Oda Haliti performon në Lyon Biennale, "Lali" bëhet tingull zyrtar

LYON — Teaseri zyrtar i Lyon Biennale-s këtë vit ka tingull kosovar. Kënga "Lali" e artistes Oda Haliti është përzgjedhur si soundtrack i materialit zyrtar të edicionit që hapet më 19 shtator, sipas Telegrafit. Është hera e parë që muzika e një artisteje nga Kosova përdoret në komunikimin zyrtar të një bienale ndërkombëtare të këtij niveli — dhe vetë Telegrafi e sheh këtë jo thjesht si vlerësim artistik, por si përfaqësim kulturor të Kosovës në një platformë ndërkombëtare me ndikim të gjerë.

Pse ka rëndësi

• Lyon Biennale është një nga ngjarjet më prestigjioze ndërkombëtare të artit bashkohor; edicioni i sivjetmë fillon më 19 shtator në Francë.
• Kënga "Lali" e Oda Halitit është zgjedhur si soundtrack i teaserit zyrtar — hera e parë që muzika e një artisteje kosovare hyn në materialet zyrtare të një bienaleje të këtij niveli.
• Haliti, DJ dhe producente muzikore, këtë vit performon edhe në Manifesta Biennial (Ruhr Area, Gjermani) dhe në Berlin Beats (Hamburger Bahnhof, Berlin).

Në listën e artistëve pjesëmarrës të bienales ajo renditet si artiste ndërdisiplinore. Veprimtaria e saj është vërejtur prej vitesh, por kjo paraqitje është një rast i veçantë i praktikës së saj muzikore, thotë Telegrafi. Përshkrimi që vetë bienalja i bën punës së saj në faqen zyrtare është i përpiktë: Haliti është "DJ dhe producente muzikore, puna e së cilës lëviz ndërmjet kulturës së klubit dhe konteksteve artistike", setet e saj mbështeten në arkiva muzikore dhe tinguj bashkëkohorë për të reflektuar mbi mënyrën se si historitë "bartën, riaktivizohen dhe vihen në diskutim përmes dëgjimit". E vëmendshme ndaj kushteve sociale të performancës, ajo e trajton dancefloor-in si një hapësirë të formësuar nga prania kolektive dhe negociimi.

Sivjet ajo do të jetë pjesëmarrëse edhe në dy skena të tjera ndërkombëtare: në Manifesta Biennial në Ruhr Area të Gjermanisë më 20 qershor dhe në Berlin Beats në Hamburger Bahnhof të Berlinit më 13 gusht, sipas Telegrafit. Telegrafi kujton po ashtu se Haliti mori pjesë në premierën botërore të filmit "Dua" në Javën e Kritikës. Nga klubet e Prishtinës e deri te programi i bienaleve, rruga e saj po ndërtohet me një praktikë që nuk ndahet në "DJ" e "artiste" — bienalet e kanë vënë re pikërisht këtë.

Mbiemri që ajo mbart ka një histori tjetër në Anamoravë. Sipas Wikipedia-s shqipe, oda e Shaban Halitit të Pozheranit ka qenë "një ndër odat më me zë në Anamoravë": aty kanë qëndruar Hasan Prishtina, Idriz Seferi e Hysen Tërpeza, ndërsa vetë Shabani, i mbajtur katër dhjetëvjetësh në burgun e Zeqarit, u shpall armik i popullit nga Gjykata e Qarkut të Gjilanit dhe iu konfiskuan pasuritë me aktvendimin nr. 11836/34 të 23 marsit 1932. Emri i artistes së sotme, Oda, është po ai fjalë me të cilin shënohet dhoma ku pritej miku — rastësi që asnjë burim nuk e konfirmon si prejardhje, por që i jep këtij lajmi një jehonë shtesë.

Kjo jehonë lexohet edhe në vetë kryeqytetin nga vjen ajo. Sipas Wikipedia-s angleze, Prishtina ka qenë një fshat i vogël para fundit të shekullit XV — në 1455 numëronte rreth 300 shtëpi — për t'u kthyer në kryeqytet të provincës jugosllave në 1948 dhe në kryeqytet të shtetit të pavarur pas 2008-s. Një qytet që para pesë shekujsh ishte një vendbanim i vogël pranë Novo Bërdos, sot dërgon artiste në një nga bienalet më prestigjioze të botës: kalimi matet në breza, jo në vite.

Paraqitja në Lyon nuk është kulm, por stacion. Në vend që të vlerësohet në retorikë feste, ajo duhet lexuar si pjesë e një pranie të qëndrueshme: Manifesta, Berlin Beats, Javë e Kritikës — lista e vendeve ku ka qenë ose do të jetë sivjet e ndërlidh praktikën e saj me rrjetin ndërkombëtar të artit bashkëkohor. Muzika e një artisteje nga Kosova që hyn në identitetin publik të një bienaleje është një fakt konkret që flet vetë.

Burimet:

• Telegrafi — pjesëmarrja e Oda Halitit në Lyon Biennale dhe "Lali" si soundtrack zyrtar
• Wikipedia (shqip) — Shaban Haliti dhe oda e tij e njohur në Anamoravë
• Wikipedia (anglisht) — Prishtina, nga fshati i vogël në kryeqytet

— Redaksia ZHURMA