Qosja iku pa njoftuar — amaneti i fundit i intelektualit

Rexhep Qosja iku nga kjo botë pa e lajmëruar njeri. Familja njoftoi — më 23 prill 2026 — se akademiku ishte ndarë nga jeta dhe ishte varrosur. Në praninë e anëtarëve të ngushtë të familjes. "Me dëshirë të të ndjerit, nuk do të organizohet ceremoni pritjeje. Familja nuk do të marrë pjesë në organizime institucionale."

Kjo nuk është lajm protokolli. Kjo është mësim i fundit i njeriut që shkroi tërë jetën për mënyrën se si mbahet zëri në një kulturë që e do kaq shumë ceremoninë.

Qosja u lind në Vuthaj (Mal i Zi) më 25 qershor 1936. U bë 90 vjeç para se të ikte. Studjues letërsie, romancier, dramaturg, esseist, figurë politike e rastësishme — ishte anëtar i delegacionit kosovar në Rambuje — dhe, mbi të gjitha, zë moralist që nuk fliste kot. Në Kongresin e Drejtshkrimit të 1972-shit, ai ishte mes atyre që mbrojtën standardin e njësuar — pozicion që i kushtoi në qarqet kosovare ku dikush do preferonte autonomi gjuhësore nga Tirana. Por Qosja e dinte: gjuha është institucion. Institucioni mbahet.

Kaq vepra. Kaq debat. Kaq polemika. Dhe në fund, heshtje. Dëshirë për privatësi. Një kërkesë ndaj familjes të mos shkojë në organizime institucionale. Kjo është një kritikë e heshtur e gjithë asaj që po ndodh sot në Prishtinë: Kuvend pa president, politikë që konsumon çdo energji, vend që flet për aritmetikë kuorumi ndërsa humbet figurat e saj më të mëdha.

Qosja e dinte. Prandaj iku pa njoftuar.

Ata që do flasin për të në ditët e ardhshme — dhe kryetarët që do dërgojnë telegrame — duhet ta lexojnë këtë detaj si pasqyrë. Një intelektual që gjatë tërë jetës mbante zë publik, në vdekje e kërkoi privatësinë. Pse? Ndoshta sepse s’kishte më besim te organizimet publike. Ndoshta sepse e dinte se sot figurat e tij kalojnë nga televizioni tek fondet politike; nesër nuk flitet për ta më. Ndoshta sepse thjesht, siç thoshin të moshuarit, "dua të shkoj i qetë".

"Tesheshi.com" e shkroi me habi: forma e lajmit — lajmi pas varrimit — "nuk njihej për Qosjen. I kundërta, kishte prirje për të qenë racional." Pikërisht. Ishte racional në të gjitha zgjedhjet e tij. Kjo ishte racionale. Një njeri që e kishte parë ç'u bë me 45 vjet Kosovë, me 89 vjet jetë, me çdo qiri që u ndez dhe u fik për figurat e tjera — zgjodhi të ikte pa rrëmujë.

Amaneti i fundit i Qosjes është mësim për institucionet shqiptare: ceremonia nuk është e domosdoshme. Puna është e domosdoshme. Vepra mbetet e shkruar, por një varrim i qetë nuk e zvogëlon peshën.

Burim: Tesheshi

— Redaksia ZHURMA