Nuredin Dumani: dëshmia e një ish-krimineli që ktheu armët kundër shokëve të tij

PRISHTINË — Në maj 2026, Nuredin Dumani u paraqit përpara gjykatës dhe u kthye mbrapsht në kohën që e kishte shtyrë në botën e krimit të organizuar. "Nuk e di kur dola, ose 2021 ose 2012, nuk më kujtohet", filloi ai dëshminë, duke e shpjeguar momentin kur vendosi të bashkëpunojë me drejtësinë. Historia e tij nuk është vetëm një dëshmi gjyqësore — është rrëfimi i një njeriu që u lind në një fis me traditë të gjatë në Dibër dhe që, pas rrugës së tij në krim, zgjodhi të thotë të vërtetën.

Pse ka rëndësi

• Nuredin Dumani është figurë kyçe në një proces kundër grupit kriminal të Dritan Lamajt, duke u kthyer dëshmitar drejtësie pas viteve bashkëpunimi.
• Fisi Dumani ka rrënjë në fshatin Stushaj të Grykës së Vogël, me prejardhje nga Arras i Çidhnës në Dibër, datuar nga gjysma e dytë e shek. XVII.
• Dëshmia e tij zbulon dinamikat e brendshme të grupeve kriminale dhe arsyet që e çojnë një anëtar të kthehet kundër aleatëve të tij.

Përballë me gjyqtarën: momenti i kthimit

Sipas raportit të Boldnews.al dhe JavaNews.al, të dyja të cilat publikuan dëshminë e plotë, Dumani u përgjigj gjyqtarjes që e pyeste për vëllain e Festimit: "Se e kishte caktuar si vëlla, edhe unë e kam vëlla gjaku". Kjo frazë — "vëlla gjaku" — shërben si kod i besnikërisë në botën e krimit organizuar, por Dumani e bëri të kuptueshme se për të, kjo besnikëri kishte funduar. Ai tha se grupi kriminal me të cilin kishte bashkëpunuar "e kishte nxjerrë në pritë" dhe se kjo ishte shkaku kryesor i vendimit të tij të bisedojë.

Dumani u referua edhe një incidenti specifik: një natë gjatë arrestimit, ai u godit nga Dritan Lamaj, atëherë komisar në komisariatën e gjashtë. "Më u bë qejfi shumë që e kanë vrarë, do u jepja një drekë po t'i njihja ata çunat", deklaroi ai. Lamaj u vra më vonë, dhe Dumani e përshkroi atë si "vrasës të pamëshirshëm".

Rrënjët: fis Dumani në Stushaj

Sipas artikullit të Wikipedias (shqip) për Shupenzën, fis Dumani është një nga fiset historike që banojnë fshatin Stushaj në Grykën e Vogël të Dibrës së Sipërme. Gojëdhëna familjare ruajtur ndër breza tregon se themeluesit e fisit ishin Stakë Dumá dhe Korbë Dumá, të cilët u larguan nga fshati Arras i Çidhnës në rrethin e Dibrës së Poshtme rreth gjysmës së dytë të shekullit XVII.

Fishi ka qenë i pranishëm në zonë më tepër prej treqind vitesh. Në regjistrimin e viteve 1467, fshati (atijherë Suçani) kishte 9 familje me kryefamiljarë të krishterë. Me kalimin e kohës, në shekullin XVIII–XIX, u vendosën familje të fiseve të ndryshme, përfshirë Dumanit. Në vite 80 të shekullit XIX, fshati kishte 20 shtëpi, të tëra islamizuar, dhe banohej nga fiset Lazri, Duka, Koleci, Jakimi, Dumani dhe Kozi.

Toponimia vendore mbart ende emrat e fisit: Ara e Dumane, Ara e Has' (Dumani), Rrahi' Dinit (Dumani), Vneshta e Aliut (Dumani), Zabel' i Dumane, Mani i Hysniut (Dumani), Pjepi i Manes (Dumani), Lama e Sulës (Dumani) — të gjitha vendndodhje që marten emrin e fisit në peisazhin e Stushajt.

