Muzeu etnografik i Durrësit — trashëgimi apo paketë turistike?

Muzeu Etnografik i Durrësit është rihapur pas rikonstruksionit. Sipas ABC News, ai "shërben si një urë lidhëse mes brezave, duke ruajtur dhe promovuar trashëgiminë kulturore." Veshje popullore, vegla pune, orendi shtëpiake, "materiale që pasqyrojnë mënyrën e jetesës së banorëve të zonës ndër vite." Promocioni përmend "atraksion të veçantë për të tërhequr më shumë turistë gjatë kësaj vere."

Këtu ndahen dy filozofi. Një muze i vërtetë është institucion shkencor — me konservator, me katalog, me studime, me botime, me pedagogji shkollore. Një "atraksion turistik" është produkt marketingu — me fotografi Instagrami, me paketa grupore, me dyqan suveniresh. Nuk janë të papajtueshme. Por kur e dyta dominon të parën, muzeu bëhet set.

Durrësi, si qytet, ka traditë arkeologjike dhe etnografike prej shekujsh. Trashëgimia materiale: amfiteatri, muret mesjetare, banesat tradicionale të bregdetit, kostumet e fshatrave të Kavajës dhe Shijakut. Çfarë kemi në ekspozitë të re? Komunikata nuk e specifikon me detaje. "Veshje popullore, vegla pune, orendi shtëpiake." Kategori të përgjithshme. Pa zërimet, pa datat, pa krahinat.

Kjo është simptoma. Kur institucion kulturor komunikohet me fraza marketingu dhe jo me fraza akademike, do thotë se prioriteti ka zhvendosur. Nuk është domosdoshmërisht e keqja — turizmi kulturor gjeneron të ardhura, këto të ardhura mbajnë muzeun. Por raporti duhet të ruhet. Së pari institucion, pastaj atraksion.

Zhurma e shtron pyetjen që qyteti i Durrësit duhet ta bëjë vetes: kush e drejton këtë muze? Çfarë programi pedagogjik ka për shkollat lokale? Sa studentë të antropologjisë janë angazhuar në katalogimin? Ka plan për digjitalizim të objekteve? Ka partnership me universitete? Ka botime të reja për periudhat historike që mbulohen?

Nëse përgjigjet janë pozitive, atëherë rihapja është lajm i mirë. Nëse janë negative — nëse muzeu thjesht është ringjallur si atraksion turistik me vegla popullore pa shkencë që i mban gjallë — atëherë po humbasim një shans. Me para publike, do duhej të kishim një institucion që flet; në vend të një vitrine që shitet.

Trashëgimia nuk është paketë. Trashëgimia është praktikë e vazhdueshme e dokumentimit, interpretimit, e përcjelljes. Një fshatar nga Goni i Kavajës, sot, ka njohuri të folklorit që asnjë muze s’i ka regjistruar sistematikisht. Atë njohuri duhet ta kapim para se të shkojë. Një videografer i regjistron ritualet. Një antropolog i regjistron fjalët. Një muzeolog i konservon objektet. Ky është cikli i muzeut.

Durrësi ka muze të rihapur. Ne urojmë që puna e vërtetë të jetë bërë — ose të jetë në plan. Ne rezervohemi deri sa ta shohim programin. Sepse një fjali për shtyp nuk mjafton për t'i vërtetuar një institucioni se po bën institucionalizëm e jo turizmi.

Burim: ABC News

— Redaksia ZHURMA