Begaj cituon Qosjen për Qosjen — "Panteoni i rralluar"

Presidenti i Shqipërisë, Bajram Begaj, shkroi për Rexhep Qosjen një mesazh që, në ekonominë e tij të fjalëve, është befasisht i nuancuar: "Një akademik i rrallë iku nga Panteoni… Rexhep Qosja ishte një nga mendjet më të bukura të kulturës dhe mendimit shqiptar."

Çelësi i mesazhit është ajo fjalë: Panteon. Begaj cituon, me heshtje, një nga veprat e vetë Qosjes — "Panteoni i rralluar", libër ku Qosja fliste për humbjen e figurave të mëdha, për hapësirat që lihen boshe, për mungesën e zëvendësuesve të duhur. Duke e cituar, Begaj bën atë që pak presidentë bëjnë: i flet autorit në gjuhën e autorit.

"Panteoni i rralluar" nuk është libër i rastësishëm në opusin e Qosjes. Është ide që ai e mbrojti në shumë vepra — Shqipëria humb kolosat e saj më shpejt se sa i krijon. Çdo brez ka më pak figura që flasin me autoritet moral se paraardhësit. Dhe me çdo figurë që ikën, hapësira institucionale për debat të thellë ngushtohet.

Begaj e lexon Qosjen si parashikues të humbjes së tij. Qosja vetë, duke shkruar për "panteonin e rralluar" të brezit të tij (Naim Frashëri, Dritëro Agolli, Fan Noli, Mitrush Kuteli), po hapte një kategori që do ta aplikonte për vete: ai ishte brezi pas brezit. Tani ka ikur. Panteoni është rralluar edhe më.

Kjo formulë letrare ka rëndësi politike. Në botën ku presidenti i një shteti përdor titullin e veprës së një autori të sapondarë për ta nderuar — flet për një kulturë publike që akoma ka besim te teksti. Është e rrallë. Sepse në shumicën e rasteve të tilla, komunikatat presidenciale janë të shkruara nga staf, me shabllone. Begaj — ose stafi i tij — ka zgjedhur të marrë Qosjen me vëmendjen që kërkon.

Por këtu qëndron edhe kritika. Nderimi me libra është gjuha e fundit zyrtare që na mbetet. Kur një figure letrare i referohet me fjalë të veta, ne po respektojmë veprën. Por kur kjo bëhet vetëm në vdekje — kur asnjë ministri arsimi nuk urdhëron sot rikthimin e Qosjes në programet e shkollave të mesme, kur asnjë ministër kulture nuk njofton një seri botuese të plotë të veprës së tij, kur asnjë ASHAK nuk njofton bursa hulumtimi në emër të Qosjes — atëherë gjuha e teksteve mbetet ceremoniale.

Zhurma rezervon vëmendjen për dy javët që vijnë. Nëse Peleshi, Begaj, Konjufca dhe institucionet e tjera thjesht kalojnë me komunikata dhe kthehen në punët e tyre, atëherë Qosja do të ketë marrë nderimin standard të sotëm — i bukur, i matur, i harruar në tre ditë. Nëse nga këto fjalë del edhe një iniciativë konkrete — një fondacion, një botim, një emër rruge në Prishtinë dhe Tiranë — atëherë fjalët kanë qenë me peshë.

Begaj e lexoi Qosjen me Qosjen. Tani le të shohim se kush e lexon më shumë se sa në ditën e varrimit.

Burim: Bota Sot

— Redaksia ZHURMA