"Plumbi i artë": lakmi dhe roli

Në dëshminë të saj, Dumani u referua me lakmin "Plumbi i artë". Sipas tij, kjo nuk ishte vetëm një emër — ishte një simbol: "pikërisht ai plumb që mori që shërbeu si shkak të kthehej në bashkëpunëtor drejtësie". Plumbi, si provë balistike, u gjet në bluzën që ai mbante ditën u plagos, dhe ai e përshkroi si një element që "i kalon balistikës" dhe që mbetet si provë kundër atyre që donin ta ekzekutonin.

Kjo detaj të vogël teknike — plumbi i ruajtur në një bluzë — u bë Metaforë e vendimit të tij të madh: të kthehej dhe të jepë dëshmi kundër njerëzve me të cilët kishte ndarë jo vetëm krim, por edhe kodin e "vëllazërisë gjaku".

Mekanizmi i kthimit: laboratorët dhe dosjet e mbyllura

Dumani e theksoi rolën e policisë shkencore në procesin e tij të kthimit: "Në laboratorët e policisë shkencore fjala e të penduarve i kthen edhe një herë në jetë provat shumëvjeçare mbyllur pa autorë, pa gjurmë". Ai e përshkroi se si dosjet e arkivuara, në pritje të krahasimit me krimet e radhës, mund të riapohen kur gjendet një dëshmitar i ri pas një arrestimi. Kjo tregon se vendimi i tij nuk ishte vetëm emocionale — ishte i informuar nga njohja e sistemit të drejtësisë dhe mënyra se si prova shkencore mund të kthejnë jetë një dosje të mbyllur.

Nuk është Altin Dumani

Është e rëndësishme të bëhet dallimi: Nuredin Dumani, personi i këtij profili, nuk është Altin Dumani, actual kryetar i SPAK-së (Prokurorisë Speciale kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar). Sipas Wikipedias (anglisht), Altin Dumani mori drejtimin e SPAK-së në dhjetor 2023 pas Ardben Krajes dhe u nderua nga Departamenti i Shtetit të Shteteve të Bashkuara si "Champion of the Anti-Corruption Fight". Dy Dumanit ndajnë mbiemrin, por janë persona të ndryshme me rrugë të plotësisht të ndryshme: një ish-anëtar i grupit kriminal që u kthye dëshmitar, tjetri një prokuror i lartë që çon luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Gjatë rrugës: nga fis tek dëshmia

Rruga e Nuredin Dumanit ngulis nga rrënjët e thella të një fisi në malet e Dibrës, nëpër rrugët e krimit të organizuar, deri te vendimi i vështirë të kthyer armët kundër të veten. Dëshmia e tij, publikuara nga Boldnews.al dhe JavaNews.al në maj 2026, mbetet një nga rrëfimet më të qarta se si një njeri që ka jetuar brenda kodit të "vëllazërisë gjaku" arrin të thyjë atë kod — jo për arsye morale abstrakte, por sepse e vuaji tradhtimin e aleatëve të tij.

Ai nuk kërkoi të heroizohet. "Shkaqet mund të jenë nga më të ndryshmet, ata llogarisin përfitimet, mund të vijë edhe nga vetë ai", tha ai drejtpërdrejt. Kjo thjeshtësi — llogaritja e përfitimeve dhe humbjeve — është kjo që e bën dëshminë e tij të bindëse: nuk është rrëfim i një penitenti, por analize e një njeriu që e dinte matematikën e krimit dhe vendosi se llogaria nuk i del më në dorë.

Burimet:

• Boldnews.al — Dëshmia e plotë e Nuredin Dumanit për arsyet që e çuan të bashkëpunojë me drejtësinë
• JavaNews.al — Republicim i dëshmisë me të njëjtin përmbajtje, 25 maj 2026
• Wikipedia (shqip) — Historia e fshatit Stushaj dhe fisit Dumani në Grykën e Vogël
• Wikipedia (anglisht) — Biografia e Arben Krajes dhe referenca për Altin Dumanin si kryetar të SPAK-së

— Redaksia ZHURMA