Filip Shiroka: poeti i mërgimit që vargëzoi mallin për atdhe

SHKODRË — Dallëndyshja është lajmëtarja më besnike e letërsisë shqipe të mërgimit. Filip Shiroka, poeti që lindi në Shkodër më 3 gusht 1859, ua besoi zogjve fluturues kthimin që nuk e bëri dot vetë. Në përmbledhjen Zani i zemrës vargëzoi mallin për tokën amë me lirikat “Shko dallëndyshe” dhe “Dallëndyshe eja”. Ishte një bisedë e gjatë me vendlindjen, e mbajtur nga një mërgim që i zgjati gjithë jetën.

Më 3 gusht të këtij viti u mbushën 167 vjet nga lindja e tij dhe media shqiptare e shënoi datën. ATSH-ja publikoi portretin e poetit, RTK-ja e risolli te lexuesit, ndërsa botasot.info e vendosi në faqen e diasporës. Portreti është i njëjti — agjencia shtetërore e lajmeve, televizioni publik i Kosovës dhe portali i diasporës e përcollën njëlloj. Të trija u ndalën te e njëjta gjë: atdhetarizmi ishte lajtmotivi i penës së tij, në poezi e në publicistikë.

Pse ka rëndësi

• Filip Shiroka është një nga zërat e Rilindjes Kombëtare dhe rasti i tij tregon se zgjimi kombëtar u mbajt gjallë edhe nga mërgata.
• Gjithë jetën e krijoi jashtë atdheut: në Liban e më pas në Egjipt, ku mbajti kryesinë e shoqërisë “Vëllazëria e Shqiptarëve në Misir”.
• Publikoi mbi 70 poezi e prozë në revistën Albania, duke bashkëpunuar me Faik Konicën, Andon Zako Çajupin e Nikollë Ivanajn.

Mërgimi si rrugë e vetme

Shiroka lindi në Shkodër më 3 gusht 1859 dhe ndoqi fatin e brezit të tij: së pari mërgoi në Liban, më pas në Egjipt. Sipas ATSH-së, nuk e humbi kurrë lidhjen me atdheun — qëndroi në dijeni të zhvillimeve dhe bashkëpunoi ngushtë me figura të Rilindjes si Faik Konica, Andon Zako Çajupi e Nikollë Ivanaj. Në Egjipt iu besua kryesia e shoqërisë “Vëllazëria e Shqiptarëve në Misir”, pozitë që e shndërroi në zërin e shqiptarëve në Liban e Egjipt.

Në vargjet e tij, sipas RTK-së, u thurën tri motive: malli për tokën amë, heroizmi i Skënderbeut dhe kushtrimi për liri ndaj zgjedhës turke. Publicistikën e lëvroi kryesisht në revistën Albania, ku publikoi mbi 70 poezi e prozë. Ashtu si bashkëkohësit e tij, edhe ai e pa poezinë si instrument zgjimi, jo si zbukurim. Sipas ATSH-së, përmes krijimtarisë përcolli jehonën e thirrjes për ndërgjegjen kombëtare dhe për pavarësinë e Shqipërisë. Në një kohë kur shqipja nuk kishte shtyp të lirë brenda Perandorisë Osmane, hapësirën e parë ia dha shtypi i mërgatës.

Poeti që nuk pa shtetin e vet

Historia e Shirokës tregon diçka që portretet e 3 gushtit e lënë të nënkuptuar: Rilindja Kombëtare ishte në një masë të madhe projekt i diasporës. Organet e saj, mes tyre edhe Albania e Faik Konicës, shtypeshin jashtë Shqipërisë. Shiroka e çoi këtë logjikë deri në fund: gjithë veprën e tij të shkurtër e ndërtoi nga larg, si një urë fjalësh drejt një atdheu që e mbante në kujtesë. Dy dallëndyshet e tij — njëra që niset, tjetra që kthehet — e përmbledhin paradoksin e poetit të mërgimit: i kushtronte lirinë një vendi ku nuk jetonte më. Vdiq në Bejrut më 14 nëntor 1935, në moshën 76-vjeçare, pa u kthyer kurrë në Shkodrën që e kishte thirrur në vargje.

botasot.info e lidhi kujtimin e tij me të sotmen: në të njëjtin shkrim njofton se në Bibliotekën “Hivzi Sulejmani” në Prishtinë ka nisur edicioni i dytë i manifestimit “Vera Poetike e Diasporës në Kryeqytet”, që synon të afrojë krijuesit shqiptarë që jetojnë jashtë vendit. Motivi i Shirokës — poeti që i flet atdheut nga larg — mbetet motivi i diasporës shqiptare edhe sot.

Zani i zemrës ka vend të merituar në letërsinë e Rilindjes, e jo vetëm si dokument historik: është prej rasteve të pakta kur malli i mërgimtarit ka marrë formë kaq të thjeshtë e të qasshme, sa vargjet i lexon edhe lexuesi i sotëm pa koment. Shiroka nuk u kthye kurrë në Shkodër. Por sa herë që dikush i lexon vargjet, dallëndyshja kthehet.

Jeta e plotë e poetit — nga Shkodra e françeskanëve te hekurudhat e Bejrutit — është dhënë në ekspozitën e muzeut për Filip Shirokën.

Burimet:

• RTK — portreti i Filip Shirokës në 167-vjetorin e lindjes
• ATSH — biografia e poetit, Zani i zemrës dhe publicistika në revistën Albania
• botasot.info — Shiroka në faqen e diasporës dhe “Vera Poetike e Diasporës” në Prishtinë

— Redaksia ZHURMA