Çka la Fadil Vata: letra nga Zvicra, 36 vjet pas vdekjes

Njëzet e tre vjet pas vdekjes, Fadil Vata mori titullin "Hero i Kombit". Por letra nga spitali i Zvicrës s'kishte nevojë për asnjë dekret — ajo kishte zërin e tij të gjallë.

Sot, 26 prill 2026, vëllau i heroit, Rama Vata, rrëfeu për tv1 letrën e shkruar nga Fadili në dhjetor të vitit 1989, ndërkohë po trajtohej në Zvicër. Para se të dërgohej atje, kishte kaluar operacionin e parë në burgun qendror të Beogradit. Letra thotë: "Jam në spital, por shpresoj të shërohem shpejt" — pak fjalë, pa ankesë, pa frikë.

"Para katër javësh jam shtu në spital", kujtoi Rama fjalët e vëllait, "dhe atje menjëherë i u kanë nënshtruar operacionit sepse gjendja ka qenë e rëndë. Dhe aty, ai shkruan që është optimist që shpejtë do të shëndoshem edhe do të dalë." Fadili s'doli. Zemra i pushoi së rrahuri më 25 prill 1990, në mërgim.

Fadil Vata lindi më 10 janar 1962 në Sallagrazhdë të Suharekës. Që në moshë të re u angazhua në veprimtari ilegale kombëtare, duke u bërë njëra nga figurat qendrore të Lëvizjes Popullore të Kosovës (LPK). Shteti jugosllav e la ta njohë çmimin herët: më 3 maj 1981 u burgos në kazermat e Pozharevcit, Beograd, me dënim gjashtëvjeçar. Kur doli, vazhdoi. Kur forcat serbe e kapën sërish në 1989 dhe e torturuan, trupi i tij u dëmtua pa shërim. Zvicra e priti, por nuk i jepte shëndet — vetëm një shtrat ku të shkruante.

Atij letra i dukej e mjaftueshme. Pyeste për familjen, porositte prindërit të shkonin te familjet e miqve të tij të dashur — heronjve Fahri Fazliu e Afrim Zhitia, të cilët kishin rënë vetëm pak kohë para se ai të largohej. "Baci ka dalë dy-tri javë ndoshta para vrasjes tyre", rrëfeu Rama. "Ajo e ka nifar mënyre e ka tronditë shumë."

Fadili ishte lexues. Kur ishte nxënës i shkollës së mesme, kishte blerë me bursa si nxënës i shkëlqyeshëm mbi 2.500 libra. Vëllai ia ruajti gjithë bibliotekën — sot numëron afër 4.000 vëllime. Librat janë gjëja që s'u shkatërrua, as nga burgu as nga sëmundja.

Heroi i Kosovës Bahri Fazliu kishte shkruar dikur një tekst të shkurtër kushtuar Vatës, i ribotuar sot me rastin e 36-vjetorit: "S'iu nënshtrua burgut, s'iu nënshtrua sëmundjes, s'iu nënshtrua Serbisë. Atë që vdes duke mos pranuar nënshtrimin, vdekja e bën të pamposhtur." Dhe: "Thonë vdiq me buzëqeshje në gojë. Ai që ka besim në popullin e vet, s'mund të vdes ndryshe."

Sot, pranë varrit të tij në Sallagrazhdë, janë mbledhur familjarë, të mbijetuar, përfaqësues institucionalë dhe qytetarë nga i gjithë Suhareka. Varreza nuk është larg shtëpisë ku Fadili mblodhi librat e parë.

Dy javë pasi Rexhep Qosja u nda nga jeta — plaku që mbajti gjuhën me penë — vjen sot rasti i Fadil Vatës, djali që e mbajti gjuhën me trup. Të dy vdiqën larg: njëri i vjetër e i nderuar, tjetri i ri e i torturuar. Por të dy lanë diçka me shkrim — të njëjtën gjë, ndoshta: besimin se populli s'shkon asgjëkund.

Çfarë rrezikohet kur brezi i kujtimeve direkte ikën? Rama Vata, vëllai, âsht 36 vjet duke mbajtur bibliotekën dhe letrën. Institucionet japin tituj, por kujtimin e ushqejnë njerëzit. Kur ata nuk do të jenë, mbetet vetëm letra — dhe shpresa se dikush tjetër do ta mbajë nëpër duar pa e lënë.

Burim: Zëri, Lajmi, Prizrenpress

— Redaksia ZHURMA