Heshtja e gjysmuar: si u nderua Qosja në një Kuvend të zbrazur

Në orët e para të pasdites së 23 prillit, sallë e Kuvendit të Shqipërisë u ngrit në këmbë për një minutë heshtje në nderim të akademik Rexhep Qosjes, që kishte ndërruar jetë më herët të njëjtën ditë, në moshën 89-vjeçare. Ngjarja, në letër, ishte një ritual i pritshëm: kryetari i Kuvendit Niko Peleshi mbajti fjalë të mbledhura, quajti të ndjerin “kolosin intelektual të gjysmë shekullit të fundit” dhe “zërin më të fuqishëm të ndërgjegjes sonë kombëtare”. Deputetët socialistë u ngritën. Heshtja vijoi me kohë të matur.

Vetëm se salla ishte gjysmë bosh. Deputetët e Partisë Demokratike dhe të Partisë së Lirisë mungonin tërësisht. Më herët atë ditë, opozita kishte bojkotuar punimet parlamentare pas përjashtimit nga seanca të deputetit Luciano Boçi — një rrethanë procedurale që nuk kishte asnjë lidhje me Qosjen, dhe pikërisht për këtë arsye e bëri më të vrazhdë kontrastin.

Pra, ndërgjegjja kombëtare u nderua në një sallë ku gjysma e saj mungonte.

Lamtumirë nga Facebook-u

Ironia u thellua brenda pak orësh. Ndërsa grupi i tij parlamentar kishte braktisur sallën, Sali Berisha — kryetar i Partisë Demokratike, dikur kryeministër, historikisht kundërshtar polemik i Qosjes — lëshoi tributin e tij në një tjetër vend: në faqen e tij në Facebook.

“Dielli perëndoi përgjithmonë për akademikun Rexhep Qosja,” shkruante Berisha. “Kultura, mendimi letrar dhe shoqëror e politik shqiptar, polemika dhe letrat shqipe humbën një kollos të tyre.” Me formalitetin që i përket rastit, ai pranonte “dallimet dhe mospajtimet” me të ndjerin, por theksonte rolin e Qosjes në vitet e rënda të Kosovës nën pushtimin serb — periudhë ku, siç e formuloi Berisha, akademiku ishte “zëri i vetëm i fuqishëm i shqiptarëve pa zë”.

Fjalë të matura. Fjalë publike. Po asnjë minutë heshtje nga një bankë e bojkotuar.

Kjo ndarje — tributi individual i shkarkuar në rrjete, mungesa kolektive në institucion — tregon një të vërtetë të hidhur për kulturën tonë parlamentare: edhe për figura që opozita dhe mazhoranca i quajnë njësoj “kolos”, sallën nuk e bashkon dot asgjë. As një minutë.

Testamenti si qortim

Vetë Qosja, në një letër-testament të shkruar dhjetë vite më parë dhe të bërë publike nga nipi i tij Valjeti po më 23 prill, kishte kërkuar shprehimisht të mos kishte politikanë në varrim të tij. Që procesioni të ishte i thjeshtë, pa ceremoni, pa fjalime zyrtare. Arsyen e kishte dhënë vetë: kishte jetuar duke shprehur pikëpamje kritike ndaj pushteteve, dhe nuk donte që pushtetet, në çastin e fundit, t’i merrnin peng trashëgiminë me pjesëmarrje protokollare.

Kjo vullneti i fundit, në dritën e ditës së sotme, tingëllon gati profetik. Njeriu që nuk donte politikanë rreth arkës së tij, u bë sot lënda e një rituali në Kuvendin e Shqipërisë dhe premisa e një homazhi të nesërm në Kuvendin e Kosovës — ku, nën përkujdesjen e Ushtrueses së Detyrës së Presidentes Albulena Haxhiu, do të hapet Libri i Zisë.

Dy parlamente do të bëjnë homazh për të. Njëri me gjysmën e sallës mungesë. Tjetri pa president të zgjedhur me kuorum.

Çfarë mbetet kur ritualet plasariten

Problemi nuk është se Peleshi gaboi duke mbajtur fjalën; ajo ishte e duhur dhe e matur. As se Berisha gaboi duke postuar ngushëllimet; ishin të sinqerta dhe informohen nga një histori e gjatë. Problemi është se Kuvendi i Shqipërisë — i cili, teorikisht, është vendi ku përfaqësohet “ndërgjegjja kombëtare” — tashmë nuk mund të mbajë një moment që e quan të tillë, pa e coptuar në linjat e bojkotit të ditës.

Është këtu rreziku real për memorien kulturore të figurave si Qosja: jo se do të harrohen, por se do të kujtohen nëpër frakturat e një jete politike që nuk di më të heshtë së bashku. Akademia, Instituti Albanologjik, universitetet — këto institucione do të bëjnë detyrën e tyre. Por parlamenti, që pretendon të flasë për “ne”, sot foli vetëm për gjysmën e sallës.

Kolosi, në gjuhën e Peleshit. Kollosi, në ortografinë e Berishës. Një shkronjë e tepërt ose e munguar — dhe një sallë e ndarë dysh. Vetë Qosja, që e kishte ndjerë për gjysmë shekulli si plasaritet gjuha kur politika hyn brenda saj, ndoshta do ta kishte parë këtë ditë me atë buzëqeshjen e hidhur që e njihnin lexuesit e tij.

Burim: ATSH, ABC News, Bota Sot, Lapsi

— Redaksia ZHURMA