrethin Tropojë gjatë viteve më të vështira të sistemit komunist.
• Si medresist i formuar, zgjodhi humanizëm ndërfetar mbi doktrinën, duke bërë Malësinë e Gjakovës shembull të rrallë koegzistence mysliman-katolike.
• Reforma Agrare që ai e mbështeti lejoi familjeve katolike të Nikaj-Mërturit të marrin tokë dhe banim në luginën e Malësisë së Gjakovës.

Rininë dhe formimi në Malësi

Mehmet Ramë Dollapi lindi në vitin 1944 në fshatin Koçanaj, në Malësinë e Gjakovës, actualisht rrethi i Tropojës. Sipas profilit të Epoka e Re, ai u njoh në fund të vitit 1947 në zyrën e Frontit të rrethit, kur ishte ende djalë. Studoi doktrinë islame me rezultate të shkëlqyera, duke bërë të mundur karrierën e hoxhës ose imamit. Por, siç shkruan Nikë Rexhep Neçaj në Epoka e Re, «Zoti, ose natyra, kishin vendosur se xhemati i një katundi, apo edhe i një qyteti, ishte tëpër i vogël për një predikues të tillë» (Epoka e Re). Dollapi zgjodhi rrugën e drejtimit politik dhe social.

Partizani dhe drejtuesi i rrethit

Gjatë Luftës Çlirimtare, Dollapi u bë partizan në orët e para. Pas çlirimit, shpejti ngjit në hierarki: u emërua Komisari, Komandant, dhe më vonë Kryetar i Komitetit Ekzekutiv të KP dhe Sekretar i Parë i Komitetit të Partisë të rrethit Tropojë. Ibrahim Kadri Malaj, agronom i lartë dhe ish drejtor i Ndërmarjes Bujqësore, vëren se në atë periudhë Komiteti «kishte kryetar Mehmet Ramën» dhe ai «ishte njeri me shumë kulturë të gjerë, njohës i problemeve të rrethit dhe në veçanti ishte i apasionuar pas problemeve të bujqësisë» (Epoka e Re).

Një stil drejtimi: në fushë me puntoret

Malaj tregon një skenë që shpesh u përsërite: në ekonomitë bujqësore, kur gjej argatët duke prashitur, Dollapi «zbathte këpucët, i mirte shatin një prashitsi dhe vazhdonte prashitjen e bimëve. Ky veprim i nxiste dhe inkurajonte të gjithë punonjësit» (Epoka e Re). Një herë tjetër, në Oholl të Gashit, një burrë po vinte një mullar me tallë. Dollapi i mori veglat: «Ma lëshoni mua ju lutem, se do ta ve vet këtë mullar me tallë». Kur burri u kundërshtua, ai i përgjigje me qetësi: «Edhe ne që drejtojmë rrethin, nga ju puntorët tanë ushqehemi, prandaj unë dua ta ve vet këtë mullar me tallë». Përfunduan puna sëbashku, me Dollapin të punojë «gati më shumë se ne të tjerët» (Epoka e Re).

Humanizmi ndërfetar dhe Reforma Agrare

Malësia e Gjakovës kishte dy besime: myslimane (rreth 78% të popullsisë) dhe katolike (22%, në më pak se 10% të territorit). Toka e katolikëve në Nikaj-Mërtur ishte e thyer, e pjerrët, pa makina. «Ajo mbetej pjesa më e varfër e rrethit, madje edhe e Shqipërisë», shkruan Neçaj (Epoka e Re). Dollapi, me pastërsi medresisti, e bëri humanizëm bazë të programit të tij. Nuk e vlerësonte njerëzit sipas besimit. Myslimanët panë në të birin e tyre të formuar islamilisht që i respektonte katolikët; katolikët panë një drejtues të «ndershëm, vizionar dhe të palodhur të pushtetit, por edhe humanist të pashoq» (Epoka e Re).

Rezultati: «Nuk pati më vetëm dy a tri martesa mes besimeve të ndryshme, por me qindra. Askush nuk çuditej më nga martesat ndërfetare» (Epoka e Re). Me anë të Reformës Agrare, Dollapi ndihmoi familjet e Nikaj-Mërturit të marrin tokë dhe të vendosen në luginën e Malësisë së Gjakovës — Cërrnicë, Llugaj, Bajram Curri. «Sot katolikët e Malësisë së Gjakovës janë ndër katolikët më dashamirës ndaj myslimanëve në Shqipëri. Po kështu, myslimanët e Malësisë së Gjakovës janë ndër myslimanët më dashamirës ndaj katolikëve në trojet shqiptare. Kjo është pasuria më e madhe e kësaj Malësie. Nuk quhet kot 'Malësia e Mirë'» (Epoka e Re).

Themelimi i Bajram Currit dhe largimi

Dollapi u quajt «themeluesi i qytetit të Bajram Currit» nga të tre burimet. Qyteti u ndërtua si qendra administrative dhe ekonomike e rrethit, duke mbërruar emrin e bajraktarit të lënduar Bajram Curri. Në dhjetor 1970, Dollapi u largua nga Shqipëria. Sipas artikullit të parë të Epoka e Re, ai «larguar nga Shqipëria më 4 dhjetor 1970. Banues në Bronx, New York USA» (Epoka e Re). Arsyet e largimit nuk detajohen në burimet e dhëna, por Malaj nënvizon se «madje pas daljes në pension nuk e pushoi kurrë aktivitetin e tij në të mirë të shoqërisë e krahinës tonë të Malësisë së Gjakovës. Atë e gjeje kudo e në çdo kohë nëpër fshatrat më të thella të Tropojës, duke dhënë maksimumin e mundshëm të kontributit të tij modest, deri në fund të jetës së tij» (Epoka e Re).

Vdekja dhe trashëgimia

Mehmet Ramë Dollapi vdiq më 7 qershor 2017, në moshë 73-vjeçare. Ibrahim Kadri Malaj mbaron testimonianin e tij me: «Malësia e Gjakovës do ta kujtoj vazhdimisht me respekt të madh nëpër breza Mehmet Ramë Dollapin dhe historia e kësaj krahine do t'i kushtoj një vend nderi këtij personaliteti mjaft të shquar të rrethit tonë dhe gjithë Shqipërisë» (Epoka e Re). Nikë Rexhep Neçaj e përkujton si «profet i atij populli të cilit i shërbeu me përkushtim shembullor» (Epoka e Re). Artikulli i parë e quan «njeri hyjnor, i thjeshtë e i dashur» që «e kish vënë veten e tij në shërbim të njerëzve, duke punonuar me përkushtim për popullin e vet» (Epoka e Re).

Burimet:

• Epoka e Re — Kujtime për Mehmet Ramë Dollapin: ngjarja e zjarrit në Sopot dhe premtimi për shtëpi të re
• Epoka e Re — Nikë Rexhep Neçaj: formimi medresist, humanizmi ndërfetar, martesat dhe Reforma Agrare
• Epoka e Re — Ibrahim Kadri Malaj: punë në fushë me puntoret, themelimi i Bajram Currit, aktiviteti pas pensionit

— Redaksia ZHURMA